De heerlijke sluitingen van Tuppers bakjes

Voor een museum dat zich wijdt aan de twintigste eeuw is het een prachtig onderwerp: plastic. Geen materiaal heeft zo zijn stempel op de voorbije eeuw gedrukt als kunststof, van het voorname donkere bakeliet - het 'antieke plastic' - tot het acrylonite-butadien-styreen dat voor de behuizingen van computers wordt gebruikt....

Het museum van de Twintigste Eeuw in Hoorn heeft een groot aantal plastic voorwerpen bijeengebracht, waarmee het een beeld wil geven van de alomtegenwoordigheid van kunststof. Er zijn flessenlikkers en yoghurtflessenhouders, doppen en schenktuitjes, asbakken en sigarendozen, een flinke collectie Tupperware (inclusief videobeelden waarop een Tupperwaredame in de jaren zestig de 'heerlijke' sluiting van Tuppers bakjes demonstreert), plastic draagtassen, nylon kousen, teilen en emmers, eierdopjes en knijpers, citruspersen, gieters, speelgoedboten, föhns, tandenborstels, stoelen, deurkrukken en belplaatjes - en geen moment geeft dat de indruk van overdaad, omdat in het dagelijkse leven de overdaad aan kunststof voorwerpen altijd nog vele malen groter is.

Het aardigst, in Hoorn, zijn de oudere voorwerpen. De schakelaars, stekkers, contactdozen, de jojo's en het po-stoeltje van bakeliet. Of de fruitmand, luidspreker en de klokken van Philite, dat een door Philips vanaf begin jaren twintig geproduceerde, verbeterde vorm van bakeliet was. Philite was bakeliet, maar werknemers van de Philipsfabrieken die het zo noemden, werden met een kwartje boete bestraft.

Bakeliet was de eerste volledig synthetische kunsthars die voor massaproductie geschikt was, en toen het net was ontwikkeld, werd zo'n beetje alles van bakeliet gemaakt. Dat heeft fraaie gebruiksvoorwerpen opgeleverd in vooral art-deco stijl.

Aardig zijn ook de kopieën van advertenties en tijdschriftartikelen die een bijna hysterisch enthousiasme voor de nieuwe kunststoffen ten toon spreiden. Zo wordt een plastic beddensprei aangeprezen als enorm handig in het geval de baby zijn flesje uitstort over het bed. De nieuwe nylonvezel voor tapijten 'neemt geen vuil op, vervilt niet, is volkomen bestand tegen mot en ander ongedierte', kwaliteiten die ook voor plastic gordijnen golden, en nylon kousen 'ideaal voor uw onderdanen' kunnen, zo blijkt uit een vraag-en-antwoordlijst in een damesblad bijkans voor eeuwig worden bewaard, mits verpakt 'in een luchtdicht afgesloten ruimte of in een goed gesloten cellophaan zakje'.

Tegenover dat enorme optimisme over kunststof in de jaren vijftig en zestig staat het pessimisme van de jaren zeventig, toen de kwalijke eigenschappen van kunststof aan het licht kwamen - dat onverslijtbare bakje bleek tot in lengte der dagen niet afgebroken te kunnen worden; die leuke stapelblokjes voor kinderen bevatten kankerverwekkende stoffen. Tegenwoordig, met een nieuwe generatie vaak her te gebruiken kunststoffen, gelden die bezwaren minder.

Het meest curieuze stuk op de tentoonstelling is de Itera fiets, een Zweeds rijwiel met een buitenmodel plastic frame, waarvan het prototype werd ontwikkeld in 1980 en de eerste serie-exemplaren in 1982 van de band rolden. Een succes werd de fiets niet, hij was te duur, te robuust in een tijd dat smalle metalen buizen de mode waren, en het frame was te wiebelig, te instabiel. In 1983 ging de Itera-fabriek failliet.

Jammer is dat een datering van het getoonde plastic ontbreekt, zodat in de keukenhoek de gelamineerde kastjes en tafel, en de klapstoelen van Ikea in al hun modernheid staan naast een merkwaardige Britse theemaker (een apparaat met een timer waardoor de thee klaar staat zodra de eigenaar wakker wordt) van ureumhars, die van ruim voor de Tweede Wereldoorlog moet dateren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden