De halve economie van de Chinese stad Dandong draait op 'kijken naar Noord-Korea'

Boottocht op de Yalu

De Chinezen op de rondvaartboot tussen China en Noord-Korea praten liever niet over de nucleaire dreiging. Handelaren in het grensgebied maken zich wel druk om de sancties tegen Pyongyang.

De halve economie van de Chinese stad Dandong draait op 'kijken naar Noord-Korea' vanaf een rondvaart- of een speedboot. Beeld Ruben Lundgren

'Verdoe uw tijd niet met de rechteroever. Links zit een Koreaanse schoonheid. Die vrouwtjes hebben de gewoonte zich in de rivier te wassen. Volledig naakt!'

De omroeper op de rondvaartboot over de Chinees-Koreaanse grensrivier de Yalu doet zijn best het vaartochtje spannend te maken. Potentiële ingrediënten genoeg: blote beauty's, soldaten met geweren, volksmilities die stenen gooien als Chinese toeristen te dichtbij komen. 'Kijk hoe mager de mannen zijn. Gooi ze uw overgebleven snacks maar toe.'

Het hoogtepunt van armoedetoerisme is een haveloos bootje met een Koreaan uit een landbouwcollectief. Hij verkoopt eendeneieren, sigaretten en thee. 'Dat zijn pure natuurproducten. Zij hebben nog geen vervuiling', kweelt een Chinese vakantieganger. Haar man koopt drie sloffen sigaretten. 'De handelaar niet fotograferen! De handelaar niet aanraken!', waarschuwt de toeristengids.

Kijken naar Noord-Korea: de halve economie van Dandong, een stad van 894 duizend inwoners, draait erop. In het hoogseizoen maakt de ene Chinese rondvaartboot na de andere rondjes langs verveloze barakken en turkoois geschilderde grenswachtershuisjes. Speedboten zijn duurder, maar komen dichter bij het ontoegankelijke mysterie. Het Dandongs toerismebureau betaalt jaarlijks 254 duizend euro aan de Noord-Koreaanse staat voor het voorrecht zijn pleziervloot door een zijtak van de Yalu te laten varen. 'Reken maar dat we dat dubbel en dwars terugverdienen', zegt de bestuurder van de speedboot.

Vanaf de boot ziet de Noord-Koreaanse oever er groezelig uit Beeld Ruben Lundgren

New City

Dat geldt niet voor alle andere grootse plannen die Dandong met Noord-Korea had. New City, een forse nieuwe buitenwijk die 400 duizend inwoners kan herbergen, is een spookstad van verlaten villawijken, hoogbouw en lege winkelcentra. De huizenverkoop loopt zo beroerd dat de gemeente zelfs alle restricties heeft opgeheven die in andere Chinese steden gebruikelijk zijn om vastgoedspeculatie tegen te gaan - en nog wil er geen hond wonen.

Dat komt doordat de brug naar de stad Sinijiu in Noord-Korea, die New City tot leven zou brengen, nog altijd niet open is. In 2012 is de tuibrug voor 280 miljoen euro gebouwd. Eindelijk leek Noord-Korea zich te voegen naar de Chinese wensen: gooi die stalinistische economie nou eens open, zodat Dandong eindelijk geld kan verdienen aan de overburen.

De brug werd op de groei gebouwd. Vijftigduizend mensen en twintigduizend voertuigen zouden dagelijks de drie speciale zones bezoeken waar Noord-Korea voorzichtig zijn stalinistische economie zou openen. Hoopvol werd er een joekel van een douanekantoor in de vorm van het Chinese karakter voor 'toegangspoort' naast de brug neergezet.

Het werd helemaal niets. De brug eindigt 5 meter boven een modderig Noord-Koreaans veld. De gemeente Dandong heeft de weg naar de economische zones nooit aangelegd, want bij oplevering van de brug in 2014 waren de betrekkingen tussen Peking en Pyongyang al danig bekoeld. Toen moesten de ergste spanningen nog komen.

De toeristen op de rondvaartboot halen hun schouders op als de oorlogsdreiging ter sprake komt. Ouderen praten liever met een soort nostalgische vertedering over de ganzenhoeders langs de oever. 'Zo arm waren wij vroeger ook. China en Korea zijn als lippen en tanden: we horen bij elkaar.' De meesten willen niet over de nucleaire crisis praten. In China is die geen voorpaginanieuws en bovendien: ze zijn een dagje uit. 'Ik geef Kim Jong-un groot gelijk. Wat zou jij doen als de Verenigde Staten je willen vernietigen? Alle mankracht en middelen op defensie zetten.'

Chinezen kijken naar Noord-Korea vanaf de Hekou Broken Bridge Beeld Ruben Lundgren

Rijkste stad

Meneer Shi wil niet zeggen wat voor werk hij precies doet en zijn volledige naam houdt hij voor zich. Hij gaat regelmatig met zakelijke contacten de Yalu over. 'Hier zijn de mensen er nog redelijk aan toe. Ga verder naar het oosten en de armoede is onvoorstelbaar.'

Tot begin jaren negentig waren Dandong en Sinijiu even arm, nu zijn de inkomens in Dandong acht keer zo hoog. De felgekleurde neonverlichting van het havenfront staat te discoknipperen tegen een zwart gat: in Noord-Korea is slechts groezelig licht van luchtafweergeschut te zien. 'Daar maken ze de bevolking wijs dat Dandong de rijkste stad ter wereld is, zodat ze zich niet minderwaardig voelen. Terwijl Dandong een provinciestadje is', zegt meneer Shi. En beslist niet rijk - en dat zal Dandong ook niet worden als het laatste pakket economische sancties van de VN-Veiligheidsraad in werking treedt.

Elke kernproef van Pyongyang is een klap in het gezicht van China: waarom kiezen die koppige Noord-Koreanen niet voor het Chinese ontwikkelingsmodel? Nu zit Dandong met een nutteloze nieuwe stad en een ongebruikte brug, want de nieuwe sancties verbieden joint ventures met Noord-Korea. Er gaan zelfs geruchten dat de enige functionerende oeververbinding, een brug die nog door de Japanners in 1943 is aangelegd, zal worden gesloten.

Levensader

Die ijzeren brug is de levensader van de Noord-Koreaanse economie. 70 procent van alle handel tussen China en Noord-Korea gaat via Dandong. Peking beperkte al eerder dit jaar de handel in steenkool, maar nu is het ook afgelopen met ijzererts, lood en zeevruchten, de voornaamste bronnen voor harde valuta voor Pyongyang. 'Nu de regering het verbiedt, durven wij het risico niet aan. Mijn baas laat ons niet uitvaren', zegt kapitein Yao Youming (41). Zijn vier scheepsmaten krabben het dek schoon. 'We hebben alle tijd voor onderhoud.'

'Provocerend gedrag moet stoppen'

De Amerikaanse president Trump heeft zaterdag gebeld met zijn Chinese collega Xi Jinping over de crisis met Noord-Korea. Volgens een verklaring van het Witte Huis zijn de twee het erover eens dat 'Noord-Korea moet stoppen met provocerend gedrag dat de situatie kan doen escaleren'.

Beide landen zullen zich blijven inzetten om het Koreaanse schiereiland van kernwapens te ontdoen, aldus het Witte Huis.

Volgens Chinese staatsmedia riep de Chinese president juist beide partijen op tot kalmte, zoals hij vaker heeft gedaan sinds de spanningen tussen de VS en Noord-Korea weer zijn opgelopen.

'Alle partijen moeten afzien van woorden en daden die de spanningen op het Koreaanse schiereiland doen toenemen', zou Xi hebben gezegd. China is de belangrijkste bondgenoot van Noord-Korea. Het stemde onlangs wel in met nieuwe sancties tegen Noord-Korea.

Yao's stalen blauwe boot heeft vergunningen om de Chinese en de Noord-Koreaanse vlag te voeren. Met het ruim vol ijs vaart hij vier dagen in Noord-Koreaanse wateren om zeevruchten bij zijn Koreaanse collega's op te halen. Na het veilen van de lading worden de Noord-Koreanen uitbetaald in dollars of renminbi. Dat geld gaat rechtstreeks naar de staat. Deze handel brengt Noord-Korea volgens persbureau Reuters 295 miljoen dollar per jaar op. Niemand weet hoeveel er in de ongereguleerde versie omgaat. Op open zee worden ook Chinese consumptiegoederen, zoals balen meel, spijsolie, dvd-spelers en televisies, geruild tegen abalone en kreeft.

Dobberen

'Ik ben blij dat mijn zoon me niet opvolgt maar gewoon economie gaat studeren. Dit vak is ter ziele in Dandong', sombert Yao. De schepen van het haventje Yicuomao dobberen werkeloos in het modderige brakke water. 'De sancties gaan pas over drie weken in, maar wie gepakt wordt, krijgt nu al een boete van 2.000 euro', weet een bootsman die zijn naam niet geeft.

Hij vermoedt dat de overheid nu even extra streng doet, zodat de wereld denkt dat China echt zijn uiterste best doet om Noord-Korea tot medewerking aan ontwapening te dwingen. 'In september begint het visseizoen. Zolang er Noord-Koreanen zijn die vissen, zullen er Chinese schepen zijn die de zeevruchten kopen. Dat doen we al dertig jaar. Ze kunnen moeilijk een hele zee in de gaten houden en deze bedrijfstak de nek omdraaien.'

Nu al zijn er waaghalzen die ondanks het verbod toch uitvaren, beweert hij. Op een kleine werf verderop laden mannen twee trucks vol ijs in een boot. Wie daar vragen over stelt wordt door een schuimbekkende opzichter het terrein afgebonjourd.

Lees verder

Dit is het eiland dat Noord-Korea in het vizier heeft voor een raketaanval
Guam is het stukje Amerika dat het dichtst bij Noord-Korea ligt. Op 3.400 kilometer afstand om precies te zijn, ruim binnen bereik van de Noord-Koreaanse Hwasong-12-raketten. En daarom belandde het tropische eiland in het oog van de storm.

Net echte kunst uit Noord-Korea
Net nu de spanning tussen Noord-Korea en de VS verder oploopt, opent in Goes een tentoonstelling met de hoogst ideologische Noord-Koreaanse schilderijen die Ronald Groen sinds de eeuwwisseling heeft verzameld.

Trump waarschuwt Kim dat leger VS gereed is om toe te slaan
President Trump heeft de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un opnieuw gewaarschuwd de VS niet te bedreigen of te provoceren. Hij zei dat het Amerikaanse leger gereed is om toe te slaan mocht Pyongyang in de fout gaan.

Hoe de Washingtonse elite Trump (niet) in toom houdt
De leiders van de VS en Noord-Korea spelen een gevaarlijk spelletje: wie is de onvoorspelbaarste? Om een ramp te voorkomen moeten de redelijke krachten in Washington Trump permanent in de gaten houden.

Peking werpt zich op als scheidsrechter
Trump tweet, Noord-Korea schiet, Peking roept op tot kalmte, en niemand luistert. Deze status quo bevalt de Chinezen matig, maar een status quo is nog altijd beter dan verandering.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.