ANALYSEMONDKAPJESMARKT

De handel in mondkapjes is een wildwestsector

Partijen worden gestolen, douanes houden mondkapjes tegen en leveranciers vragen woekerprijzen. Hoe regel je dat er voldoende mondmaskers naar Nederland komen? Liefst een miljoen extra per week.

Een Chinese fabriek in Nanjing waar mondkapjes worden gemaakt. Beeld AFP

Bij autofabrikant Burton Car is het ‘gekkenhuis’. Niet vanwege de auto’s, maar vanwege mondkapjes. Ondernemer Iwan Göbel heeft er al een miljoen besteld in China. Maandag hoopt de fabrikant van sportauto’s uit Zutphen de eerste levering te krijgen. ‘Maar wij houden ons hart vast.’ Zijn angst: dat de partij onderweg wordt geconfisqueerd.

Vanwege de coronacrisis besloot het bedrijf ook mondkapjes te importeren, en tegen inkoopprijs (variërend van 55 cent tot 2,12 euro per stuk) te leveren aan zorginstellingen. ‘We doen al meer dan vijftien jaar zaken met China, dit maakt dat wij kunnen rekenen op betrouwbare zakenrelaties.’ Via dat netwerk hoopt Göbel nu het Nederlandse zorgpersoneel te helpen. ‘Wij krijgen gemiddeld elke twee minuten een aanvraag voor mondkapjes.’

Hij is niet de enige. Zondag doneerde PostNL 48 duizend mondkapjes. In gevangenissen worden mond­maskers genaaid. En ook in zorgcentrum Rosen­gaerde in Dalfsen maakt een 99-jarige bewoonster ze van oude lakens, meldde de Stentor

Dichtstbijzijnde zorginstelling

‘Zulke initiatieven zijn fantastisch’, zegt Ernst Kuipers van het Rotterdamse Erasmus MC. Als voorzitter van het Landelijke Netwerk Acute Zorg is hij nauw betrokken bij de verdeling van de schaarse beschermingsmiddelen voor medisch perso­neel. ‘Tegen iedere ondernemer die nog een voorraad heeft liggen, zou ik zeggen: rij naar de dichtstbijzijnde zorginstelling.’

Afgelopen week lukte het dankzij bedrijven en particulieren om 200 duizend extra mondkapjes te verdelen, en zaterdag arriveerde op Schiphol een lading van 690 duizend mondkapjes. Maar dit is bij lange na niet voldoende om het personeel in de zorg voor langere tijd te voorzien. Voor de verzorging van één coronapatiënt op de intensive care zijn naar schatting tientallen mondkapjes per dag nodig.

Er wordt bij het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) hard gewerkt aan een centrale inkooporganisatie. De hoop is dat vanaf deze week een stabiele stroom van geïmporteerde mondkapjes op gang komt, zegt Kuipers. ‘Het is een voorzichtige schatting: maar ik denk dat ziekenhuizen, maar ook huisartsen, verpleeghuizen en de wijkzorgteams, in totaal misschien wel een miljoen mondkapjes per week extra nodig hebben.’

De mondkapjesmarkt is in een paar weken tijd veranderd in een wildwestsector. ‘We krijgen heel veel aanbiedingen’, zegt Kuipers. Bij het Erasmus Medisch Centrum soms honderd mails of telefoontjes per uur. ‘Daar zaten veel frauduleuze aanbieders tussen.’

KLM ontvangt van zijn Chinese partnermaatschappijen mondkapjes en handschoenen. Beeld ANP

Exportvergunning

Al die aanbiedingen worden gecontroleerd door het landelijk inkoopteam van het ministerie van VWS, dat vooral kijkt naar aanbieders die grote hoeveelheden kunnen leveren. Kuipers: ‘Maar dan loop je tegen andere problemen op. Er verdwijnen bestellingen onderweg, vermoedelijk worden die gestolen. Sommige landen geven geen exportvergunning af, andere landen confisqueren de lading. Bovendien buitelen landen over elkaar heen bij biedingen.’

Normaliter kost een simpel chirurgisch masker een paar dubbeltjes, een FFP-masker (dat meer bescherming biedt) kost een paar euro. Kuipers ziet prijzen voorbijkomen van 25 dollar voor een simpel kapje.

Die prijsstijging is soms te verklaren door het risico dat ondernemers lopen, zegt Anthony Stigter van werkgeversorganisatie VNO-NCW en MKB-Nederland. Afgelopen week hadden hij en zijn collega contact met honderden ondernemers die willen helpen. ‘In de inter­nationale mond­kap­jessector is de norm nu dat je vooraf moet betalen. Het is vervolgens maar de vraag of die partij aankomt in Nederland.’

Verreweg de meeste ondernemers met wie hij contact heeft, zijn van goede wil en willen vooral doneren, stelt hij. Al zitten er ook ‘boefjes’ tussen die willen profiteren van de coronacrisis. 

‘Daarom is het goed dat we centraal grote hoeveelheden inkopen, en ons richten op betrouwbare partners die daadwerkelijk leveren’, zegt Kuipers van het Erasmus MC. Voorheen kocht een zorgverlener, of een groep van zorgverleners, de mondkapjes en ander beschermend materiaal zelf in. Zo had het Erasmus MC vorige maand al een grote hoeveelheid extra mondkapjes besteld. ‘Voor het geval dat.’ Die voorraad is al verdeeld onder andere zorginstellingen die niet extra hadden ingeslagen.

Bepaalde grens

Dat niet elke zorginstelling eerder grote voorraden heeft ingekocht, komt doordat zorgverleners twee weken geleden nog nooit over een tekort aan mondkapjes hadden nagedacht, zegt hoogleraar Frits van Merode. ‘Het is zo’n product dat altijd op voorraad was. Als de voorraad onder een bepaalde grens kwam, klopte je aan bij een distributiecentrum of een ander collega-ziekenhuis.’

De Maastrichtse hoogleraar is specialist op het gebied van logistieke processen in ziekenhuizen. ‘Het is een productie- en distributiesysteem dat niet berekend is op grote schommelingen.’

Begin januari waarschuwde Van Merode in een interview al dat Nederlandse ziekenhuizen niet goed zijn voorbereid op epidemieën. Al is hij er niet blij mee dat hij zo snel gelijk kreeg. Het tekort aan mondkapjes is een symptoom van een onderliggend probleem, stelt de hoogleraar.

‘Ziekenhuizen hebben zich afgelopen jaren geprofileerd met specialismen zoals oncologie en hart- en vaatziekten. We kijken hoe een mensenleven verloopt, en met welke medische problemen een mens te maken kan krijgen. We hebben de zorg zo ingericht dat we daarop optimaal kunnen inspelen. De gedachte dat ons een rampzalige epidemie kan overkomen, was totaal uit ons mentale beeld verdwenen.’

Lees meer

In de coronabus naar Groningen - ‘We moeten het met z’n allen doen’
Noord-Nederland is vooralsnog relatief coronavrij gebleven. Het stelt de ziekenhuizen hier in staat Brabant wat lucht te bieden: dit weekend begon de grootschalige evacuatie van patiënten.

Ziekenhuis Bernhoven in Uden behandelt alleen nog maar coronapatiënten
Het personeel is razendsnel omgeschoold, zieken met andere aandoeningen worden overgeplaatst. Allemaal om te voorkomen dat het kleine Brabantse ziekenhuis bezwijkt onder de verwachte vloedgolf.

Artsen over hun keuzes: ‘Boven de 70 niet naar de IC? Dat zijn indianenverhalen’
Nu in Brabant de ziekenhuizen vol zijn, dringt de vraag zich op: is er over een week nog genoeg plek op de afdelingen voor intensieve zorg in Nederland? En zullen artsen de vooral oudere coronapatiënten weigeren?

  
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden