De Gutenberg-machine

Uitgevers zijn niet meer zo eigenwijs als Geert van Oorschot, die zei dat hij alleen uitgaf wat hij mooi vond - en tegelijk niet vies was van het geld dat hij daarmee kon verdienen....

De Franse schrijver Jean Echenoz, die voor Je m'en vais de Goncourt-prijs kreeg, roept in een pas verschenen boekje herinneringen op aan zijn vorig jaar overleden uitgever. In het kleine memoriaal Jérôme Lindon (Les Éditions de Minuit, euro 6,86, fl 15,10) noemt hij Lindon een charmante, maar tegelijk soms nurkse man. Wanneer hij je meenam naar een ander restaurant dan zijn favoriete au Sybarite, wist je dat hij geen goed nieuws te vertellen had. Hij duldde, hoe voornaam hij je ook aansprak, geen tegenspraak.

Lindon, patron van Les Éditions de Minuit (Robbe-Grillet, Simon, Duras en Beckett) was een eigenzinnig uitgever: nieuwsgierig en erudiet, roekeloos en tegelijk berekenend, fideel, maar ook sluw als een vos, en vooral een durver.

'Uitgevers steken hun kop in het zand', luidt het onderwerp van een discussie op de website van Boekblad - magazine voor het boekenvak. 'Ze willen geen nieuwe technieken uitproberen. Ze weigeren het te begrijpen. Ze willen niet denken aan het grote beest in het bos dat hen allemaal dreigt te verslinden. Maar het zal toch gebeuren.'

Het grote beest, 'waar veel over wordt gesproken maar nog te weinig mee gedaan', is de digitalisering van het uitgeven, 'een revolutie in de boekenbranche'. Aanleiding voor deze discussie is de lezing van Jason Epstein, de gerenommeerde Amerikaanse oud-Random House-uitgever, op 30 januari in De Balie in Amsterdam.

VOB, opleidingsinstituut voor het boekenvak, en Boekblad organiseren de komende maanden een aantal lezingen over de mogelijkheden van de nieuwe digitale technologieën. De 72-jarige Epstein is bezorgd, maar tegelijk ook optimistisch over het uitgeversvak. Hij kan zich niet voorstellen, zegt hij in Boekblad, 'dat een gewoonte van duizenden jaren, het lezen van een bedrukt stuk papier, verdwijnt'.

In Book Business (W.W. Norton; circa euro 27,45, fl 60,39) vertelt hij over zijn vijftig jaren in het boekenvak, bij Doubleday en Random House. Epstein, mede-oprichter van The New York Review of Books en 'uitvinder' van de paperback, zag dat vak veranderen. De uitgever was vroeger 'een goede vriend van de auteur' - Jason was bevriend met Faulkner, Auden en Nabokov - en de uitgeverij was een soort salon, a cottage industry. Die ouderwetse gezelligheid en die liefde voor de literatuur maakten plaats voor management. Uitgevers zijn rekenmeesters. Kleine uitgeverijen werden door boekengiganten opgeslorpt, boekhandels werden shopping malls. En toch toont Epstein zich optimistisch.

Internet biedt volgens hem nieuwe mogelijkheden voor zowel de uitgeverij als de assortimentsboekhandel. Op het World Wide Web kunnen gelijkgezinden en liefhebbers elkaar vinden. Het digitale uitgeven is - op termijn weliswaar, want je moet ook investeren - kostenbesparend: boeken per stuk drukken, minder kosten voor vervoer, bezorging en opslag, je moet geen onverkochte voorraden terugnemen. Bovendien worden bedrijven weer zelfstandiger.

Uitgevers, zegt Epstein, 'hebben zich nog nooit van binnenuit vernieuwd'. Het zijn geen durvers meer. Toen hij als 21-jarige redacteur de kwaliteitspaperback bedacht, kon nog niemand bevroeden hoe succesvol de paperback zou zijn. Binnen een maand wil Epstein een nieuw project opzetten in tien tot twintig plaatsen in Afrika en Azië. Hij wil digitaal uitgeven, en daar heb je alleen internet en elektriciteit voor nodig, dat kan dus haast overal.

Epstein wil printing on demand-apparaten uittesten. In de toekomst zul je een wereldcatalogus kunnen raadplegen en waar ook ter wereld een boek kunnen downloaden en drukken.

Op internet (www.perfect-systems.com/images/pbook.asf) kun je de machine aan het werk zien, een gerobotiseerd, ingewikkeld kopieerapparaat, dat in een paar minuten tijd de pagina's en het omslag drukt, de vellen snijdt, kortom het hele boek vervaardigt. Toen hij het apparaat nu tien maanden geleden voor het eerst zag, vertelt Epstein, 'had ik werkelijk het gevoel dat ik naar de drukpers van Johannes Gutenberg stond te kijken'. In de tijd van Gutenberg maakte de boekdrukkunst de alfabetisering van Europa mogelijk, 'deze machine maakt de alfabetisering van de wereld mogelijk'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden