Nieuws Pensioenakkoord

De grote afwezige op deze Prinsjesdag: het pensioenakkoord

Tussen alle nieuwtjes die het kabinet dinsdag op Prinsjesdag presenteert, ontbreekt het grote werk van minister Wouter Koolmees van Sociale Zaken: een akkoord met vakbeweging en werkgevers over een grootscheepse pensioenhervorming.

Hans de Boer (VNO/NCW), Han Busker (FNV) en Wouter Koolmees (minister Sociale Zaken). Foto ANP

Vakbonden, werkgevers en het kabinet missen hun deadline. Daardoor dreigen nu ongelukken met miljoenen pensioenen.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Han Busker (FNV), Hans de Boer (VNO-NCW) en minister Koolmees hadden elkaar nog zo bezworen: voor Prinsjesdag zijn we eruit. Na de zomervakantie werd de afspraak in augustus opnieuw bevestigd. De agenda’s waren vrijgemaakt. Vrijdag zouden de werkgevers hun achterban raadplegen, maandag zou het ‘ledenparlement’ van de FNV het akkoord voorgeschoteld krijgen. Het liep anders. Nu zijn werkgevers vrijdag slechts ‘bijgepraat’ en beperkt de FNV zich maandag tot het vaststellen van de looneis voor het komend jaar.

De drie partijen beklemtonen dat uitstel geen afstel is. De vakbondsvoorzitter, de werkgeversvoorzitter en de minister van Sociale Zaken willen ieder de al jaren slepende, traumatiserende pensioendiscussie beslechten.

Een diep trauma

Het trauma zit het diepst bij de FNV. In 2010 sloten vakbeweging en werkgevers een pensioenakkoord waarbij het kabinet-Rutte I zich aansloot. Door ruzie in de FNV en de val van Rutte I verdween dat in de prullenmand. De FNV gokte daarna liever op rentestijging die de pensioenfondsen zou redden dan te kiezen voor fundamentele hervorming. De rentestijging bleef uit, de fondsen bleven in zwaar weer en al jaren zijn de pensioenen niet verhoogd. Vooral tot frustratie van gepensioneerden, die jaar in jaar uit koopkracht inleveren.

Han Harman Busker (Enschede, 18 augustus 1960) is sinds maart 2017 voorzitter van de FNV. Foto Waldthausen Marlena

De pensioenfondsen kozen ondertussen eieren voor hun geld. Naast het aloude pensioen, gebaseerd op het eerder verdiende loon, is het flexibele pensioen in opkomst. Het oude pensioen wordt pas verhoogd als het pensioenfonds er erg goed voorstaat (dat was deze eeuw zelden het geval), het nieuwe kan jaarlijks hoger of lager uitvallen – afhankelijk van de financiën van het fonds. 

Die oprukkende praktijk willen vakbeweging en werkgevers graag in een akkoord vastleggen. Koolmees heeft echter zijn eigen hervormingsagenda: de premie moet voortaan ten goede komen aan de premiebetaler. Nu subsidiëren jongeren indirect de 45-plussers bij hun pensioenopbouw. Dat werkte vroeger, maar niet bij grillige loopbanen en mensen die steeds in en uit een fonds stappen.

Afschaffing van het oude systeem kost vele miljarden, vooral om werknemers van middelbare leeftijd te compenseren die eerder wel ouderen subsidieerden maar na afschaffing de subsidie van jongeren ontberen. De financiering is nu het grote twistpunt in de gesprekken – kan die nieuwe premie bij elk fonds zonder schade worden ingevoerd? En hoeveel draagt het kabinet daaraan bij?

Pensioenleeftijd

Daarnaast is er natuurlijk de pensioenleeftijd zelf. FNV en VNO-NCW willen de stijging afremmen, maar dat kost het kabinet miljarden. Tot nu toe hield Koolmees voet bij stuk: de pensioenleeftijd stijgt de komende jaren verder door. Maar wat doet de minister als daardoor de hele hervorming op losse schroeven staat?

Nu de herenafspraak niet wordt nagekomen om er vóór Prinsjesdag uit te zijn, komt een harde deadline in zicht. Eind oktober maken de pensioenfondsen de balans op. Waarschijnlijk moet een deel van de fondsen pensioenkortingen aankondigen voor 2019 en mogelijk ook al voor 2020.

Hans de Boer, voorzitter van VNO-NCW. Foto ANP

Vooral die voor 2020 liggen gevoelig: de eisen voor wel of niet korten zijn vastgelegd in de wet. Als ze aangekondigd zijn, moeten ze worden doorgevoerd. Het zullen geen grote kortingen zijn – denk aan 0,5 of 1 procent - en ze mogen over tien jaar worden uitgesmeerd, maar het gaat om de symboliek. 

Dan ligt vast dat voor miljoenen gepensioneerden en werknemers het pensioen of de pensioenopbouw maximaal tien jaar lang wordt bevroren of verlaagd. Dit terwijl de fulltime werknemers wel elke week een dagloon afdragen aan hun pensioenfonds. Ook voor 2021 dreigen voor miljoenen kortingen op hun pensioen. Voor Koolmees en de coalitiepartijen is dat een onaantrekkelijk vooruitzicht met het oog op de verkiezingen, uiterlijk in maart 2021.

De ultieme deadline

Eind oktober stelt het Centraal Bureau voor de Statistiek de levensverwachting voor 65-plussers vast. Dan blijkt of de AOW-leeftijd in 2024 verder omhoog gaat of niet. Ook die koppeling is wettelijk vastgelegd.

Eind oktober is daarom de nieuwe, ultieme deadline. Als voor die tijd een akkoord wordt gesloten, kunnen de wettelijke automatismen over pensioenverlaging en AOW-leeftijdverhoging terzijde worden geschoven. Liefst met een bredere Kamermeerderheid dan de 76 zetels van de rechtse coalitie.

Vooral de FNV is er veel aan gelegen dat ook de PvdA en, als het even kan, de traditionele oppositiepartijen SP, 50 Plus, GroenLinks en misschien de PVV meedoen. Als eind oktober de AOW-leeftijd voor 2024 vaststaat en de eerste kortingen zijn aangekondigd, is sprake van nieuwe voldongen feiten. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.