profiel

De ‘Grote Vriendelijke Reus’ Emile Roemer is een verbinder die boven de partijen staat

Emile Roemer als waarnemend burgemeester van Heerlen tijdens een bezoek aan een huisvestingslocatie van arbeidsmigranten.  Beeld ANP ROBIN VAN LONKHUIJSEN
Emile Roemer als waarnemend burgemeester van Heerlen tijdens een bezoek aan een huisvestingslocatie van arbeidsmigranten.Beeld ANP ROBIN VAN LONKHUIJSEN

Woensdag wordt SP’er Emile Roemer geïnstalleerd als commissaris van de koning in Limburg. De ‘superbenaderbare’ Brabander staat bekend om zijn vermogen om boven de partijen te gaan staan. Een kwaliteit die hem in Limburg goed van pas zal komen.

Peter de Graaf

Het gouverneurschap van Emile Roemer (59), dat woensdag begint, is een dubbele primeur. Voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog is het geen CDA’er (of christendemocratische voorloper) die commissaris van de koning in de zuidelijkste provincie wordt – waarnemend gouverneur Johan Remkes (VVD) even daargelaten. En het is voor het eerst dat een SP’er commissaris van de koning wordt.

‘Emile is de juiste man op de juiste plek’, meent Theo Weenink, zijn vriend en oud-gemeenteraadslid in Boxmeer die ruim veertig jaar geleden samen met Roemer de SP-afdeling in de Brabantse gemeente oprichtte. ‘Hij is een verbinder pur sang, staat boven de partijen en heeft zich in Heerlen en Alkmaar als waarnemend burgemeester ontpopt als een fantastisch bestuurder. Zijn capaciteiten komen goed van pas in Limburg, niet de makkelijkste provincie, met al die schandalen.’

De vorige gouverneur, CDA’er Theo Bovens, vertrok in april samen met alle gedeputeerden nadat het Limburgse parlement dreigde met een motie van wantrouwen naar aanleiding van van enkele integriteitsaffaires. Roemer solliciteerde drie jaar geleden al naar het ambt in Gelderland, maar moest de eer toen aan concurrent John Berends (CDA) laten. In Limburg had de Brabander meer succes.

Roemer was ook al de eerste SP’er die het burgemeestersambt, weliswaar als waarnemer, bekleedde. ‘Een geweldige vent, superbenaderbaar’, zegt de Heerlense CDA-fractievoorzitter Marco Peters, die Roemer meemaakte als waarnemend burgemeester van maart 2018 tot september 2020 in de grootste gemeente van de Oostelijke Mijnstreek.

‘Een keer legden we een buurtbezoek af en hadden nog tien minuten over’, verhaalt Peters. ‘Kom, we gaan even een pilsje drinken, stelde ik voor. Prima, zei hij, doen we. Hij heeft geen afstand tot de mensen. Hij staat midden tussen de burgers.’

Mede door zijn succesvolle optreden in Heerlen, waar hij door vriend en vijand werd geprezen, koos de vertrouwenscommissie van het Limburgse parlement unaniem voor Roemer. ‘Ik ben ongelooflijk verliefd geraakt op Limburg’, zei de SP’er onlangs tegen de Limburgse tv-zender L1. ‘Ik ben apetrots dat ik dit mag doen en mijn handen jeuken.’

Twee weken geleden is de ‘Grote Vriendelijke Reus’, zoals Kamervoorzitter Khadija Arib hem bij zijn afscheid van de Tweede Kamer liefkozend typeerde, al beëdigd door koning Willem-Alexander. Woensdag wordt hij in een buitengewone vergadering van het Limburgs Parlement geïnstalleerd als nieuwe commissaris van de koning - en wordt afscheid genomen van Johan Remkes, die de laatste maanden vooral druk was met het formeren van een nieuw kabinet in Den Haag.

Emile Gerardus Maria Roemer werd in 1962 in Boxmeer geboren als de vierde telg uit een katholiek gezin met vijf kinderen. ‘Dat helpt, drie broers boven je’, zegt hij zelf over zijn jeugd. ‘Wat zij aan vrijheid bevochten, kreeg ik cadeau.’

Zijn vader, die tijdens de oorlog in Rotterdam hulp aan onderduikers gaf, werkte in een veevoerbedrijf. Zijn moeder zat bij de katholieke vrouwenbond en was actief in het CDA. Tijdens verkiezingstijd hing in huize-Roemer een CDA-poster voor het raam. Maar in navolging van zijn oudere broer Peter had tiener Emile meer interesse in die nieuwe, activistische partij. Toen een clubje SP’ers in Boxmeer langs de deuren ging, maar vanwege de CDA-poster niet bij de Roemers aanbelde, stormde Emile naar buiten. ‘Hé! Er wonen hier ook mensen die níét CDA stemmen’, riep hij.

Roemer meldde zich prompt aan als lid. ‘En hing de SP-poster naast de CDA-poster, in goed overleg met zijn ouders’, grinnikt vriend Weenink. ‘Aan de keukentafel werden stevige discussies gevoerd.’

In 1994 kwamen ze met twee man in de Boxmeerse gemeenteraad: Weenink en Roemer. ‘Dat sloeg in het christenbolwerk Boxmeer in als een bom’, aldus Weenink. Acht jaar later werd de SP de grootste partij, stapte in een college met CDA en VVD. Roemer gaf zijn bestaan als onderwijzer op en werd wethouder van Financiën. Als afscheidscadeau na zestien jaar basisonderwijs kreeg hij een kinderboek van Roald Dahl: GVR, ofwel de Grote Vriendelijke Reus.

SP-wethouder Roemer lanceerde een nieuwe bestuurscultuur: minder vanuit de wethouderskamer, meer de straat op. Weenink: ‘Dat was echt zijn verdienste. Hij spoorde ambtenaren en wethouders aan te kijken of je binnen het beleid toch buiten de lijntjes kunt kleuren’.

In 2007 kwam hij in de Tweede Kamer – zijn maidenspeech hield hij tijdens een debat over de binnenvaartwet. In 2010 werd Roemer fractievoorzitter, als opvolger van Agnes Kant. Voor de Kamerverkiezingen in 2012 waren de verwachtingen torenhoog. De SP scoorde erg goed in de peilingen, maakte zelfs kans om de grootste te worden en droomde al van regeringsdeelname. Sterker nog: Roemer leek met VVD’er Mark Rutte te strijden om het premierschap.

De deceptie was groot toen de SP bleef steken op 15 zetels. Volgens documentairemaker Coen Verbraak, die een documentaire over hem maakte (Emile Roemer, tussen pieken en peilen), zat de SP-leider na de teleurstellende verkiezingsuitslag ‘als een uitgetelde bokser in zijn stoel’. Boxmeerder Weenink: ‘Toen was hij wel echt down’.

Als oppositieleider kwam Roemer nooit echt goed uit de verf. Hij was wel fel in zijn strijd tegen onrecht, maar miste soms dossierkennis. Hij werd door bijna iedereen sympathiek en netjes bevonden, maar wist nooit echt door te pakken. Zijn tragiek was ook dat hij niet wist te profiteren van de enorme val van de PvdA.

Binnen zijn partij werd herhaaldelijk gemord over zijn leiderschap. Eind 2017 stopte Roemer ermee. Bij zijn afscheid glunderde hij: ‘Ik kijk terug op fantastische jaren.’ Links, rechts en midden: iedereen kwam stralend afscheid van hem nemen. ‘Eén van de aardigste mensen met wie ik het zelden eens was’, aldus VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff.

Bij zijn afscheid van het Binnenhof sprak Roemer de wens uit dat de SP in de toekomst ook landelijk zou gaan meeregeren. ‘Onze tijd komt. Let maar op’, verkondigde hij. Daarna was hij, naast waarnemend burgemeester, voorzitter van het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten en bracht hij advies uit over verbetering van de rijschoolbranche.

De Heerlense CDA-fractievoorzitter Peters kreeg ‘een lach op het gezicht’ toen hij hoorde dat Roemer gouverneur van Limburg wordt. ‘Het is goed dat er ook eens iemand anders komt te zitten dan een CDA’er’, zegt hij. ‘Roemer is een integer bestuurder en sterk genoeg om een frisse wind te laten waaien op het gouvernement. Dat hij SP’er is, zal me worst zijn. Je moet iemand beoordelen op zijn capaciteiten, niet op zijn politieke kleur. Ik waardeer het enorm dat hij zijn talenten inzet voor het algemeen belang.’

--------------------------------------------------------------------------------------------------

3x Roemer

Over bureaucratie: ‘Ik heb een grote hekel aan bureaucratie, ik houd van aanpakken. Vandaag een probleem, morgen oplossen. Mijn eerste ervaring in politiek Boxmeer was een fietsenrek dat bij het zwembad aan de overkant van een drukke straat stond. Het gemeentebestuur wilde de verplaatsing op de begroting van het volgende jaar zetten. Toen hebben we op een avond met een hele club mensen het rek zelf maar naar de overkant gesjouwd, hoezo moet zoiets maanden duren?’

Over zijn idool: ‘Iedereen heeft zo zijn voorbeelden. Ik ook. Martin Luther King, ik ben weg van die man, wat hij aangedurfd heeft, wat hem aangedaan is, wat hij desondanks bereikt heeft door mensen hoop te geven en bijeen te brengen. Dan ben je wel een klasbak!’

Over arbeidsmigranten: ‘Je wilt voorkomen dat arbeidsmigranten hier komen met valse beloftes, geen werk krijgen, een schuld opbouwen, dakloos raken en dan bij het Leger des Heils aankloppen. De bescherming van arbeidsmigranten en een menswaardig bestaan gaan boven flexibiliteit. Dat is een keuze.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden