De handdoek van Van Bijsterveldt

Havo's mogen vmbo-tl leerlingen weigeren. Dat schrijft Marja van Bijsterveldt, de nieuwe minister van Onderwijs aan de Tweede Kamer. Nu stelt 94 procent van de havo's aanvullende eisen. Op veel scholen wordt een gemiddeld eindexamencijfer geëist van minimaal een 6,5. Maar er zijn ook scholen die minimaal een 7 of zelfs een 8 eisen.

Pieter Hilhorst

Deze eisen staan op gespannen voet met de wet op het voortgezet onderwijs, waarin staat dat het vmbo-tl voorbereidt op het havo. Maar de minister houdt vol dat leerlingen geen recht hebben op doorstroom naar het havo. Ze geeft zo ruim baan aan selectie op basis van cijfers, terwijl er een veel beter alternatief voorhanden is.


Opvallend aan de antwoorden van de minister is dat ze nergens schrijft dat ze het een goed idee vindt dat scholen selecteren. In zijn bijdrage op vk.nl/opinie (27 oktober) doet Ferry Haan dat wel. Hij vindt dat doorstroming alleen mogelijk moet zijn voor de beste vmbo-leerlingen. Hij is zo streng omdat hij wil worden bevrijd van de zogenaamde parkeerders, ongemotiveerde vmbo'ers die alleen voor het havo kiezen omdat ze niet weten wat ze wel willen en het negatieve advies van de school aan hun laars lappen.


De zorgen om de slecht gemotiveerde parkeerders zijn terecht. Zulke leerlingen hebben een slechte invloed op de prestaties van andere leerlingen in de klas. Maar het is de vraag of het stellen van cijfereisen wel de juiste oplossing is.


Een averechts effect van die oplossing is namelijk dat ook leerlingen worden geweigerd die om verklaarbare redenen matig presteerden op het vmbo. Voor het programma De Ombudsman heb ik gesproken met een meisje dat Pfeiffer heeft gehad. Een ander meisje werd vreselijk gepest. Ferry Haan schrijft dat een slimme school voor zulke kinderen een achterdeurtje openhoudt. Maar zo slim zijn de meeste scholen niet.


Het belang van doorstroming en van het stapelen van opleidingen wordt breed onderschreven. Het is van cruciaal belang voor de emancipatie van kinderen die pas op latere leeftijd hun talent ontdekken. De VO-Raad wil ook op termijn van de aanvullende eisen af. Op dit moment kan dat volgens de raad nog niet omdat het vmbo-tl en het havo slecht op elkaar aansluiten. Te veel vmbo'ers halen het havo niet. Maar de cijfereisen zijn zo streng dat ook leerlingen worden geweigerd die het wel zouden kunnen halen.


Een alternatief voor de cijfereisen is om van risicoleerlingen een extra inspanning te vragen. Een school kan eisen dat leerlingen met een laag gemiddeld eindexamencijfer in de weken voor de zomervakantie terug naar school gaan om sommige vakken bij te spijkeren. Scholen kunnen ook van risicoleerlingen eisen dat ze op het havo meedoen met een huiswerkklas.


Ook van de ouders kan een inspanning worden gevraagd. Zij kunnen de taak krijgen om bepaalde oefeningen met de kinderen te doen of te zorgen dat anderen die oefeningen met hun kinderen doen.


Het verschil tussen deze aanvullende eisen en cijfereisen is dat de eerste gericht zijn op het ondersteunen van leerlingen en de tweede op het uitsluiten van kinderen. Als de leerling en zijn ouders niet bereid zijn om deze extra inspanning te leveren, mogen ze wel worden geweigerd. En als ze zich niet aan de afspraken houden, mogen ze alsnog van school worden gestuurd.


Zo wordt er een drempel opgeworpen voor de ongemotiveerde parkeerders over wie Ferry Haan schrijft. Deze begeleiding vergt ook veel van de scholen, maar het is toch ook de taak van het onderwijs om het beste uit leerlingen te halen, niet om risicoleerlingen te weren?


Het opmerkelijke is dat Van Bijsterveldt ook liever ziet dat scholen risicoleerlingen kansen bieden. Ze schrijft: 'Ik ben dan ook veel meer gecharmeerd van scholen die de potentiële havisten door middel van aanvullende modules goed voorbereiden op de overstap.'


Maar waarom zorgt ze er dan niet voor dat scholen dat doen in plaats van fantasieloos te selecteren op basis van eindexamencijfers? Dat komt omdat de vrijheid van de scholen voor de minister heilig is.


Als scholen liever leerlingen selecteren dan leerlingen stimuleren, legt zij zich daarbij neer. Zo gooit ze bij voorbaat de handdoek in de ring. Het is wel pijnlijk dat zelfs de minister van Onderwijs accepteert dat scholen maling hebben aan hun opdracht om het beste uit alle leerlingen te halen.


Pieter Hilhorst is politicoloog.


vk.nl/columnisten


Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden