De harten winnen voor de JSF

Inzamelen van geld voor kansarme kinderen in Roemenië was het doel van een zeilevenement in 2003 op het IJsselmeer. Zo werd het althans verkocht aan de deelnemers. In werkelijkheid betrof het een geraffineerde, zeer geheime lobby-operatie van Stork voor de aanschaf van de Joint Strike Fighter.

Het was een 'raar' en 'vaag' gesprek, dat de oud-bevelhebber der landstrijdkrachten Hans Couzy op 26 mei 2003 voerde. Hij werd gebeld over een zeil-evenement op het IJsselmeer waar hij een dag later acte de présence zou geven. De beller 'kwam er niet helemaal uit', herinnert Couzy zich negen jaar later nog steeds. Wel duidelijk was de boodschap aan de landmachtgeneraal: het was niet de bedoeling dat hij zou meevaren.


En zo miste Couzy op een stralende dinsdag het startschot voor de 'derde Internationale Weermannen en -vrouwenregatta', een relatie-evenement dat zijn weerga niet kende. Een evenement bovendien dat, zo blijkt uit gesprekken met betrokkenen en uit stapels documenten, een ander doel had: het faciliteren van de ragfijne en zeer succesvolle lobby die industrieconglomeraat Stork aan begin van het nieuwe millennium voerde voor de aanschaf van de Joint Strike Fighter.


Voor de buitenwacht waren de lobby en de verborgen doelstelling van de zeildag onzichtbaar. In de Bataviahaven in Lelystad luidde de commissaris van de koningin van Flevoland met één kanonschot voor elke schip een 'zeer uitgebreid zeil-, culinair- en muziekprogramma' in dat een heel andere doel kende: het inzamelen van geld voor de Stichting Europa Kinderhulp, die opkwam voor kansarme kinderen in Roemenië.


Couzy had zich op het evenement verheugd. Enkele maanden eerder was er door de Tweede Kamer hard geoordeeld over zijn rol in de val van de Moslimenclave Srebrenica, maar dit zou een onbezorgde dag worden. Er werd in traditionele, grote historische zeilschepen gezeild, gedineerd, er was een veiling en er waren optredens van muzikale oudgedienden zoals Mariska Veres, zangeres van Shocking Blue, die met Venus een nummer 1 hit scoorde in de VS en Thijs van Leer, van de band Focus.


Op de deelnemerslijst stonden veel bekende namen, wist Couzy. 'Hoge militairen, maar ook veel ambtenaren van Buitenlandse Zaken en Defensie. Allemaal mensen die wat in de melk te brokkelen hebben als het gaat om de aanschaf van wapensystemen.'


Dat Hans Couzy werd afgebeld, was een marsorder van Koos Ros, groepsdirecteur bij het industriële concern Stork. 'Couzy was niet welkom omdat Stork vreesde dat er te veel negatieve aandacht naar de Srebrenica-affaire zou gaan. We wilden niets aan het toeval overlaten', zegt Mels van Houwelingen, oud-marketingdirecteur van Stork en de organisator van de regatta. 'Het moest een perfecte dag worden, vol gelijkgestemden.'


Stuwende kracht

Want dat was de rol die Van Houwelingen had. Hij was de stuwende kracht achter de door Stork betaalde, gefaciliteerde en uitgedachte geheime lobby die, zo zegt hij, als doel had 'de besluitvorming rond de aanschaf van de Joint Strike Fighter door Nederland te beïnvloeden zonder dat duidelijk zou worden dat Stork hier achter zat.'


Van Houwelingen praat vrijuit. Hij werd in 2004 ontslagen door Stork nadat hij contact had gezocht met de raad van commissarissen omdat hij gewetensproblemen kreeg over de gang van zaken bij het industrieconcern. Eén keer vertelde hij als klokkenluider een deel van zijn verhaal - aan De Telegraaf - en daar was het bij gebleven als hij niet vorig jaar Hans Couzy tegen het lijf was gelopen. 'Hier moet je iets mee', had Couzy tegen hem gezegd. 'Juist nu. Dit is niet te geloven. Dit moet iedereen weten.'


Na een aantal mislukte pogingen hem in te lijven, trad de gepokte en gemazelde marketingman Mels Van Houwelingen in 1998in dienst bij Stork. De industriële gigant (die onder meer delen van de failliete vliegtuigbouwer Fokker omvatte) was op zoek naar een vernieuwende manier om zijn producten en diensten aan de man te brengen en de sociaal vaardige Van Houwelingen was de man die daar geknipt voor was.


Van Houwelingen begon met een aantal klussen rond rail en infra, waar Stork van oudsher groot in was, en werd vervolgens benaderd met de vraag of hij zich niet zou willen inzetten voor een geheime lobby van het concern.


De belangen voor Stork, en dan met name de voormalige Fokker-bedrijven, waren immens toen aan het eind van het vorige millennium gesproken werd over de vervanging van het gevechtsvliegtuig van het Nederlandse leger, de F-16. Stork had uitgerekend dat het voor miljarden aan tegenorders tegemoet kon zien als Nederland de F-35 oftewel de JSF van vliegtuigbouwer Lockheed Martin zou bestellen. Mocht politiek Den Haag kiezen voor een ander - bestaand - toestel dan zouden de tegenorders niet of nauwelijks landen bij Stork.


Klassieke marketinginstrumenten zouden niet werken, zo was de overtuiging van Stork. De lobby moest grootser, verborgener en emotioneler worden, zegt Van Houwelingen. 'Wij moesten de harten winnen van iedereen die ertoe deed. Dat was veel belangrijker dan het hoofd, want wel beschouwd waren er nauwelijks rationele argumenten om in te stemmen met de aanschaf van een peperduur Amerikaans toestel dat alleen nog op de tekentafel bestond.'


Draagvlak creëren

In politiek Den Haag wist Stork goed de weg. Samen met ingehuurde lobby-kantoren en oud-politici werden daar de relevante volksvertegenwoordigers bewerkt, maar daar bleef het niet bij. Ook het cruciale tweede echelon van hoge ambtenaren, militairen en toeleveranciers moest op het spoor van Stork en de JSF worden gezet en speciaal voor deze groep werd Van Houwelingen ingehuurd. Een breed draagvlak creëren, daar draaide het om. Een 'onbeperkt budget' stond hem ter beschikking. Een rekensom zou hem later leren dat het om een totaal van circa 1 miljoen euro ging.


Hij zette voor Stork het platform Juncta Juvant ('vereende krachten kunnen veel bereiken') op. Dit platform moest onder de radar opereren en elke openlijke relatie tussen het platform en haar doelstellingen en Stork was uit den boze.


En zo is het ook terug te vinden in de officiële belscripts die werden opgesteld en verspreid onder Stork-directeuren. Die laten weinig aan de verbeelding over: het gaat hier om een 'stealth (verborgen) marketingactie', afspraken moeten worden gemaakt en bevestigd op 'neutraal briefpapier', relaties benaderd 'via de mobiele telefoon' en zo benadrukt het script: 'nogmaals: geen Stork- of Fokker-logo's gebruiken'.


'Er is een neutraal platform gecreëerd, een instrument dat u in staat stelt heel eenvoudig de wegen naar de juiste doelgroepen zelf te banen', zo staat in de toelichting. 'De Decision Making Units van uw doelgroepen laten zich graag op eervolle wijze benaderen, waardoor u ze eenvoudig kunt meenemen, liefst een hele dag!'


'Ik moest via Juncta Juvant bushaltes creëren', zegt Van Houwelingen. 'Veilige en plezierige ontmoetingsplekken waar de lobby kon plaatsvinden. Stork regisseerde tot in de puntjes welke gasten er zouden komen. Ik zorgde voor een context van bekende mensen en perfecte speciaal beveiligde plekken. De aanwezigen moesten terugdenken aan een fantastische dag en niet aan het feit dat zij een dag lang door Stork waren bewerkt. En er moest een honderd procent kloppend alibi zijn voor aanwezige ambtenaren en militairen.'


Uit de feelgood-blender van Van Houwelingen rolden allerlei ingrediënten voor een ideale bushalte. 'Er moesten mooie vrouwen en bekende mensen rondlopen. Modellen, topartiesten, bekende sporters: ik regelde ze. Ook over de locaties werd nagedacht. Het moesten veilige en afgesloten plekken zijn, zonder pottenkijkers. En het moest onverdacht zijn. Niemand mocht weten dat alles geregiseerd was, dat zij rondliepen in een gemanipuleerde werkelijkheid.'


Bedachte werkelijkheid

In die bedachte werkelijkheid werd het lobbyspel gespeeld. Van Houwelingen: 'Stel dat wij elkaar ontmoeten en ik zeg tegen je: zullen we een borrel drinken met Miss World? In eerste instantie verklaar je me dan voor gek. Maar als ik vervolgens echt Miss World aan je voorstel - dat vergeet je nooit meer. In jouw herinnering ben ik dan niet een Stork-directeur, maar de man die jou aan Miss World heeft voorgesteld. Daar praat je jaren later nog over.'


De zeilregatta's, die werden georganiseerd tussen 2000 en 2004, vormden de meest zichtbare bushalte uit de koker van Stork en Van Houwelingen. Op het IJsselmeer, zonder afleiding, kon de Stork-directie is alle rust de vertrouwelijke gesprekken voeren die zij nodig achtte. Met ambtenaren, militairen en andere sleutelfiguren.


'De boottochten waren ideaal, omdat je dan de genodigden een hele dag, ver weg van alle beslommeringen en buiten het bereik van de gsm bij elkaar hebt', zegt Van Houwelingen. 'Wij verzorgden de context, zoals een adembenemende luchtshow met oude Fokker Fours en een diner in het luchtvaartmuseum. Daardoor werden gesprekken heel natuurlijk richting vliegtuigen gestuurd.'


Een lobbygesprek met een ambtenaar of militair begon in de regel met een opmerking over de teloorgang van de Nederlandse luchtvaartindustrie, zegt Van Houwelingen. 'Het moest altijd indirect. We begonnen nooit zelf over gevechtsvliegtuigen, maar over het werkgelegenheidsbelang of over moderne technologie. Idealiter lieten we onze gesprekspartner zelf bedenken wat Stork voor Nederland kennisland kon betekenen.'


Eerste muntslag

Een andere bushalte van Van Houwelingen was de eerste muntslag, zo valt te lezen in een verklaring van Hans Verbaan, tot november 2008 werkzaam bij de Koninklijke Nederlandse Munt. Stork was op zoek naar 'faciliteit' voor relaties 'in een sociaal veilige omgeving', aldus Verbaan. De keuze van het industrieconcern viel daarbij op 'het speciaal bewaakte waardegedeelte van het Munthuis', waar eerste muntslagen 'door hoogwaardigheidsbekleders' altijd plaatsvonden. 'Er zijn door Stork aan ons Munthuis hoge rekeningen betaald voor massief goud', aldus Verbaan.


Het briljante van een muntslag, zegt Van Houwelingen, is dat die appelleert aan de eeuwigheid. 'Er zijn weinig mensen die een uitnodiging om in goud te worden geslagen naast zich neerleggen, daar is geen ego tegen bestand. We hebben munten geslagen voor de Turks-Nederlandse Miss World Azra Akin, voor pianist Wibi Soerjadi, voor schaker Gari Kasparov en diverse bekende artiesten.'


Het mes sneed aan twee kanten. Van Houwelingen haalde op deze manier bekende mensen binnen die de Stork-genodigden een unieke herinnering zouden bezorgen en de beveiligde afdeling van het Muntgebouw bood een gecontroleerde en veilige omgeving om het lobbyspel te spelen.


Stork-directeur Koos Ros (die thans in de raad van bestuur zit) liet zich tegenover Hans Verbaan in 2000 dan ook al tevreden ontvallen dat Stork 'dit waardevolle ontmoetingsinstrument' vaker ging inzetten 'voor onze bedrijven'.


Een andere vondst noemt Van Houwelingen de koppeling van Juncta Juvant met weerlezers. 'Iedereen kent de weermannen en -vrouwen van televisie. Het werkte briljant: ze stralen objectiviteit uit, zijn bekend, en het zijn doorgaans fijne, vrolijke en vertrouwde gezichten. Op de regatta stond elke boot 'onder de deskundige meteorologische leiding' van een bekende weerman of -vrouw. Ze vonden het geweldig om mee te doen en hadden echt het idee dat ze een bijdrage leverenden aan het goede doel.'


Het was daarbij strikt verboden om te communiceren dat Stork de drijvende kracht was achter Juncta Juvant. Zo kreeg een van uitverkoren goede doelen, de Stichting Europa Kinderhulp, door Stork-directeur Ros uitgelegd dat een uitgereikte cheque ter waarde van 5.000 euro 'geen directe Stork-bijdrage was', dat 'iedere koppeling met deze cheque en Stork vermeden moest worden' en dat de stichting 'geen verband meer mocht leggen tussen Stork en Europa Kinderhulp'.


Een van de redenen dat de link tussen Stork en Juncta Juvant verborgen moest blijven, waren de integriteitsregels voor ambtenaren. Dat ging bijvoorbeeld mis bij de regatta van 2002, zo blijkt uit interne Stork-mails. 'Ik heb een brief ontvangen waarin heel helder werd gesteld dat wij voor dit soort evenementen geen uitnodigingen meer mogen sturen naar medewerkers van defensie', schrijft een Stork-directeur in maart 2003 aan Van Houwelingen.


Een van de problemen waren de vele cadeautjes die de genodigde ambtenaren en hun partners meekregen na afloop van de regatta. 'Vooral de echtgenotes werden in de watten gelegd. We wilden dat die bij thuiskomst zouden zeggen dat het zo'n fijne en liefdevolle dag was. Ze kregen allerlei cadeaus mee. Mooie wijnen, maar ook een kleine verrekijker. Dat genereerde een extra positief gevoel, want daar waren de kinderen de volgende ochtend reuze blij mee.'


Volgens oud-landmachtgeneraal Hans Couzy zat niet alleen Stork fout met de stiekeme uitnodigingen. 'Ik had mijn vraagtekens bij al die ambtenaren die meegingen. Want als het dan een goed doel is en er geld moet worden opgehaald - al zou ik niet meer weten voor welk goed doel - dan kun je beter mensen uit het zakenleven uitnodigen. Die hebben tenminste geld.'


'Je weet toch als ambtenaar en militair dat je goed moet uitkijken', zegt Couzy. 'Dat je niet zomaar gebruik moet maken van mooie aanbiedingen. Er gaat veel geld om in het lobbywezen, en er wordt van alles bedacht. Het kan zo listig in elkaar zitten, dat je niet weet hoe je wordt gebruikt.'


Politieke inbedding

Stork regelde ook de politieke inbedding van het platform. VVD-coryfee en SER-kroonlid Robin Linschoten werd aangezocht als voorzitter van Juncta Juvant en stemde toe, onder voorwaarde dat hij zich de Latijnse titel Centurio Primus pilus (de belangrijkste centurion of de eerste speerman van het Romeinse legioen) mocht aanmeten. En dat mocht, getuige zijn visitekaartje waarop ook nog Pia fidelis op staat, oftewel: 'vol plichtsbesef en trouw'.


De voormalig minister en commissaris van de koningin Pieter Beelaerts van Blokland werd er 'commandeur', en oud-politiewoordvoerder Klaas Wilting tekende voor een rol als 'ambassadeur'. Ook in de VDD-fractie in de Tweede Kamer kreeg Stork voet aan de grond. 'Namens Erica Terpstra bevestig ik dat haar eervolle taak beschermvrouwe te zijn van Juncta Juvant zal worden overgedragen aan mevrouw Annemarie Jorritsma', liet Terpstra in 2003 aan Van Houwelingen weten, via haar Kamermedewerker.


Al met al, zegt Van Houwelingen, fungeerde het lobby-apparaat perfect. 'We regelden voor iedereen die we wilden spreken de perfecte bushalte. Je moet je voorstellen wat dat met ambtenaren, politici en defensiemensen doet. Dat ze steeds op bijzondere plekken een fijne dag hebben met Stork-mensen, of met betrokken politici. Denk maar niet dat er op zo'n bushalte ook maar één vertegenwoordiger van een andere vliegtuigbouwer was.'


Hoe het er aan toe ging tijdens deze 'Internationale Weermannen- en vrouwenregatta', zoals de editie van 27 mei 2003 heette, is terug te lezen in het Regatta Magazine, dat voorafgaand aan en na de boottrip werd verspreid. Topmilitair Dick Berlijn verklaarde in het periodiek dat de Nederlandse luchtmacht een vliegtuig ter beschikking had gesteld voor het goede doel. Een enthousiaste Robin Linschoten werd geciteerd: 'Het verbaast me dus niets dat vele bekende Nederlanders en captains of industry reikhalzend naar de Regatta uitkijken.'


Ook Lisette Brouwer, de directrice van de producent van hoogrendementsketels Coopra Advanced Heating Technologies uit Dordrecht, voer mee op de zeiltocht. Ze kende Mels van Houwelingen goed en hij had ervoor gezorgd dat ze mee kon. Brouwer wist zich op relatie-evenementen verzekerd van publiek: er waren niet veel vrouwen die zich zoals zij directeur van een groot technisch bedrijf konden noemen.


Uit ervaring wist zij dat ook het verhaal over hoe zij aan het roer was gekomen bij het familiebedrijf Coopra - haar ouders waren omgekomen bij een vliegtuigongeluk in Afrika - het goed deed op netwerkbijeenkomsten.


'Vanaf het moment van de afvaart voelde ik echter dat ik er niet bij hoorde', zegt Brouwer nu. 'Het was alsof er twee evenementen gaande waren. Eentje voor buitenstaanders zoals ik, en het echte event. Niemand was geïnteresseerd in Coopra of in mijn verhaal. Dat had ik nog nooit meegemaakt.'


En zo bracht Brouwer een aantal eenzame uren door op het IJsselmeer. 'Ik stond aan boord te praten met Robin Linschoten, wiens gezicht ik kende van televisie. Toen Linschoten hoorde dat ik niets met vliegtuigen te maken had, verloor hij direct zijn interesse. Hij verdiepte zich in zijn digitale agenda en spotte een paar minuten later iemand die kennelijk wel bij zijn missie van die dag paste.'


Wat Mels van Houwelingen niet wist, was dat ten tijde van de zeilregatta van 2003 er al over zijn lot beslist was. Een jaar eerder had de regering, in de stormachtige periode na de moord op Pim Fortuyn, besloten dat Nederland zou deelnemen aan de ontwikkeling van de JSF, zonder zich vast te leggen op de aanschaf van het gevechtstoestel.


Nederland was, zo ziet Van Houwelingen het nu, warm gemaakt. 'Ik was langzaam overbodig aan het worden. In 2003 en 2004 moest Stork allerlei afspraken veiligstellen, maar het was wel duidelijk dat de JSF-lobby had gewerkt. De directie heeft in die periode miljoenen verdiend met hun opties. De aandelen Stork schoten omhoog door de lonkende tegenorders.'


Killen

Een tweede, minstens zo belangrijke reden dat Van Houwelingen bungelde, was het feit dat hij contact had gezocht met de raad van commissarissen van Stork, omdat hij met zijn geweten in de knoop was gekomen. Dat werd hem niet in dank afgenomen. Op dinsdag 21 mei 2002 mailde het zeer verontruste bestuurslid Hans Bouland aan de verantwoordelijke Stork-directeur Koos Ros: 'Koos, Mels van Houwelingen heeft op hinderlijke wijze diverse Stork-commissarissen benaderd inzake de Regatta. Dit kan absoluut niet!! Wil jij dit voor eens en altijd killen?!!'


En zo geschiedde. Na de regatta van 2004 werd besloten dat Juncta Juvant niet meer onder de vleugels van Stork zou opereren, maar als onafhankelijke stichting moest doorgaan. Kort daarop plofte bij Van Houwelingen de ontslagbrief op de mat. Wat volgde, was een slepende outplacementprocedure, waarin Van Houwelingen nog diverse Stork-kopstukken benaderde om uit de doeken te doen wat er echt was gebeurd.


De deur bleef echter hermetisch gesloten. De sporen van Juncta Juvant werden zo veel mogelijk uitgewist en Van Houwelingen probeerde in de jaren daarna zijn leven weer op te pakken. Dat lukte maar matig. Zijn huwelijk sneuvelde en veel opdrachtgevers liepen met een boog om hem heen. Hij merkte dat Storks geloofwaardigheid vanouds vele malen sterker is dan die van hem.


Af en toe loopt hij nog mensen uit zijn Stork-tijd tegen het lijf. Zoals oud-generaal Hans Couzy, die hem opriep het verhaal nogmaals in de openbaarheid te brengen. En weerman Reinier van den Berg, bekend van MeteoConsult en RTL4. Van den Berg was een van de prominente weermannen die een grote rol speelde bij de regatta's.


Van Houwelingen deed hem een jaar geleden uit de doeken hoe de vork in de steel steekt en Van den Berg zit daar zwaar mee in de maag. 'Wij zijn als weermannen en weervrouwen belazerd', zegt hij. 'Als autoriteit op ons gebied hebben we veel te verliezen. We deden dit kosteloos en zijn gebruikt als boegbeeld. Iedereen weet dat waar de weermannen en weervrouwen aan vast zitten, dat daar de pers op afkomt.'


Beerput

Terugdraaien kan Van den Berg het niet, maar hij roept wel op tot openheid. 'Dit lijkt me echt een beerput. Hier zijn staatsbelangen in het spel, defensiebelangen. Dit wil een weerman niet. We hebben het over een miljarden slurpend project waar we ongewild bij betrokken zijn geraakt. Daar word ik niet vrolijk van.'


Niet iedereen kijkt zo terug op het lobby-avontuur. 'Nee, dat is niet zo dat het iets met defensie te maken had of met de JSF. Zeker niet', zegt de voormalige Centurio Primus pilus van Juncta Juvant Robin Linschoten desgevraagd. 'We nodigden oud-politici uit, of mensen met een politieke connectie. Maar zelfs de link naar Stork, de hoofdsponsor, was nooit expliciet aan de orde.'


Ook voor twee andere VVD-kopstukken, de voormalige beschermvrouwen Erica Terpstra en Annemarie Terpstra, komt de Stork-connectie 'als een verrassing'. Jorritsma zegt dat ze 'totaal niet bij welke activiteit betrokken is geweest'. 'En betrokkenheid van Stork op dat moment of daarvoor is mij onbekend.' Terpstra kan zich niet voorstellen 'dat er zoiets als een dubbele agenda bij die club was'. 'Ik hou me altijd ver van dat soort dingen. Stork? JSF? Nee, dat is voor mij nieuw.'


'Het was voor de fun, gewoon een leuke dag met weermannen en weervrouwen', zegt Linschoten. 'Relatiemarketing, zoals een haringparty. Die stichting bestaat niet meer omdat er ruzie was ontstaan tussen Mels en een paar leden. Stork heeft altijd al een makkelijke entree gehad tot de macht, daar hebben ze Mels van Houwelingen niet voor nodig gehad. Nee, dit was niet meer dan een goed event, zonder politieke bedoelingen, met een paar politici.'


Bij de regatta van 2004, toen 'de vis in de fuik zat', verstrekte Van Houwelingen aan alle genodigden een ijskrabber, met speciaal lampje. Op het handvat stond in goed leesbare letters wat hiermee symbolisch werd uitgedrukt: 'Het ijs is gebroken.'En de mededeling had betrekking op drie eveneens goed zichtbare logo's op het handvat: die van Stork, Fokker en JSF. Ze hadden elkaar gevonden.


Stork: suggestie van geheim doel is 'onjuist en onzinnig'

Stork zegt zich niet te herkennen in het door de Volkskrant geschetste beeld. De stichting Juncta Juvant betrof volgens het bedrijf een 'privé-initiatief' van Mels van Houwelingen. 'Stork had geen betrokkenheid bij deze stichting. Dat Stork-bedrijven deelnamen aan de genoemde regatta's is helder; de daaraan gekoppelde suggestie van een geheim doel is onjuist en onzinnig', aldus een woordvoerder. 'Het idee van gecamoufleerde marketingactiviteiten kwam louter uit de koker van de heer Van Houwelingen en heeft nooit op enig draagvlak kunnen rekenen binnen Stork, laat staan dat daar enige opdracht voor bestond. Dergelijke activiteiten passen niet bij de binnen Stork geldende gedragsregels die ook destijds van toepassing waren.'


Over de JSF-lobby: 'Het gezamenlijk streven van overheid en bedrijfsleven naar het verkrijgen van technisch hoogwaardige werkgelegenheid in het kader van het JSF programma is zeer succesvol en vindt in openheid plaats in een eerlijke en gezonde competitie.'


De documenten die voor dit verhaal zijn gebruikt, zijn te lezen op: vk.nl/jsf


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden