De Hazara’s studeren zich omhoog

Eeuwen werden ze geminacht en achtergesteld. Nu zijn de Hazara’s ‘kingmakers’ in de Afghaanse politiek. En op school zijn ze vlijtiger dan wie ook.

De Afghaanse belofte. Ze zijn jong, slim en ambitieus, en studeren dat het een aard heeft. Mensen als Zahara Sepeher, de eerste politieke ‘anchor’ van Afghanistan, presentatrice van het tv-programma De Uitdaging. In de aanloop naar de verkiezingen van 20 augustus leidde ze de presidentiële debatten van de tv-zender Negaah. ‘En nu ben ik beroemd’, zegt Sepeher – tevens directeur van Negaah-radio – met een bescheiden glimlach.

Zahara Sepeher is nog iets: Hazara. Zij behoort tot een etnische minderheid die in Afghanistan eeuwenlang werd onderdrukt, achtergesteld, geminacht en gewantrouwd. Ze waren analfabeet en hadden de rottigste baantjes. De Nederlandse lezer kent de Hazara’s uit Khaled Hosseini’s De Vliegeraar: het verkrachte huisknechtje Hassan is een van hen.

Maar het gaat de laatste jaren opeens goed met de Hazara’s. Ze hebben, dankzij het onderwijs, de weg omhoog gevonden en maken een opmerkelijke maatschappelijke emancipatie door. Van de nieuwe studenten aan de Universiteit van Kabul is dit jaar maar liefst 70 procent Hazara. De groep maakt 10 procent van de bevolking uit. ‘Na 2001 hebben de Hazara’s zich ontpopt als de grote winnaars in Afghanistan’, zegt Haroun Mir (geen Hazara), directeur van het Center for Research and Policy Studies (CRPS) in Kabul.

Waar dat toe leidt, is goed te zien in een grote, gloednieuwe studio aan de zuidkant van Kabul, vlak bij het nog altijd zwaar gehavende Darulaman-paleis. Hier huist de jongste omroep van Afghanistan. Negaah is een algemene zender, geen Hazara-omroep, maar doordat medewerkers zijn gerekruteerd onder het cohort van jong, universitair talent in Kabul, heeft Negaah een staf die voor het merendeel uit Hazara’s bestaat. En voor bijna driekwart uit jonge vrouwen.

De maatschappelijke positie van vrouwen is onder de sjiitische Hazara’s van oudsher beter dan onder de soennitische moslims die de rest van de Afghaanse bevolking uitmaken. De boerka wordt door Hazara-vrouwen weinig gedragen. De vooral door Hazara’s bewoonde provincie Bamyan wordt bestuurd door een Hazara-vrouw, Habiba Sarabi, de enige vrouwelijke gouverneur van het land. De eerste vrouwelijke burgemeester van Afghanistan was een Hazara, de eerste vrouwelijke politiechef eveneens. Hazara-vrouwen (en -mannen) doen het ontzettend goed in de ontluikende Afghaanse topsport.

En dus ook in de media. Een rondje maken door de studio van Negaah betekent voorgesteld worden aan de ene na de andere talentvolle Hazara-vrouw. Zakia Yazdani, presentatrice van het onderwijsprogramma College TV. Haar collega Hossinia Anwari, van het vrouwenprogramma Een op Een. Journaal-lezeres Shakila. Zohra Akhtari, de eerste vrouwelijke sport-anchor van Afghanistan.

Het succes van de Hazara’s is, merkwaardig genoeg, voor een deel te verklaren uit de jaren van ballingschap die veel van hen tijdens de oorlogsjaren (1979-2001) doorbrachten in het sjiitische buurland Iran. De Hazara’s hebben volop gebruik gemaakt van de kansen die het Iraanse onderwijs hen bood – ook de vrouwen.

De meeste vluchtelingen in Iran woonden niet bij elkaar in kampen, maar verspreid in de steden. En hoewel ze ook last hadden van discriminatie, kregen ze toegang tot de arbeidsmarkt. ‘Iran had na de oorlog met Irak grote behoefte aan arbeidskrachten’, zegt Haroun Mir.

Zo keerden jonge Hazara’s uit Iran terug als een ambitieuze generatie, in het besef dat onderwijs hét middel is om vooruit te komen. Ook in het arme, door de regering stiefmoederlijk bedeelde Bamyan leert de jeugd gretig. ‘Nergens gaan zoveel kinderen naar school als bij ons’, zegt gouverneur Sarabi. In Kabul bloeien door Hazara’s opgerichte en bevolkte privéscholen.

De Afghanen in de Pakistaanse kampen kenden minder stimulansen. Werk was er nauwelijks. Veel kinderen kregen armzalig koranonderwijs. Haroun Mir: ‘Het was een doelbewuste politiek van Pakistan en de Saoedi’s om de vluchtelingen te radicaliseren door ze allemaal naar madrassa’s te sturen.’

De andere sleutel tot het succes van de Hazara’s ligt in de politiek. President Hamid Karzai heeft, in een poging een electorale meerderheid te smeden, de leiders van de Hazara’s gepaaid. Een van hen, Karim Khalili, is een van de twee vicepresidenten van Afghanistan en zal dat na een herverkiezing van Karzai blijven. Zeker vijf ministersposten houdt Karzai voor Hazara’s vrij.

‘De Hazara’s hebben een wippositie gekregen in de Afghaanse politiek’, zegt de politicoloog Ghulam Hossein Daifoladi, bestuurder van Negaah-tv. ‘Ze kunnen, als in omvang derde bevolkingsgroep, zowel de Pathanen als de Tadzjieken aan een meerderheid helpen. Ze zijn kingmakers geworden.’

Volgens Daifoladi is de nieuwe democratische grondwet een zegen voor de Hazara’s. Vóór 2001, zegt hij, was machtsvorming in Afghanistan een kwestie van gekonkel door sterke mannen en etnische groepen. De sjiitische Hazara’s stonden daarbij altijd buitenspel. ‘Hoewel het in de praktijk nogal tegenvalt, hebben we op papier een prachtig systeem. De democratie geeft ons de kans deel te nemen aan de politiek.’

Daifoladi steunt Karzais herverkiezing, ‘als minste van twee kwaden’. Een belangrijke overweging is voor hem dat de steun van de Hazara’s voor Karzai het oude vooroordeel ontkracht dat ze onder invloed staan van Iran. Karzai heeft bepaald geen warme banden met het ayatollahregime.

De 48-jarige Daifoladi, een van de eerste hoogopgeleide Hazara’s, werd na het verjagen van de Taliban in 2001, vol van hoop, politiek adviseur van Karzai. Na drie jaar hield hij het voor gezien. ‘Dat was nadat ik had ontdekt dat de leiders in de eerste plaats Pathanen waren, en dan pas mensen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden