De groupies van de politiek

In de ogen van Monica Lewinsky was president Clinton The Big He. Macht erotiseert. John F. Kennedy wilde elke dag over een nieuw 'piece of ass' beschikken....

'ALS vrouwen ons eenmaal verleid hebben, en we hebben de verboden vrucht geproefd, dan bestaat er niet meer zoiets als het beteugelen van onze lusten', zei George Washington, de eerste president van de Verenigde Staten.

Het waren profetische woorden. Franklin D. Roosevelt kreeg in 1945 een fatale beroerte in gezelschap van zijn maîtresse. Lyndon Johnson putte uit een pool van secretaresses die bekend stond als 'de harem'. John F. Kennedy wilde elke dag over een nieuw 'piece of ass' beschikken. Voor noodgevallen had hij twee 'niet typende' secretaresses bij de hand, met de bijnamen Fiddle en Faddle.

Gezien deze voorgeschiedenis is het niet zo verwonderlijk dat de meeste Amerikanen voetstoots aannemen dat president Clinton de liefde heeft bedreven met Monica Lewinsky.

Erotiseert macht? De Franse president Mitterrand hield er een compleet schaduwgezin op na, menig Brits minister moest het veld ruimen nadat de roddelpers zijn seksuele escapades had belicht. Popsterren, voetballers en tegenwoordig ook dj's hebben hun groupies. De Franse schrijver Jean-Paul Sartre, die er allerminst als een Back Street Boy uitzag, was op jonge leeftijd een hopeloze versierder. Niettemin bedong hij het 'recht op polygamie', toen hij een relatie met Simone de Beauvoir aanknoopte. Wellicht had hij een vooruitziende blik. Toen hij eenmaal beroemd was, stroomden de beeldschone vrouwen toe.

Vrouwen vallen meer op status en macht, mannen meer op uiterlijk en eigenschappen als genegenheid en warmte, zegt seksuoloog Jos Frenken. Lewinsky noemde Clinton The Big He, maar mannen hebben weinig behoefte aan een Big She. Margaret Thatcher erotiseerde niet. Terwijl de vrouw van de machthebber schittert, lijkt de echtgenoot van een machtige vrouw te verschrompelen. Denis Thatcher zag er altijd een beetje sullig uit, terwijl hij toch een succesvol industrieel was.

'In de dierenwereld kennen alleen mannetjes een duidelijke hiërarchie', zegt bioloog Midas Dekkers. 'Vrouwtjes kunnen alleen hogerop komen door zich te liëren aan een machtig mannetje. Dat zie je ook terug in de mensenmaatschappij. De vrouw van de directeur heeft meer status dan een vrouw die keihard werkt in een bescheiden baan.'

Ex-minister Marcel van Dam gelooft dat macht absoluut niet ter zake doet. 'In alle kringen van het leven zijn er mannen en vrouwen die erotiseren', zegt ex-minister Marcel van Dam. 'Het doet er niet toe of ze macht hebben of niet. Wat wel erotiseert, is de televisie. Toen ik Ombudsman was en De Achterkant van het Gelijk presenteerde, kreeg ik veel meer brieven van dames dan toen ik minister was.'

Veel autoriteiten danken hun positie aan charisma, energie en communicatieve vaardigheden. Dat zijn allemaal eigenschappen die ook op de relatie-markt hoog scoren. In HP/De Tijd bezong relatie-bemiddelaar Annelies Penning onlangs de attractiviteit van de machtige man. De man die zekerheid uitstraalt en zijn zaakjes voor elkaar heeft. Die je uitnodigt in zijn zakenjet of een heel restaurant afhuurt voor een diner met zijn tweeën. De man die een huis heeft met bedienden, waar de champagne koud staat en je naakt kunt zwemmen.

Maar lang niet elke machthebber erotiseert. Tegenover de charme van Lubbers staat de vaderlijke degelijkheid van Kok. Richard Nixon was een president zonder seksuele uitstraling, terwijl de aantrekkelijke Ronald Reagan onlosmakelijk verbonden was aan Nancy.

'Ik kan me wel voorstellen dat macht erotiseert, maar ik ken het niet uit eigen ervaring. De kruidenierswereld is daar iets te simpel voor', zegt Albert Heijn, jarenlang topman van de multinational Ahold. 'Hoewel, vorig jaar kreeg ik een onderscheiding in de Verenigde Staten. Mijn stiefdochters waren verbijsterd dat er vrouwen zo maar in mijn armen vielen. Verder kan ik me niets voor de geest halen. Maar mijn vrouw zegt wel eens tegen mij: jij hebt ook niets in de gaten.'

Seksuoloog Frenken gelooft dat het seksleven der machtigen niet wezenlijk verschilt van het modale erotisch bestaan. Wel hebben politici iets meer mogelijkheden om vreemd te gaan. Het Binnenhof is een dorp waar mannen en vrouwen de hele dag kletsen, roddelen, eten en drinken. Veel politici hebben een tweede woning in Den Haag, hetgeen de voortgang van een buitenechtelijke relatie aanzienlijk ten goede komt. Politici scheiden iets vaker dan gewone mensen, zegt Frenken, maar dat komt vooral door de omstandigheden. Als er een Binnenhof voor tandartsen zou bestaan, zou ook deze groep vaker tot een echtscheiding komen.

Is de erotiek van de macht geen verschijnsel uit het verleden? Wil een moderne vrouw niet zelf de macht grijpen, in plaats van kirrend op te zien naar The Big He? Bioloog Midas Dekkers gelooft in de hardnekkigheid van sekse-verschillen. 'Vrouwen willen graag de top bereiken, maar dat valt niet mee. Er is veel ellenbogenwerk voor nodig. Mannen hebben daar miljoenen jaren op geoefend, vrouwen niet', zegt hij. Voorlopig zullen veel vrouwen de uitstraling van de machtige man zoeken, denkt hij. Ook in de house-scene, waar veel jonge, geëmancipeerde vrouwen rondlopen, worden dj's achtervolgd door groupies. Niet alleen in het Witte Huis, maar ook onder de draaitafel komt het soms tot orale seks.

Maar valt ons gedrag werkelijk te herleiden tot de oertijd? Wil de man nog steeds koning Aap zijn en de vrouw tegen de machtigste krijger aanschurken? 'De erotisering van de macht kwam voort uit de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen. Nu vrouwen zelf in de corridors of power zijn doorgedrongen, prikken ze de macht door', zegt schrijfster Dorien Pessers. 'Ze zien dat achter die machthebbers hele zielige figuren schuil gaan. Dat geldt zeker voor Bill Clinton, iemand die zijn driften niet weet te beheersen. Al denk ik dat er altijd vrouwen zullen zijn die, misschien door een vadercomplex, opkijken tegen oudere, machtige mannen.'

Er is wel degelijk iets veranderd in de verhouding tussen de seksen. Kennedy's 'niet typende' secretaresses Fiddle en Faddle waren seksueel kanonnenvoer. De vrijage met de president gaf geen uitzicht op een eigen carrière. Monica Lewinsky kreeg daarentegen via het Witte Huis een goede baan bij een advocatenkantoor in New York. Ouderwetse bewondering voor de machtige man wordt gecombineerd met moderne Girl Power. Lewinsky werd gebruikt, als het verhaal klopt, maar gebruikte zelf ook.

Bovendien kan de machtige man, die zijn positie aanwendt om zoveel mogelijk vrouwen te versieren, minder dan vroeger rekenen op heimelijke bewondering. Op het Binnenhof bestond een jaar of twintig geleden nog een typische mannencultuur. Er werd veel gedronken en wie de meeste vrouwen kon versieren, was de koning van Den Haag. Tegenwoordig maakt een minister goede sier, als hij zegt om zes uur thuis te zijn, teneinde met vrouw en kinderen het avondmaal te gebruiken.

Pessers: 'De promiscue Don Juan wordt tegenwoordig een beetje zielig gevonden. Hij is niet in staat langdurige bindingen aan te gaan. In feite is hij psycho-seksueel gehandicapt. Dat wordt helemaal geen aantrekkelijk type man meer gevonden. In de reacties op Clinton zie je ook dat het mededogen overheerst. Wat een zielenpoot is het eigenlijk, dat hoor je vooral. Niemand zegt: wat een ruige vent, wat ze bij Kennedy misschien nog wel zeiden. Er is geen stiekeme bewondering meer.'

Lang voor de affaire-Lewinsky werd Clinton al geportretteerd als een charmante, onbetrouwbare womanizer. In 1996 verscheen de roman Primary Colors, geschreven door een anonieme auteur die uiteindelijk werd ontmaskerd als Newsweek-journalist Joe Klein.

De verteller van het boek, de jonge campagne-medewerker Henry Burton, ontmoet Clinton, in het boek Jack Stanton geheten, bij een bezoek aan een bibliotheek in Harlem. Later die dag gaat hij op sollicitatiegesprek in Stantons hotel.

Als hij de kamer betreedt, knoopt de presidentskandidaat net zijn overhemd dicht. Dan ziet hij, tot zijn stomme verbazing, de bibliothecaresse uit Harlem. 'Ze was bezig zich te. . .fatsoeneren. Ze maakte een enigszins verbouwereerde indruk. Ze verstijfde en probeerde wanhopig de schijn van fatsoen te bewaren. Hijzelf - nou ja, hij voelde zich in het geheel niet opgelaten, alsof hij net had geniest, of zich had gekrabd, of had gegeeuwd, of een van die min of meer intieme lichamelijke dingen had gedaan die mensen wel vaker in het bijzijn van vreemden doen.'

De volgende dag maakt Burton kennis met Susan, de Hilary-figuur uit de roman. 'Jack Stanton zou een groot man kunnen zijn', zei ze, 'als hij niet zo'n trouweloze, onnadenkende, chaotische hufter was.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden