Reportage China

De handelsoorlog raakt Dongguan, de ‘fabriek van China’, en dat merk je op de banenmarkt

Een werkzoekende vrouw voert een sollicitatiegesprek met een schoenenproducent op de banenmarkt in Dongguan. Beeld Getty

Als centrum van de Chinese export is Dongguan hard geraakt door de handelsoorlog. Dat is te merken op de banenmarkt, waar bedrukte werkzoekenden stuiten op veel gesloten loketten. ‘Je voelt hier dat het bergafwaarts gaat.’

Nog maar een paar maanden geleden leek Leng Haijun ­alles voor de wind te gaan. De 40-jarige manager had een goede baan, een riant salaris en een ruim koopappartement in Dongguan, een van China’s rijkste steden. Toen brak de handelsoorlog uit en werd alles anders. Het orderboekje van Lengs werkgever liep leeg en zowat eenderde van de arbeiders werd ontslagen. Als het zo doorgaat, vreest Leng, is hij straks zelf ook aan de beurt.

Dus struint Leng op zijn vrije zaterdagochtend over de banenmarkt van Dongguan, een immense hal waar lokale bedrijven hun vacatures uitstallen. Solliciteren is hier lopendebandwerk, met eindeloze gangen vol genummerde loketten, waar je meteen op gesprek kunt om de volgende dag te beginnen. ‘Maar het ziet er niet goed uit’, zegt Leng. ‘Vijf jaar geleden was 90 procent van de loketten bezet, nu is het maar 10 procent. Hier voel je aan den lijve dat het bergafwaarts gaat met de arbeidsmarkt.’

Dongguan, in de Zuid-Chinese provincie Guangdong, is al meer dan dertig jaar een van de krachtigste motoren van China’s onstuimige groei. Vlak bij Hongkong en Shenzhen, aantrekkelijk voor buitenlandse investeerders, werden hier enorme elektronica-, textiel- en meubelfabrieken gebouwd, gevoed met goedkope arbeidsmigranten en grotendeels bestemd voor export. Als China de ‘fabriek van de wereld’ wordt genoemd, dan is Dongguan de ‘fabriek van China’.

Maar als centrum van de export, waarvan eenvijfde naar de VS, is Dongguan hard geraakt door de handelsoorlog. Veel buitenlandse bedrijven hebben hun productie uit China weggehaald en lokale toeleveranciers zien hun orders ­teruglopen. Zeker sinds mei, toen Trump de importtarieven verhoogde, heeft Dongguan het moeilijk. ‘Veel fabrieken hebben hun deuren gesloten, hun salarissen verlaagd, hun werknemers op vakantie gestuurd of ontslagen’, aldus Song Qinghui, een lokaal econoom.

Onbegrijpelijk cijfer

Officieel is er in Dongguan niets aan de hand. Veel bedrijfsleiders ontkennen dat er problemen zijn, daarmee netjes gehoor gevend aan de overheidspropaganda. En ook de cijfers zien er prima uit. Terwijl de Chinese export in de eerste helft van dit jaar amper 0,1 procent groeide, rapporteert Dongguan nog steeds een topprestatie van 15 procent exportgroei. ‘Een onbegrijpelijk cijfer’, aldus Song Qinghui. ‘Waarschijnlijk ligt er een opzettelijke vervalsing van de data aan ten grondslag.’

Ook in het straatbeeld van Dongguan wijst op het eerste gezicht niets op problemen. De chaotische miljoenenstad is nog steeds een en al bedrijvigheid. In de grote fabrieksbuurten stromen bij het wisselen van de dienst zeeën aan arbeiders naar buiten, naar de slaapzalen of kantines. In de kleinere industriezones zitten hele families in ateliers samen te werken. Aan veel fabriekspoorten staan borden met vacatures, met in grote letters het salaris – vaak zo’n 300 euro, het dubbele na overuren.

Maar op de zaterdagse banenmarkt komt een heel ander beeld naar voren. ‘Dat bedrijven personeelsadvertenties plaatsen, wil niet zeggen dat ze ook mensen aannemen’, zegt manager Leng Haijun, wijzend naar een poster met ­vacatures van zijn eigen bedrijf, dat net eenderde van zijn personeel heeft ontslagen. ‘Die vacatures zijn er om de indruk te wekken dat alles goed gaat. Je kunt ervoor solliciteren, maar je zult de baan niet krijgen.’

Velen op de banenmarkt bevestigen: sinds de handelsoorlog zit de economie in Dongguan behoorlijk in het slop. Bij veel bedrijven is het aantal bestellingen gehalveerd, zijn grote delen van het personeel ontslagen en zijn alle overuren geschrapt, met lagere salarissen tot gevolg. Er zijn nog wel banen, maar de arbeidsvoorwaarden zijn bar slecht. Om kosten te besparen moeten de arbeiders vaak zo hard werken dat het fysiek niet vol te houden is.

‘Ze geven je de werklast van twee of drie man, en als je het niet volhoudt, dan lig je eruit’, zegt Pan Guoqing, een 42-jarige arbeider uit de provincie Guangxi, die al acht jaar in Dongguan werkt. Pan maakt mallen voor metalen computeronderdelen, een vaardigheid die in Dongguan altijd erg gewild was. Maar het afgelopen jaar is hij drie keer van werk veranderd. ‘Vroeger moest ik naar twee machines kijken, nu naar vier. Je moet voortdurend heen en weer rennen. Dat is niet te doen.’

VS en China hervatten handelsgesprekken

De Verenigde Staten en China beginnen vandaag in Shanghai nieuwe handelsgesprekken, voor het eerst sinds de onderhandelingen afgelopen mei afsprongen. Het is de twaalfde keer dat de Amerikaanse en Chinese delegaties samenkomen om een uitweg uit de handelsoorlog te zoeken, maar de verwachtingen zijn beperkt. Veelzeggend: zelfs de be­loften die de Amerikaanse en Chinese president elkaar in juni deden om het vertrouwen te herstellen – extra landbouwaankopen en een verzachting van de Huaweiboycot – zijn nog niet in daden omgezet. 

‘De industriesector is behoorlijk chaotisch’, zegt Shan, een dertiger die al tien jaar in Dongguan werkt. Hij heeft net een nieuwe baan gevonden, maar kijkt bedrukt. ‘Ik ben de laatste tijd al een paar keer op schimmige manier ontslagen. Bedrijven nemen je aan als ze bestellingen hebben en laten je keihard werken. Maar als de bestelling klaar is, vinden ze een manier om je buiten te werken. De situatie is nog nooit zo slecht geweest als nu.’

Stroomversnelling

De handelsoorlog is niet de enige reden dat de economie in Dongguan slabakt. De afgelopen jaren zijn de salarissen van fabrieksarbeiders sterk gestegen en is de milieuregulering strenger geworden. Veel producenten zijn om die reden al eerder uitgeweken naar goedkopere en minder gereguleerde steden in het Chinese binnenland, of naar buurlanden als Vietnam of Bangladesh. Door de alsmaar oprukkende automatisering zijn ook minder werknemers nodig.

Een werkzoekende man voert een sollicitatiegesprek met een schoenenproducent op de banenmarkt in Dongguan. Beeld Getty

Maar de handelsoorlog heeft de neergang duidelijk in een stroomversnelling gebracht. Ook de Amerikaanse campagne tegen telecombedrijf Huawei, een belangrijke werkverschaffer in Dongguan, heeft grote gevolgen. ‘Als je zaken doet met Huawei, dan zijn je orders nu gehalveerd’, zegt de 34-jarige You Lu, die voor zijn familiebedrijf plastic telefoononderdelen verkoopt. ‘Vorig jaar hadden we 10 miljoen renminbi (1,3 miljoen euro) aan bestellingen, nu zitten we nog niet aan 3 miljoen.’

Veel werkzoekenden op de banenmarkt maken zich grote zorgen. Als arbeidsmigranten krijgen zij geen werkloosheidsuitkering, maar ze moeten wel hun onkosten blijven betalen. ‘Normaal kon je in Dongguan binnen een week een nieuwe baan vinden, nu kan het een maand duren’, zegt Chen Xiangjun, een 38-jarige kwaliteitsmanager. Zelf is hij drie maanden op onbetaald verlof gestuurd, omdat zijn bedrijf geen werk meer had.

Veel werknemers hebben Dongguan al verlaten, en ook op de banenmarkt zijn er velen die overwegen te verkassen. Verkoper You Lu heeft een half jaar onder de marktprijs gewerkt, maar heeft daar genoeg van. Als hij geen 6.000 renminbi (770 euro) kan verdienen, dan keert hij terug naar zijn geboorteprovincie Hunan. Ook arbeider Pan Guoqing heeft zijn grens bereikt. ‘Als ik geen degelijke baan vind, dan werk ik nog tot ik mijn treinticket kan betalen en keer ik terug naar huis.’

Op 1 in de ‘leegloopindex’

8,4 miljoen inwoners telt Dongguan bijna, behalve tijdens Chinees Nieuwjaar. Dan zijn het er ineens nog maar 1,9 miljoen. Ruim driekwart van alle inwoners van Dongguan zijn namelijk arbeidsmigranten, die tijdens het nieuwjaarsverlof naar hun familie terugkeren. Tijdens die twee weken – of langer, als er weinig bestellingen zijn – verandert Dongguan in een spookstad. In de ‘leegloopindex’, die in China ieder jaar in aanloop naar de nieuwjaarsuittocht wordt gepubliceerd, staat Dongguan al jaren op nummer 1.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden