De grote ambities van een kleine speler

Grootverdieners in de publieke sector zijn het object van publieke verontwaardiging. Het verhaal van de baas van een klein woningbedrijf, Thom Aussems, die hoog prijkt op de veelverdienerslijst.

Mijne Heren,


Bestuur en VzRvC van Trudo hebben besloten niet mee te werken aan een interview.


Op onderstaande vragen zal niet worden gereageerd.


Met vriendelijke groet,


Harrie van Iersel


Vz. RvC Trudo


De kleine woningstichting Trudo - zesduizend huizen, 88 medewerkers - heeft een grote man aan het roer: Thom Aussems. Hij krijgt enige landelijke bekendheid als zijn naam begin dit jaar hoog op de lijst van veelverdieners in de publieke sector verschijnt. Op die lijst staan twee mensen van Trudo. Thom Aussems maakt zich kwaad over de berichtgeving, en legt uit dat zijn salaris van 391 duizend euro niet is wat het lijkt. Hij heeft zijn bonussen voor de komende jaren alvast gekregen, en zijn Range Rover van de zaak ('een instapmodel, even duur als een Volvo!') privé overgenomen - dat telt allemaal mee. 'Jullie journalisten moeten eerst maar eens leren rekenen.'


Ook nodigt hij de Volkskrant uit zelf maar eens te komen kijken in Eindhoven, waar hij op locatie wil uitleggen wat zijn Trudo zo bijzonder maakt. Anders dan anders, dare to be different, eigengereid als de CEO zelf.


De ontmoeting komt er niet. Aussems maakt afspraken, maar zegt ze op het laatste moment af. De eerste keer is hij ziek - hij lijdt al enige tijd aan een 'immuunziekte', zegt Martie Dekkers, de creative master van de woningstichting die tevens de woordvoering doet, 'en is nu bij de doktoren'. Vorig jaar werd de topman vanwege zijn gezondheid ook al gedwongen af te reizen naar een 'warm en droog land'. Hij ging met zijn gezin drie maanden naar Zuid-Afrika.


Kort voor de tweede afspraak komt de mail van zijn toezichthouder, Harrie van Iersel, de voorzitter van de raad van commissarissen. 'Er is geen financieel debacle, als u daarnaar op zoek bent.'


Dat klopt. Trudo is geen club van malversaties of financieel wanbeleid. Maar de stichting is wel een voorbeeld van de eigenzinnige koninkrijkjes die de afgelopen decennia konden ontstaan onder de vierhonderd woningcorporaties in Nederland. Met een eigen stiel, een eigen taaltje, met door Aussems voor zijn personeel bedachte trudo's en trudont's.


Durfal

Een corporatie bovendien, die ineens de bodem van de schatkist ziet. Trudo moet door de vastgoedcrisis en nieuw kabinetsbeleid 40 procent van de medewerkers ontslaan, en heeft tientallen miljoenen afgeboekt op de grond en de industriële panden die het de afgelopen jaren kocht.


Dat is even wennen, want Thom Aussems heeft een grote reputatie en werd door het Eindhovens Dagblad 'een van de machtigste mannen van Eindhoven' genoemd. Hij staat bekend als een originele en toegankelijke durfal, die met zijn kleine woningcorporatie wil meedoen in de 'champions league van het vastgoed', zoals hij het zelf omschreef in 2008, het jaar dat de economische crisis begon.


Dat deed hij vooral door oude en onbruikbare industriegebouwen van Philips op te kopen, en verkommerde bedrijventerreinen om te vormen tot hippe pleisterplaatsen voor de jonge creatieve klasse. Het Klokgebouw, de Lichttoren, trendy restaurants, een designhotel en een designwarenhuis: Trudo ging het helemaal anders doen. Een woningcorporatie, vindt Aussems, is meer dan alleen een leverancier van sociale huisvesting. Trudo werd steeds meer een projectontwikkelaar, een redder van industrieel erfgoed, een stedenbouwkundige dienst en een mecenas tegelijk. Niet voor niets kreeg Thom Aussems vorig jaar de Zilveren Tulp van de Eindhovense journalistenvereniging uitgereikt, ook vanwege de maatschappelijke initiatieven die hij ontplooit. Zoals de Stichting Robin Hood, waar Eindhovenaren met een 'afstand tot de arbeidsmarkt' werkervaring kunnen opdoen, en een weekendschool voor kinderen die het moeilijk hebben.


'Wij denken dat jij in je vorige leven een soort Robin Hood geweest bent', zegt een verslaggever van het digitale Eindhovense televisiestation 040 TV, in een aflevering van de interviewserie Een ongewoon gesprek. Het is opgenomen in de oosters ingerichte inspiratieruimte die Trudo aanhoudt in de Lichttoren. 'Als het gaat om het Robin Hoodgehalte dat ik heb', zegt Aussems, 'denk ik dat het helemaal in de Aussems-lijn zit. Mijn hele familie is denk ik een beetje zo. Mijn vader was zo, mijn opa was zo, dus ja, dat neem ik nou eenmaal met me mee.' In hetzelfde gesprek vertelt Aussems dat hij 'redelijk telepathisch' is.


Zijn onconventionele optreden leverde Aussems een hoop vrienden op: wethouders, aannemers en creatieve ondernemers in Eindhoven. Die zijn dolblij dat Thom Aussems het geld van de corporatie laat rollen, en de rotte kiezen in de stad van gouden vullingen voorziet. Hij waagt zich op een terrein waarvoor de gemeente geen geld kan vrijmaken en waar de markt het niet aandurft projecten te beginnen. Zijn aparte manier van werken, different in alles, wordt hem graag vergeven. Hij zet Eindhoven op de kaart. 'Aussems rekent heel snel', zegt CDA-gemeenteraadslid Christo Weijs lovend. 'Hij is geen lid van de landelijke belangenorganisatie van corporaties, omdat die hem te langzaam is.'


Wethouder Staf Depla: 'Ik keur die salarissen niet goed. De controleerbaarheid van de corporatiedirecteuren zou veel beter moeten, want het zijn allemaal regenten die hun hobby's kunnen uitleven, maar met Aussems hebben we geluk. Hij is een verlichte regent. Trudo steekt wel zijn nek uit met projecten voor jongeren en kwetsbare mensen.'


Buitensporig

Toch zwelt de kritiek aan - in Eindhoven, maar ook in Den Haag, gevoed door het buitensporige salaris van Aussems, zijn uitstekende secundaire arbeidsvoorwaarden en de geur van nepotisme die hem al jaren omringt. Waar de naam Aussems valt, is de term 'zonnekoning' nooit ver weg. En dat keert zich nu tegen hem.


De kern van de kritiek is dat Trudo en Thom Aussems precies doen wat veel woningcorporaties tegenwoordig wordt verweten. Ze zijn zich groter gaan voelen dan zichzelf, en vinden het verhuren van goedkope woningen een bijzaak. Trudo laat dat liever aan de grote corporaties in de stad, zoals het Woonbedrijf. 'Deze man gaat zijn boekje ver te buiten', zegt SP-Kamerlid Paulus Jansen, die drie jaar geleden al Kamervragen stelde over Trudo en Aussems. 'Dit zijn eliteprojecten ten koste van huurders met een laag inkomen.'


Minister Stef Blok van Wonen wil dat corporatiedirecteuren hun salarissen matigen, geen grote commerciële projecten op zich nemen en ook geen ingrijpende programma's ontwikkelen om de leefbaarheid in buurten te verbeteren. Corporaties moeten terug naar hun kerntaak. Ze moeten ook flink bezuinigen op hun 'beheerkosten', de kosten van hun eigen organisatie. En juist die kosten zijn bij Trudo relatief hoog.


Twee jaar geleden stapte Ko Blok uit de raad van commissarissen van Trudo. Hij had zorgen over de koers van het bedrijf, en beschreef die in een brief. Hij vond het gevaarlijk dat Trudo grond en panden kocht die in de markt nauwelijks iets waard waren. Ook had hij moeite met de 'bijzondere afspraken' die met Aussems gemaakt waren over onder meer zijn salaris, de prestatiebeloning en zijn riante vakantieregeling. 'Ik wilde daar meer van weten en dat ging zeer moeizaam. Dat wekte irritatie en dan moet je stoppen.'


Het Centraal Fonds Volkshuisvesting, de toezichthouder op de woningcorporaties, gaat onderzoek doen naar het grote aantal bv's en stichtingen dat onder de vlag van Trudo opereert. De stichting is weliswaar nog steeds financieel gezond, maar heeft fors ingeteerd op haar 'volkshuisvestelijk vermogen', schrijft het Fonds afgelopen najaar in een brief. Want het geld waarmee Trudo mooie dingen doet voor de stad, komt uit de verkoop van huizen. Trudo verkocht het afgelopen decennium meer dan een derde van zijn bestand aan sociale huurwoningen, en kreeg zo cash in handen om te investeren in bijvoorbeeld de aankoop van industrieel erfgoed. Kopers betaalden een prijs tot 40 procent onder de marktwaarde, volgens het door Trudo bedachte concept 'Slimmer Kopen®'.


Dat model werkte goed, totdat de crisis kwam en de investeringen die Trudo deed steeds minder waard werden. En het is de vraag of de kopers van de huurhuizen straks nog wel zo blij zijn met hun koopcontract als ze plotseling tienduizenden euro's moeten bijbetalen. Want Slimmer Kopen® werkt alleen goed in een stijgende woningmarkt.


De meeste corporatiedirecteuren schikken zich in de nieuwe werkelijkheid, geschrokken door de affaires die hun sector teisteren. Maar Trudo gaat door, staat in het nieuwe jaarplan: ze wil geen gewone woningstichting zijn. 'Supporting people', is de nieuwe slogan.


De Stichting Trudo ontstond in 1994, uit een fusie tussen Woningvereniging Sint Trudo en het gemeentelijk woonbedrijf. In dat jaar werd Aussems er ook bestuurder - daarvoor had hij een adviesbureau. Het duurde niet lang voordat Trudo Aussems was geworden en Aussems Trudo. Hij stelt zich op als de betrokken leider van een familiebedrijf, en in zekere zin is Trudo dat ook. Aussems tweede vrouw Hilde, met wie hij een tweeling van 5 jaar heeft, werkt op de afdeling Bijzondere Klanten. Zijn dochter Sietske werkt op de afdeling Bijzondere Projecten. Die familiebanden leiden tot opgetrokken wenkbrauwen en zetten soms kwaad bloed.


Flamboyant

Schoenmakerszoon Thom Aussems (62) is de flamboyante, welbespraakte en emotionele CEO, die niet wars is van enige ijdelheid. Tijdens presentaties gebruikt hij graag al zijn titels: 'Drs. A.A.M. Aussems MRE MFE MMO'. Maar Eindhovenaren mogen natuurlijk Thom zeggen, want hij houdt niet van opsmuk en draagt geen pakken maar leren jacks of gebloemde bloezen. Hij werpt zich op voor de kanslozen in de stad en dat maakt hem gezien.


Bij Trudo verzamelt hij het liefst gelijkgestemden om zich heen: creatieve mensen die buiten de lijnen denken op de manier zoals hij dat zelf doet. Bestuurders die naast hem stonden, vlogen de afgelopen jaren de laan uit, en sindsdien doet hij het alleen. Zijn directeuren Jos Goijaerts, René Toemen en Jack Hock heten geen directeuren meer, maar teamleiders of 'meewerkende voormannen', ook al hebben zij in feite de dagelijkse leiding sinds Aussems drie maanden naar Zuid-Afrika vertrok.


Toch dragen ze hem op handen. Niemand binnen Trudo twijfelt aan de baas. 'We hebben Thom nodig', zegt Hock, 'Wat ons betreft blijft hij aan het roer. We kunnen niet zonder zijn creativiteit en inventiviteit.'


Maar collega's in de corporatiewereld zien hun vermoedens en verbazing over Aussems steeds meer bevestigd. 'Hij neemt enorme financiële risico's voor zijn aansprekende projecten', zegt een bestuurder, die net als anderen niet met zijn naam in de krant wil, want het wereldje is klein. 'De vraag is: moet hij dat doen? Wat is er mis met degelijk, doelmatig en spaarzaam?'


'Hij is een zonnekoning die vanuit de witte Philips-toren op de stad neerkijkt', zegt gemeenteraadslid Jan van Erp van de SP. 'Hij heeft een suikerpot aan geld waaruit de gemeente en allerlei instellingen mee snoepen - daarom wordt er in de raad nauwelijks over hem gesproken, en is er amper controle geweest.'


Trots op Trudo

Zelf ziet hij dat anders. 'Ik weet dat ze me een zonnekoning noemen', zegt Aussems telefonisch. 'Maar er is niets aan de hand.'


'Het gaat goed met Trudo', zegt Harrie van Iersel, de voorzitter van de raad van commissarissen. 'We twijfelen niet aan Aussems. Als u verder nog vragen heeft, gaat u maar naar de koepel van de woningcorporaties, Aedes.'


Maar Trudo is geen lid van Aedes.


'Daar moet u het dan maar mee doen. Wij beperken onze contacten met het journaille tot een minimum.'


En dan meldt zich plotseling Jack Hock, teamleider van Trudo, met een uitnodiging om naar Eindhoven te komen. Hij wil praten op persoonlijke titel. 'Ik sta voor wat wij hier doen, kan het uitleggen en ben er zelfs een beetje trots op', zegt hij in een met bouwtekeningen behangen kamer in het Trudo-hoofdkantoor.


Hij legt uit dat Trudo nooit, ook niet in de 'veranderde wereld', een gewone corporatie zal worden. En dat Thom Aussems, ondanks het ook in zijn ogen wel erg riante salaris, zijn familiebanden en zijn ziektegeschiedenis van groot belang blijft voor het bedrijf.


'Zijn wij alleen op aarde om zielige mensen te huisvesten?', zegt hij. 'Ga toch weg. Wij nemen onze maatschappelijke verantwoordelijkheid serieus. Wij willen levendige wijken maken, geen monoculturele, eenzijdige buurten. Bovendien zijn we door de gemeente gevraagd dit te doen. En Thom Aussems durfde het als enige aan. Wat is daar mis mee?'


Jack Hock heeft nu de taak 32 personeelsleden van Trudo te ontslaan. Aussems' dochter en zijn vrouw blijven in dienst, zegt hij. 'Het is kwetsbaar om je dochter aan te nemen, ja, dat weet ik, ik had het ook niet gedaan. Maar Sietske zorgt er solistisch en zelfstandig voor dat wij de juiste huurders in dit soort panden krijgen. Dat wil ik niet missen.' Hock overweegt haar wel in een aparte bv onder te brengen, 'die we op den duur kunnen afstoten'.


De crisis en het kabinet - die hebben de neergang van Trudo veroorzaakt, zegt hij.


Idealist

Het plan is nu alle commerciële vastgoed - ook het verlieslijdende hotel in de Lichttoren, dat al maanden geen huur meer aan Trudo betaalt - te verkopen. 'Maar de beleggers staan niet in de rij.' De financiële positie van de stichting is in elk geval gewaarborgd, zegt hij, ook al is er ongeveer 60 miljoen euro afgeschreven op grond en gebouwen. 'Maar ik zie dat niet als verliezen. We hebben de grond nu op 0 euro gezet, dus dat kan alleen maar meevallen. Of het uiteindelijk een verlies wordt, weten we pas als de grond verkocht is.'


Wat Jack Hock steekt, is dat Trudo erop wordt aangekeken dat het doet wat de gemeenschap verwachtte, destijds. Hij wijst nog maar eens op een rapport van de VROM-raad, de adviesraad van de minister. Die schreef in 2005 dat corporaties hun taakopvatting juist veel breder moesten trekken dan het bouwen van goedkope huizen. En het was de gemeente die Thom Aussems vroeg om de Lichttoren te kopen en ander industrieel erfgoed waar niemand zijn vingers aan wilde branden. 'Alleen Thom kon dat doen, en durfde dat te doen.'


Thom Aussems is een idealist, zegt hij 'een ijdele idealist misschien, maar dat associeer ik niet met zonnekoninggedrag.'


Na afloop van het gesprek staat de creative master van Trudo, Martie Dekkers, in een naastgelegen café. Hij verontschuldigt zich voor het pak dat hij draagt en voor het neergooien van de telefoon een week eerder. 'Dat was een faux pas', zegt hij. 'Ik ben een mensenmens. Ik sta voor het Trudo-gevoel. Dat daar nu kritische vragen over worden gesteld, gaat me aan het hart. Ik hoop, dat u dat begrijpt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden