De harde wereld achter De Wereld Draait Door

Tien jaar al is De Wereld Draait Door een kijkcijferhit. Dat succes wordt bereikt met ijzeren discipline en harde hand. Een blik achter de schermen. 'De redactie is een soort sekte.'

Matthijs van NIeuwkerk en Dieuwke Wynia.Beeld Joost van den Broek

Het is half twaalf als de man die De Maestro wordt genoemd de redactie van De Wereld Draait Door binnenkomt. Die avond is het Koningsnacht en Matthijs van Nieuwkerk heeft op zijn fietstocht van het centrum naar het Westerpark gezien dat het broeit in de stad. De redacteuren hadden een item over drones voorbereid, maar ze moeten alles laten vallen van De Maestro.

'Het hangt in de lucht', spreekt hij hen toe. 'Er worden bierfusten uitgeladen en partytenten opgebouwd. Het is warm. Vanavond gaat het gebeuren! Daar moeten we iets mee.'

De redacteuren kijken elkaar aan. Wat nu? Ze bedenken wat ideeën maar niets is goed genoeg. De redactie besluit drie BN'ers te vragen een filmpje te maken in hun stad. Alleen acteur Géza Weisz slaagt erin wat schokkerige beelden te maken met zijn telefoon. Op de valreep worden nog een paar andere gasten gebeld.

Mislukt item

Even na zeven uur vertellen vier studiogasten wat er gaat gebeuren in Den Haag, Amsterdam en Utrecht. Het gesprek loopt niet lekker. Als Van Nieuwkerk aan Marc-Marie Huijbregts vraagt of hij vroeger veel heeft gedaan met Koninginnedag, zegt de tafelheer alleen: 'Ja, ik heb vroeger veel gedaan.' Van Nieuwkerk krijgt een rood hoofd, lacht en heeft twintig seconden nodig om zich te herpakken - een eeuwigheid voor de meester van de snelle televisie.

Als geen andere talkshow weet DWDD het felbegeerde gesprek-van-de-daggevoel te vatten en te bepalen. Daarin zit ook het risico: het moet snel, enthousiast, verrassend en leuk zijn, maar wie het experiment niet schuwt, gaat soms op zijn bek.

'Zo'n mislukt item hoort erbij', zegt hoofdredacteur Dieuwke Wynia - samen met Van Nieuwkerk de onbetwiste leider - in een telefoongesprek. 'Ons motto is no guts, no glory.'

In ruim tien seizoenen is De Wereld Draait Door uitgegroeid tot de best bekeken talkshow van Nederland. De invloed van het programma is ongeëvenaard. Iedereen (op Geert Wilders na) wil er zitten: cabaretiers, politici, artiesten, schrijvers, acteurs, wetenschappers en tv-makers. Vanavond viert het programma zijn eigen jubileum, met een terugblik op tien jaar DWDD - inderdaad: op 10-10.

Marc-Marie Huijbregts en Matthijs Van Nieuwkerk.Beeld ANP

Achter de schermen

Talloze ingrediënten van het succes zijn al uitvoerig geanalyseerd en geduid: het aanstekelijke enthousiasme, Van Nieuwkerks onnavolgbare presentatie, de slimme mix van licht en zwaar, het strakke en snelle format. Maar in de tv-wereld gaan ook al jaren verhalen rond over de hoge werkdruk en het harde bewind van Wynia en Van Nieuwkerk. DWDD zou een onverbiddelijke snelkookpan zijn. Zijn een ijzeren discipline en een sterk groepsgevoel dé methoden om een dagelijks programma te maken dat blijft verrassen en boeien?

Toegang tot de redactievloer bleek onbespreekbaar. Daarom vertellen (voormalige) medewerkers - redacteuren, tafelheren, regisseurs, opnameleiders en samenstellers - hoe het er achter de schermen aan toegaat. Als ze dat willen, tenminste. De helft van de dertig benaderde personen werkte niet mee aan dit artikel. De een vindt het niet chic om te praten over zijn ex-werkgever, de ander heeft geen zin in ruzie met een programma dat zo machtig is.

Terug in de tijd, naar 8 september 2015. Rond tien uur 's avonds komen de eerste meldingen binnen: schrijver Joost Zwagerman heeft zelfmoord gepleegd. De laatste redacteuren zijn net naar huis, Van Nieuwkerk ligt zelfs al bijna in bed. Dan vraagt de redactie van het tv-programma Pauw, dat in hetzelfde gebouw als DWDD zit, hem naar de studio te komen. Van Nieuwkerk doet even later op tv zijn verhaal over Zwagerman, die vanaf het begin geregeld bij DWDD te zien was, vooral als pleitbezorger van de beeldende kunst.

Uit zichzelf komen allerlei medewerkers naar de redactie van De Wereld Draait Door, een stuk of 25 in totaal. Om steun te zoeken bij elkaar, zegt Wynia, én om alvast te praten over de uitzending van morgen, die in het teken zal staan van Zwagerman. Het wordt uiteindelijk een van de mooiste uitzendingen in tien jaar. Net als bij eerdere sterfgevallen, zoals Martin Bril en Ramses Shaffy, is dit DWDD op zijn sterkst: betrokken, gloeiend van warmte - zonder kitscherig te worden.

Gemiddelde werkdag bij DWDD

07.00 Thuis kranten lezen, met radio of tv-nieuws op de achtergrond.

07.15 Redacteuren met nieuwsdienst bellen thuis potentiële gasten.

07.30 De eerste samensteller (soort eindredacteur) arriveert op de redactie.

08.00 Eerste ploeg redacteuren komt binnen.

09.00 De rest van de redacteuren meldt zich.

09.30 Vergadering, met hele redactie.

10.30 Samensteller neemt plannen door met Matthijs van Nieuwkerk.

12.00 Opnieuw overleg met de presentator.

15.30 Regiebespreking.

17.15 Repetitie, met Van Nieuwkerk, gericht op beeldmateriaal.

18.00 Eerste gasten worden opgevangen door redacteur, krijgen iets te eten.

18.00 Studio open, publiek stroomt binnen.

18.10 Redactie monteert laatste filmpjes, past presentatieteksten aan.

18.15 Van Nieuwkerk praat met publiek.

18.30 Opname promofilmpjes met korte samenvatting inhoud DWDD.

18.40 De band speelt een paar nummers.

19.00 Uitzending begint, Wynia volgt het vanuit de studio.

19.30 Filmpje Lucky TV komt binnen, iemand kijkt ter controle.

19.52 Einde uitzending.

20.00 Evaluatie, met alle aanwezige redacteuren, Van Nieuwkerk en Wynia.

21.30 Laatste redacteuren naar huis.

Hecht

Het is typerend: medewerkers zijn altijd beschikbaar, hun band is extreem hecht. Negen maanden per jaar worden ze geleefd door het programma. En in de drie maanden dat ze vrij hebben gaan sommige redacteuren zelfs samen op vakantie, zegt Wynia. 'Je geeft alles voor elkaar', zegt Sladjana Labovic, die drieënhalf seizoen redactiecoördinator was, tot dit voorjaar. 'Je begrijpt elkaar beter dan je vrienden of je partner.'

'De redactie is een soort sekte', zegt een oud-redacteur die anoniem wil blijven om zijn carrière niet in gevaar te brengen. 'Er bestaat een corporale vorm van verbondenheid.' Dat uit zich in veel drinken na de uitzending en in het constante contact met elkaar in de Whatsappgroep. 'Per dag krijg je soms wel 700 berichten. De uitzending wordt live geëvalueerd. Later wordt ook live verslag gedaan van Pauw en RTL Late Night. Het stopt nooit.'

Hij omschrijft werken bij DWDD als 'een orgastisch gebeuren: elke avond hoge kijkcijfers halen (grofweg anderhalf miljoen, red.). Steeds weer samen die spanning en adrenaline beleven. Het is een cyclus. Dat groepsgevoel is ook wel nodig om zo'n programma te maken, denk ik.'

De saamhorigheid wordt gestimuleerd. De 'DWDD-familie' gaat voor elkaar door het vuur. Vooral Wynia denkt in vrienden en vijanden, zeggen twee oud-medewerkers. Gasten die niet loyaal zijn, lopen het risico dat ze niet meer worden uitgenodigd.

Uit de gratie

Zo raakte Eelco Bosch van Rosenthal ooit uit de gratie omdat hij had getwitterd dat hij was afgebeld door DWDD, merkte een redacteur toen hij de voormalige Amerika-correspondent van de NOS wilde raadplegen voor een item.

Na zijn wereldrecord onafgebroken radio maken, zat Giel Beelen bij Pauw om daarover te vertellen. 'Dan is de redactie even te klein', zegt een betrokkene. Wynia ging ten overstaan van de hele redactie telefonisch verhaal halen. 'Zij ziet zoiets als verraad.'

Sommige redacteuren die uit eigen beweging opstapten, werden verketterd. Tegen ten minste twee medewerkers die naar eigen zeggen vrijwillig vertrokken, heeft Wynia gezegd dat ze er persoonlijk voor zou zorgen dat ze nooit meer een baan in de media zouden krijgen.

Wynia:'Ik kan me dit niet herinneren. Als ik zoiets al heb gezegd, moeten ze het heel bont hebben gemaakt. Maar ik herken dit totaal niet.' Volgens haar zijn woorden als verraad en vijanddenken overdreven. 'Wat wel klopt, is dat we niet onze schouders ophalen als een gast naar een ander programma gaat. Dan loop ik de redactie op en vraag: hebben we dit gemist? Wat is er misgegaan? Het is hier best gezellig, maar geen gezelligheidsvereniging.'

De verhalen over Bosch van Rosenthal en Beelen liggen genuanceerder, zegt ze. 'Wij kunnen best tegen kritiek en Giel mag ook naar andere talkshows. DWDD doet niet aan slavernij. Ik was wel teleurgesteld dat hij zijn verhaal niet eerst bij ons vertelde. Wat bleek? Giel had er achteraf zelf spijt van, het was een fout van de afdeling communicatie.'

Ongeschreven regel

Het programma beheerst je leven, zeggen oud-redacteuren. Het begint al 's ochtends, dan wordt van je verwacht dat je als eerste 'dé nieuwsgast van de dag' belt. Anders is die al vastgelegd door Een Vandaag, Nieuwsuur, RTL Late Night of Pauw. Dat is de ongeschreven regel: wie het eerst belt, krijgt de gast. Je kunt ze altijd nog afbellen. 'Ik stuurde professionele voorlichters soms om vijf uur 's ochtends een sms', zegt Pepijn Hentenaar, die vier jaar bij DWDD werkte, als redacteur en samensteller. 'Ik sliep naast mijn telefoon. Ook als je op zondag met je kinderen naar het zwembad bent, moet je er staan als dat nodig is. Bij andere programma's had ik weleens het gevoel: een zeventje is genoeg. Bij DWDD moest het altijd een negen zijn, of een tien.'

Hoe heftig het ook was, bij Hentenaar overheerst de trots dat hij heeft gewerkt bij zo'n populaire talkshow. Dat geldt voor de meeste ex-redacteuren. 'Mensen die ons verlaten, moeten echt afkicken', zegt Wynia. 'Denk je dat we zo'n leuk, vrolijk en optimistisch programma kunnen maken als de sfeer op de redactie slecht is? Natuurlijk niet. Wat mij betreft is dit het allerleukste werk ter wereld.'

Christo Ruijs, redacteur in het seizoen 2006-2007 en nu werkzaam bij RTL Z, ziet dat anders.'In mijn tijd waren er bange mensen op de redactie, die geen fouten durfden te maken. Volgens mij spelen ze daarom nog steeds op safe en bellen ze steeds dezelfde gasten. Er zit ook een bepaalde arrogantie in. DWDD kan zichzelf niet relativeren. Alsof God en zijn vrouw een show maken.'

Het verloop op de redactie was vooral in de beginjaren behoorlijk groot. 'Er zit een grote druk achter zo'n dagelijkse talkshow', vertelt een huidige medewerker die al jaren op de redactie rondloopt. 'Dat merk je ook aan de doorstroom van personeel. Dat gaat bij DWDD net wat sneller dan bij andere programma's.'

Journalistiek darwinisme

Jort Kelder, die 126 keer te gast was, noemt het journalistiek darwinisme. 'Alleen de sterksten overleven, er zijn steeds nieuwe redacteuren. Dat kan best, want Matthijs en Dieuwke zitten overal bovenop. Ook als gast of tafelheer moet je leveren wat ze verwachten. Soms zie ik vanuit een ooghoek de neusvleugels van Matthijs wijken. De kijker zal het niet merken, ik weet dan dat hij boos is.'

Tijdens repetities ziet Van Nieuwkerk heel snel wat er niet klopt aan een item, dan kan hij streng zijn voor zijn redacteuren. Als het er echt om gaat, is hij volgens velen de perfecte gastheer. Hij creëert een sfeer waarin gasten zich welkom en veilig voelen.

Ook de locatie, midden in de stad en met een café en restaurant, is ideaal, zegt voormalig regisseur David Grifhorst: 'De studio is een warm bad. Vergelijk dat eens met het Mediapark, daar zit je in een steriele wachtkamer.'

Van Nieuwkerk kan niet zonder Wynia. Ze grijpt hard in als dat nodig is en geeft hem de ruimte om vrijuit te denken. Toen zij een paar jaar geleden een mooie baan bij BNN wilde accepteren, dreigde Van Nieuwkerk de stekker uit DWDD te trekken. Ze bleef.

Geen democratisch proces

Kelder typeert Dieuwke Wynia als 'de moederkloek' van de jonge redactie. 'Maar ze is ook streng, iemand met wie je geen ruzie moet krijgen. Veel mensen zijn bang van haar.' Volkskrant-columniste Sheila Sitalsing, eveneens een vaste gast, beaamt dat Wynia 'niet voor de poes' is. 'Ze kan hard zijn, veeleisend. Daarom blijft het programma zo goed.'

Tv-maken is geen democratisch proces, zegt Bert van der Veer, die als regisseur van Pauw & Witteman geregeld bij de buren meekeek. 'Het is vrij dictatoriaal. Kijk naar John de Mol, die brengt altijd wat teweeg in de studio. Er hoeft maar een koffiebekertje op de grond te liggen en hij ontploft. Matthijs laat zich ook gelden, dat kan venijnig zijn. Je ziet vaker dat het er heftig aan toegaat bij een tv-programma. Maar noodzakelijk is dat niet.'

In de hitte van de strijd heb je geen tijd voor smalltalk, legt Wynia uit. 'Het is als een sportwedstrijd: wie niet presteert, krijgt dat meteen te horen of wordt gewisseld. Na afloop kan je er rustig over praten, met een biertje. Ik wil dat iedereen de grens opzoekt. Alles kan, zelfs een muziekstuk dat bestaat uit vierenhalve minuut stilte.'

Nathan Vos, ex-redacteur: 'Wat wel en niet werkt bij DWDD was voor mij heel ongrijpbaar. Ik regelde soms een gast en dan zeiden ze: prachtig, maar dit is geen Nieuwsuur. Ik weet nog dat ik na de dood van Moammar Kadhafi een hoogleraar had geboekt die de dictator had ontmoet en daarover leuk kon vertellen. Uiteindelijk besloot de redactie Prem Radhakishun en Martin Simek uit te nodigen, voor een gesprek over dictators. Die dag besefte ik: dit is een vak apart, niks voor mij. Want ze hadden nog gelijk ook: dat item paste beter bij DWDD.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden