De grote verliezers van Stadskanaal

Dat Alexander Schwarzman als de grote winnaar tevoorschijn is gekomen uit het Kandidaten-toernooi en daarmee het recht verwief wereldkampioen Tsjizjov uit te dagen, is inmiddels genoegzaam bekend....

Daarmee doel ik op dìe spelers die op grond van hun speelsterkte (of soms alleen al hun rating) beslist in de finale thuishoorden, maar die door allerlei oorzaken de eindronden nìet haalden.

Van die groep was Guntis Valneris onbetwist de grootste 'schlemiel'. De wereldkampioen van 1994, die in de toernooien waaraan hij in de periode 1994-1996 deelnam dermate succesvol was dat hij anno 1998 nog steeds de eerste plaats op de wereldranglijst inneemt, stond in Stadskanaal al na drie ronden op een score van 'plus-twee' en behield het gehele toernooi door de leiding.

Het probleem was alleen dat hij die eerste plaats met steeds méér spelers moest delen, tot er uiteindelijk liefst elf(!!) man op 14 uit 12 bleken te zijn geëindigd. En in het helse barrage-toernooi dat op de 'rustdag' tussen de voorronden en de finale werd gehouden, viel Valneris - vanzelfsprekend op het nippertje - buiten de boot. Volgens ooggetuigen drong het maar nauwelijks tot de Letse grootmeester door dat aan zijn verblijf in Stadskanaal een einde was gekomen en dat hij verondersteld werd huiswaarts te keren... Valneris had zich alle ellende kunnen besparen wanneer hij in de elfde en voorlaatste ronde van de voorwedstrijden zijn kansen optimaal had benut. In een stijlvolle omsingelingspartij tegen de Rus Amrillojev kreeg hij het soort stelling dat hij in negen van de tien gevallen tot een goed einde pleegt te brengen. Maar de anders zo slagvaardige Valneris maakte in tijdnood een misrekening, gaf in één klap al zijn voordeel weg en moest in een teleurstellende puntendeling berusten.

Amrillojev - Valneris

(Kandidaten-toernooi 1997)

1.32-28 17-22 2.28x17 12x21 3.31-26 7-12 4.26x17 12x21 5.36-31 1-7 6.33-28 7-12 7.39-33 21-26 8.31-27 19-23 9.28x19 14x23 10.44-39 10-14 11.50-44 5-10 12.35-30 20-25 13.40-35 11-17 14.33-29 14-20 15.41-36 17-22 16.46-41 22x31 17.36x27 12-17 18.41-36 6-11 19.30-24 17-21 20.47-41 21x32 21.37x19 9-14 22.38-32 14x23 23.42-37 11-17 24.32-28 23x32 25.37x28 4-9 26.45-40 10-14 27.41-37 17-21 28.43-38 18-22 29.28x17 21x12 30.39-33 13-18 31.44-39 9-13 32.33-28 18-22 33.28x17 12x21 34.48-43 8-12 35.39-33 12-18 36.33-28 3-8 37.43-39 8-12 38.49-43 2-7 39.39-33 7-11 40.43-39 11-17 41.38-32 18-22 42.37-31 26x37 43.32x41 21-26 44.41-37 16-21 45.36-31

Zie diagram 1

45...25-30?

Met uitzondering van 45...21-27? was haast elke zet beter geweest, maar de sterkste van de drie is - geloof ik - 45...13-18! Zo wordt wit na 46.37-32 26x37 47.32x41 21-27 enz. positioneel overspeeld. En de tactische spelgang 46.28-23 21-27! 47.33-28 enz. brengt hem evenmin redding. Na 48.31x13 promoveert zwart op veld 50, waarna 49.23-19 enz. faalt op de combinatie 51...26-31! en 52...17-21 +, terwijl eerst 49.37-31 en vervolgens pas 50.23-19 enz. met het nuchtere 52...50-45! + beantwoord wordt. Relatief beter is 48.31x11, maar ook na 48...44-49! 49.11-6 (of 49.11-7 12x1 50.23x12 49-16! 51.12-8 16-2 +) 49...49-16! raakt wit als gevolg van de dreiging 50...12-17! enz. domweg te veel materiaal kwijt.

46.34x25 21-27 47.28-23 27x36 48.40-34

Plotseling staat zwart met lege handen. Derhalve kwamen de spelers hier remise overeen.

Ook Alexander Baljakin slaagde er niet in zich voor de finale te kwalificeren. Maar anders dan Valneris heeft Baljakin daar eigenlijk ook nimmer reëel uitzicht op gehad. De Wit-Russische grootmeester kwam in de eerste toernooihelft maar nìet tot scoren, en toen hij op de zesde speeldag tot overmaat van ramp een wilde partij van Ndiaga Samb verloor (zie de Volkskrant van 20 december), zat het er redelijkerwijs ook niet meer in. Door uit zijn laatste drie partijen vijf punten te halen, sloot Baljakin het toernooi alsnog met een positieve score af, maar voor aansluiting met de elf man sterke kopgroep was het te weinig.

Hoe anders zou het toernooi voor hem zijn verlopen wanneer Baljakin in de derde ronde 'gewoon' van de Fransman Cordier had gewonnen! Tenslotte had hij daar, na een interessante strijd in de Keller-variant, alle gelegenheid toe. Maar de grote vorm was kennelijk afwezig: eerst verzuimde Baljakin een betrekkelijk eenvoudige winst, en in het ongewone dammeneindspel dat in het vijfde speeluur ontstond en dat twee uur later nog steeds op het bord prijkte, vond hij nìet het winnende plan.

Cordier - Baljakin

(Kandidaten-toernooi 1997)

1.33-29 17-22 2.39-33 11-17 3.44-39 6-11 4.50-44 1-6 5.31-26 16-21 6.32-28 19-23 7.28x19 14x23 8.35-30 10-14 9.30-24 23-28 10.40-35 21-27 11.44-40 5-10 12.37-31 11-16 13.42-37 7-11

Baljakin kiest een enigszins obscuur, en derhalve in de vergetelheid geraakt zij-variantje, dat hem bepaald geen windeieren zal leggen...

14.37-32 28x37 15.41x21 16x27 16.46-41 20-25 17.24-20 15x24 18.29x20 13-19 19.20-15 9-13 20.41-37 19-23 21.37-32 11-16 22.32x21 16x27 23.34-29 23x34 24.40x29 14-19 25.47-42 6-11 26.45-40 19-23 27.40-34 23-28 28.29-24 13-19 29.24x13 8x19 30.33-29 19-23 31.38-33 11-16 32.29-24 2-8 33.34-30 25x34 34.39x30 28x39 35.43x34 23-28 36.24-20 17-21 37.26x17 12x21 38.49-43 8-13 39.31-26 18-23 40.26x17 22x11 41.43-38 16-21 42.42-37 21-26 43.38-33 28x39 44.34x43 11-17 45.30-24 17-22 46.35-30 3-9 47.43-39 13-18 48.30-25 9-13 49.39-34 23-28 50.48-42 13-19 51.24x13 18x9

Zie diagram 2

De partij lijkt beslist: 52.34-29 gaat niet vanwege het offer 52...28-33!! 53.29x38 22-28! +.

52.34-30 28-33! 53.30-24 10-14(?)

Deze tussenzet is nog niet echt fout, maar direct 53...33-39! was wèl zo simpel geweest. 54.24-19 verliest dan door het damzetje 54...9-14! en 22-28-32! +, offeren met 54.36-31 helpt evenmin, en na 54.42-38 kan zwart (anders dan met 39 op 33) gewoon 54...9-13 spelen.

54.24-19 14x23 55.20-14 9x20 56.25x14 23-29 57.14-10 29-34 58.10-5 34-39 59.42-38(?!!) 33x31 60.5-41(!)

In wanhoop neemt Cordier zijn toevlucht tot een gambiet van niet minder dan drie schijven! Het op zich fraaie idee was bij correct tegenspel ontoereikend geweest, maar Baljakin zal de weerlegging niet vinden:

60...39-43 61.41-46 43-48 62.46-41 48-42 63.41-46 42-47 64.46-41 47-24 65.41-46 24-2 66.46-41 2-16 67.41-46

Zoals - naar het schijnt - door Baljakins landgenoot Presman werd aangegeven, kan zwart nu winnen met 67...16-21!! Er dreigt dan 68...31-37! en 69...21-17! +, zodat wit zijn dam ergens op het baanvak 23/5 zal moeten posteren. Daarop doet zwart 68...31-37! 69.23/5x41 21-16!, waarna wit geen verweer meer heeft tegen de dreiging 70...22-28! (71.46/37x5*) en 71...4-10 +. Bijvoorbeeld 70.41-47 22-28 en wit kan het opgeven.

Uiteraard blijft dit winstschema gedurende het gehele verdere verloop mogelijk, maar ook na de tweede klokcontrole zal Baljakins oog er nìet op vallen.

67...16-7(?) 68.46-41 7-40 69.41-46 40-49 70.46-41 49-44 71.41-46 44-50 72.46-41 50-45 73.41-46 45-40 74.46-41 40-49 75.41-46 49-44 76.46-41 44-49 77.41-46 31-37??

Eigenlijk pas de eerste werkelijke fout. Maar na bijna zeven uur spelen was het niet meer zo waarschijnlijk dat zwart alsnog op 49-35-8-21 + zou komen.

78.46x6 27-32 79.6-1

Remise. Ik zou mij kunnen voorstellen dat er die avond menige (Wit-)Russische krachtterm te beluisteren viel...

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden