De grote macht van het voetbal

Afrikaanse presidenten als Nkrumah van Ghana en Amin van Uganda realiseerdenzich hoe belangrijk een goed spelend nationaal team voor hun land was....

amsterdam Voetbal en politiek zijn in Afrika nauw met elkaar verbonden. George Weah, Afrikaans voetballer van de eeuw en presidentskandidaat in Liberia, kent ‘de macht van de bal’ van beide kanten. Weah is deze week in Nederland en liet zich inspireren door Kwame Nkrumah, de eerste president van Ghana, die het voetbal inzette voor nationale en Afrikaanse eenheid.

Ghana, een van de deelnemers aan het komende WK, was in 1957 het eerste Afrikaanse land dat onafhankelijk werd. Nkrumah hield van voetbal en was aanhanger van Marcus Garvey. Deze Jamaicaanse-Amerikaan predikte ‘zwarte trots’, in de geest van Malcolm X en Martin Luther King, onder meer in zijn gedicht ‘United States of Africa’. Nkrumah zag in voetbalsucces een belangrijk vehikel voor zijn grote droom: Afrikaanse eenheid.

Dat moest gebeuren met een Afrikaanse coach, vond hij. Onder Charles Kumi Gyamfi, de eerste Afrikaan die in de Bundesliga (Fortuna Düsseldorf) speelde en in Duitsland een opleiding tot coach kreeg, groeide Ghana uit tot het beste Afrikaanse team van de jaren zestig.

Nkrumah noemde het team ‘The Black Stars’, naar de prestigieuze bootlijn van inspirator Garvey. De president liet Gyamfi naar het WK van 1962 in Chili reizen om inspiratie op te doen. ‘Ik werd verliefd op Brazilië’, zei Gyamfi daarover.

Met een Braziliaanse tactiek, Afrikaanse accenten en Gyamfi als trainer wonnen The Black Stars de Afrika Cups van 1963 en 1965. Nog altijd wordt vol trots gesproken over het duel in Accra tegen Real Madrid in 1960. Kort nadat de Madrilenen voor de vijfde keer op rij de Europa Cup hadden gewonnen, speelden ze op volle sterkte, op uitnodiging van Nkrumah tegen The Black Stars. Kort voor tijd leidde Ghana nog met 3-2, tot Puskas alsnog de 3-3 binnenschoot.

The Black Stars veroorzaakten overal in Afrika rumoer. Zo werd Malawi op 15 oktober 1962 in eigen huis met 12-0 vermorzeld. De grootste zege behaalde Ghana echter in Nairobi tegen Kenia. Onder toeziend oog van de Keniaanse president Jomo Kenyatta werd het 15-0. Nkrumah was furieus: zo’n vernedering was slecht voor de politieke verhoudingen. Hij droeg zijn team op de Kenianen een kans op eerherstel te geven. Vier dagen later werd het 1-1.

In 1971 greep sportliefhebber en oud-bokskampioen Idi Amin in Uganda de macht. De Engelsen noemden hem eerst nog ‘een aardige vent en een uitstekende voetballer’. Niet veel later zou hij bekend komen te staan als ‘de slager van Afrika’, verantwoordelijk voor de dood van minstens 300.000 landgenoten.

Het nationale team, The Cranes, moest zijn imago verbeteren. Amin maakte van de spelers ‘Beatles op voetbalschoenen’. Hij stelde zijn presidentiële vliegtuig beschikbaar en gaf ze allerlei privileges.

Voor Amins tijd voorbij was, behaalde Uganda zijn beste prestatie ooit. Bij de Afrika Cup van 1978 werd met prachtig spel de finale bereikt. Maar de door Amin beloofde auto’s en huizen kregen The Cranes toch niet. Gastland Ghana was te sterk: 2-0.

Gyamfi en Nkrumah waren er toen al lang niet meer bij. In 1966 was de president bij een staatsgreep afgezet. Economisch had Nkrumah zijn land aan de rand van de afgrond gebracht. Hij vertoonde steeds meer dictatoriale trekken. Zijn laatste jaren sleet hij in ballingschap in Guinee, achterdochtig en vol weemoed om zijn geknakte droom. Toch is Nkrumah in Ghana nog altijd een held. In 2007, na vijftig jaar onafhankelijkheid, werd hij volop geëerd.

Ook George Weah, de stervoetballer uit Liberia die hoopt de volgende president van zijn land te worden liet zich inspireren door het gedachtegoed van Nkrumah. Weah gelooft eveneens heilig in de kracht van voetbal om de nationale eenheid en trots te bevorderen.

Hij ontving de Arthur Ashe Award voor zijn werk tijdens de burgeroorlog, toen hij het Liberiaanse team nieuw leven inblies en de mitrailleurs tijdens interlands voor even zwegen, en voor zijn werk voor Unicef, om kindsoldaten te ontwapenen en met ze te voetballen.

Als presidentskandidaat speelt sport ook een grote rol in zijn plannen met het land, in het proces van verzoening met het verleden. Mede daarom is hij blij met het aanstaande WK, het eerste in Afrika. Weah hielp zijn vriend en mentor Nelson Mandela het WK binnen te halen. ‘Het is een van de beste dingen die ons continent is overkomen. Dit is ons moment.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden