Bellen metOnze correspondent

‘De haat tegen China is in Hongkong nog nooit zo groot geweest’

Wie te ver gaat tijdens het demonstreren in Hongkong, kan volgens een nieuwe wet bestraft worden met een levenslange gevangenisstraf. Toch gingen enkele duizenden betogers woensdag opnieuw de straat op. We bellen met correspondent Leen Vervaeke.

‘Op lange termijn zou de nieuwe wet ook een pyrrusoverwinning voor China kunnen zijn.’Beeld AP

Ondanks het risico demonstreerden aardig wat mensen tegen de nieuwe wet en vóór democratie. Wat zegt dat over de betogers?

‘De potentiële straffen voor Hongkongse demonstranten waren eerder ook best hoog. Zodra er geweld aan te pas komt tijdens een betoging wordt die bestempeld als rel. Op deelname daaraan stonden al straffen tot tien jaar, maar onder de nieuwe wet riskeer je in sommige gevallen zelfs levenslang.

‘Je moet er dus veel voor overhebben om je stem te laten horen. Dat er woensdag toch demonstranten op straat kwamen, tekent hun enorme overtuiging. Maar lang niet alle aanhangers van de protestbeweging zijn daar nog toe bereid. De grote massabetogingen van vorig jaar, toen er miljoenen mensen kwamen opdagen, zien we al lang niet meer. Nu gaat het telkens om een paar duizend betogers, jonger en een stuk radicaler.’

Is er een angst merkbaar onder de betogers en de bevolking in Hongkong dat het China nu echt menens is?

‘Die angst leeft duidelijk. Personen die meededen aan eerdere betogingen wissen nu accounts op sociale media. Ze zijn bang dat ze aangepakt zullen worden omdat er mogelijk bezwarend materiaal tegen ze gevonden kan worden. Eigenaren van zogenoemde gele restaurants en winkels, die de betogers steunden, verwijderen nu demonstratieflyers van hun ramen. Van de 370 personen die woensdag werden gearresteerd, zijn er tien aangehouden op grond van de nieuwe wet.

‘Als je nu met een vlag zwaait waarin wordt opgeroepen tot de onafhankelijkheid van Hongkong, kan dat worden gezien als aanzetten tot ‘afscheiding’, strafbaar tot levenslang. Onder de tien arrestanten is een man die stickers bij zich had met de tekst ‘Bevrijd Hongkong’. Eerder zag je deze leus vaak, maar nu wordt die dus ook onder het misdrijf ‘afscheiding’ geschaard. Het bezetten van straten en het beschadigen van overheidsgebouwen kan in theorie ook levenslang opleveren omdat het volgens de veiligheidswet onder het kopje ‘terrorisme’ valt.’

Heeft China met deze zeer harde aanpak nu gewonnen in Hongkong?

‘De macht van China in Hongkong is door deze wet enorm toegenomen. Beijing heeft nu een middel in handen om kritiek te smoren en om controle uit te oefenen op alles wat er gebeurt in Hongkong. In die zin hebben ze behaald wat ze voor ogen stond. Maar hoe meer er met harde hand wordt ingegrepen, hoe meer China een groot deel van de Hongkongers tegen zich in het harnas jagen. De vijandigheid en zelfs de haat onder de Hongkongse bevolking tegen Beijing is nooit groter geweest.

‘Beijing zegt dat Hongkong een bastion van tegenstand en een grote bedreiging is geworden. Optreden was dus noodzakelijk in de ogen van China. Maar als de antenne van Beijing voor wat er in Hongkong leeft wat beter was afgesteld, had het niet zover hoeven komen. Je kan je afvragen: wat heb je gewonnen als de helft van de bevolking tegen je is? Als de wereld afkeurt hoe je met je bevolking omgaat? Op lange termijn zou dit ook een pyrrusoverwinning voor China kunnen zijn.’

Er wordt hard ingegrepen tijdens protesten op 1 juli 2020.Beeld EPA

Zullen veel bewoners van Hongkong niet eieren voor hun geld gaan kiezen en naar het buitenland vertrekken?

‘Ja, die ontwikkeling is al gaande. Een aantal leiders van het protest hebben Hongkong kort voor het ingaan van de veiligheidswet verlaten, omdat ze vreesden voor vervolging. Een van hen is Nathan Law van de pro-democratiegroep Demosisto, die het afgelopen jaar actief bij de Amerikaanse overheid lobbyde om Beijing onder druk te zetten. Volgens de nieuwe veiligheidswet geldt dat als ‘samenspanning met buitenlandse krachten’. Waar Law heen is gegaan, is niet bekend.

‘Maar ook onder de rest van de bevolking groeit de wanhoop, en veel mensen maken plannen om te vertrekken. Dat zie je aan de drukte bij de immigratiebureaus en bij de banken, waar nu heel veel buitenlandse rekeningen worden geopend. Veel Hongkongers hebben geen vertrouwen meer in de toekomst en willen onder andere hun geld veiligstellen. Zij denken dat de situatie in Hongkong de komende jaren alleen maar zal verslechteren en zijn druk bezig met het bedenken van een exitplan.

‘Veel mensen in Hongkong hadden de afgelopen jaren al het gevoel dat ze op een hellend vlak zaten, waarbij hun vrijheden en rechten steeds meer onder druk kwamen te staan. Maar de hoop was dat dat op de een of andere manier nog goed zou komen, dat er geluisterd zou worden naar het protest. Met de nieuwe veiligheidswet is dat hellend vlak een afgrond geworden: de verslechtering is nu onomkeerbaar en dus zoeken veel mensen een uitweg in het buitenland.’

De Britten en Australiërs hebben aangeboden om inwoners van Hongkong op te nemen. Hoe kijkt China aan tegen de internationale kritiek op hun aanpak van Hongkong?

‘De spanningen lopen duidelijk op. De Britse regering is bereid om drie miljoen Hongkongers, die aanspraak kunnen maken op een paspoort uit de koloniale tijd, een route naar staatsburgerschap te geven. Australië zegt dat ze nadenken over het makkelijker toelaten van Hongkongers. Veel landen veroordelen de nieuwe wet, maar China ziet die kritiek als een ‘belediging’. De Britse stap beschouwen ze zelfs als een inbreuk op het internationale recht.

‘China slaat hard om zich heen en trekt zich daarnaast niets aan van de kritiek uit het buitenland. De autonomie van Hongkong komt voort uit een verdrag met Groot-Brittannië, maar volgens Beijing is de Chinese aanpak van Hongkong een interne kwestie, en heeft de rest van de wereld zich daar niet mee te moeien. Het tekent de toenemende assertiviteit van China op het wereldtoneel: dat zagen we in de handelsoorlog, bij de arrestatie van twee Canadezen in reactie op vervolging van een Huawei-topvrouw en nu bij de veiligheidswet. Beijing voelt zich sterk en zelfverzekerd genoeg om mogelijke repercussies uit het buitenland te negeren en ligt zo meer en meer op ramkoers met het Westen.’

Beeld AP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden