De grootste rol met nederigheid gespeeld

Idris Elba viel op door zijn rollen in Luther en The Wire. Maar toen hij werd gevraagd om Nelson Mandela te spelen in Long Walk to Freedom, sloeg de onzekerheid toe. Heel Zuid-Afrika keek mee, inclusief Mandela's familie.

Eén ding ging er door het hoofd van Idris Elba, toen hem werd gevraagd of hij Nelson Mandela wou spelen in de film over diens leven. Hij zegt het met nadruk op elk woord: 'Ik wilde deze rol niet spelen.'


Mandela: Long Walk to Freedom is niet zomaar een film over het leven van Mandela, het zou dé film moeten zijn: jaren aan gewerkt, met steun en bemoeienis van de Mandela Foundation, gebaseerd op zijn autobiografie met dezelfde titel. Hoofdrolspeler Idris Elba (41) werd goedgekeurd door Zindzi en Zenani, Mandela's dochters. Naomie Harris, die Winnie Mandela speelt, sprak met de echte Winnie Mandela haar rol door. Elba: 'En toen ik Winnie ontmoette, kuste ze me op mijn mond. 'Mijn echtgenoot!', riep ze.'


De Britse acteur wilde de rol dus niet, vertelt hij tijdens een interview in Londen, half november. 'Ik was er bang voor. Bang dat ik het niet goed zou doen, bang dat ik niet de benodigde eigenschappen zou hebben om Nelson Mandela te kunnen spelen. En ik was bang dat Zuid-Afrikanen zouden zeggen: zijn jullie helemaal besodemieterd? Wíé gaat onze Mandela spelen?'


Elba ontmoette hem niet. Hij zal het moeten doen met de verzekering dat Mandela de film prachtig vond, zoals zijn vertegenwoordigers zeggen. Hij overleed op de avond van de gala-première van Long Walk To Freedom - zijn dochters zaten in de zaal toen ze het hoorden, net als Elba, die via Twitter liet weten 'verbijsterd en verpletterd' te zijn. Bij een screening de volgende dag liet hij verstek gaan. Mandela's dood, en die van zijn eigen vader enkele weken eerder, hadden hem te zeer aangegrepen.


Terug naar 2011, toen Elba werd gebeld door zijn agent, toevallig een Zuid-Afrikaan. 'Hij belde en zei: hé, wil je Nelson Mandela spelen? Ik heb opgehangen. Roger, sodemieter op. Maar het bleek serieus te zijn. Ik ben Idris, you know, een dj uit Oost-Londen. Ik ben niet meneer Mandela. Ik heb niet gevochten voor wat voor soort vrede dan ook.'


Elba groeit op in Canning Town, een arm deel van Londen, als zoon van een Ghanese moeder en een vader uit Sierra Leone. 'Racisme was daar heel normaal. Ik werd op de weg naar school uitgescholden voor zwarte bastaard of voor aap die terug moest naar zijn eigen land. Ik heb het allemaal gehoord. Dat kon ik voor deze film gebruiken: het besef dat dit soort haat bestaat.'


Hij laste auto's in de Fordfabriek, waar ook zijn vader werkte, en deed er af en toe een acteerklus bij. Een rolletje in Absolutely Fabulous (als gigolo), een rolletje in een misdaadreconstructie in de Britse Opsporing Verzocht. Na een verhuizing naar de Verenigde Staten bemachtigde hij een rol in The Wire. In de veelgeprezen misdaadserie over het straatleven in Baltimore speelt Elba de gangster Stringer Bell, een koelbloedige drugsbaron met intellectueel brilletje. Het betekende zijn doorbraak.


Toen Elba voor zijn volgende grote televisierol, die van detective John Luther in de BBC-serie Luther, een Golden Globe won, wilde iedereen met hem werken. Regisseur Guillermo del Toro, voor Pacific Rim. Ridley Scott, voor Prometheus. En nu dus Justin Chadwick voor Long Walk to Freedom, de belangrijkste rol die hij tot nu toe speelde.


Niet iedereen in Zuid-Afrika was blij met de keuze voor de Britse Elba. 'Wat ik me goed kan voorstellen. Dat ze hebben gedacht: wat? Die gast uit Obsessed met Beyoncé, speelt híj Mandela? Stringer Bell uit The Wire? Ze wilden een Zuid-Afrikaan voor deze rol, en terecht. Gek genoeg bleek ik ook een hoop fans in Zuid-Afrika te hebben. Die zien mij als een van hen, ook al ben ik van West-Afrikaanse afkomst en geboren in Londen. Toen ik Zindzi en Zenani ontmoette, zeiden ze: wow, speel jíj onze vader? Ze vonden het geweldig. Ik dacht: wat zég je? Wat mij betreft hadden ze moeten zeggen: ik geef jou toestemming om onze vader te spelen.'


Met nederigheid spreekt Elba over zijn rol, over Mandela's levenswandel, over hoe hij zijn versie van de oude Mandela modelleerde naar zijn vader. 'Mijn vader was een echte vakbondsman. Hij werkte bij Ford en vocht voor gerechtigheid. Hij was vakbonds-vertegenwoordiger, maar leek zelf te denken dat hij advocaat was, en zo praatte hij ook. Mandela was een van zijn helden. Een van zijn standaard-opmerkingen was: kijk naar Mandela! Doe als Mandela! Ik ben ermee opgegroeid. Toen hij in 1990 werd vrijgelaten, was dat iets immens, écht immens. Dan denken wij dat Obama's levenswandel bijzonder is; de eerste zwarte Amerikaanse president, wauw! Maar hé, deze man werd bestempeld als terrorist, zat 27 jaar gevangen en werd toen president. Dat is echt ongekend.'


Geen Zuid-Afrikaan dus en ook geen man die je zou kunnen omschrijven als Mandela's dubbelganger, zoals eerdere vertolker Morgan Freeman dat wel een beetje was. 'Ik was natuurlijk ook bang dat ik niet genoeg op hem zou lijken, want laten we eerlijk zijn, ik lijk totaal niet op hem. Maar ik hoef ook geen evenbeeld te zijn. Zijn aanwezigheid benaderen, zijn uitstraling, dat was het doel.'


Elba moest wel klinken als Mandela. Sterker: precies zo klinken als Mandela. Dat lukte. 'Iedereen weet hoe Mandela praat. Als het accent niet zou kloppen, zou mijn hele prestatie het bekijken niet waard zijn.' Dat hij goed is in het aanleren van accenten, bleek ook al in The Wire, waar zijn collega-acteurs lang geen idee hadden dat Stringer Bell door een Brit werd gespeeld. Voor Long Walk to Freedom werkte Elba dagelijks een paar uur met een stemcoach.


'Als jonge man sprak Mandela hoog en snel, maar toen hij ouder werd, ging hij steeds langzamer praten. Hij had 27 jaar niets kunnen zeggen, dus elk woord was nu belangrijk. Mandela was niet de beste spreker ter wereld - hij schreef goede speeches, maar hij praatte erg langzaam en lang. De speech die hij gaf in de rechtszaal, voor zijn veroordeling, duurde vier uur. In de film is het een minuutje.'


Elba leerde Xhosa om de cadans in Mandela's Engels onder de knie te krijgen en verdiepte zich in de Zuid-Afrikaanse geschiedenis. 'Het enige voordeel van Mandela's gevangenschap was dat hij tijd had om ontzettend veel te lezen. Hij leerde de Afrikaners, de oorspronkelijke blanke bewoners van Zuid-Afrika, begrijpen. En omdat hij ze begreep, kon hij zeggen: ik vergeef het jullie. Weet je, de Nederlanders, de voorouders van veel Afrikaners, zijn het minst racistische volk dat je ooit zult ontmoeten. Toen de Nederlanders naar Zuid-Afrika kwamen, is er iets anders gebeurd. Mandela heeft dat begrepen: die mensen waren niet gestoord, ze waren bang.'


Mandela is in Long Walk to Freedom niet alleen maar een heilige - hij flirt, houdt van vrouwen en neemt het niet altijd even nauw met de huwelijkse trouw. 'Hij was knap, had charisma, charme. Het is dapper dat ook die kant van Mandela in het script staat, al wilde ik het er in eerste instantie eigenlijk uit hebben, want dude, je moet Mandela met respect behandelen. Maar ja, het wás gewoon een charmeur. Winnie Mandela heeft de film gezien en was tevreden. Ze zei na afloop: you played him like a man.'


De film werd opgenomen in Zuid-Afrika, de meeste bijrollen werden vertolkt door Zuid-Afrikanen. Er werden honderden figuranten uit de lokale gemeenschap ingezet. Regisseur Justin Chadwick hanteerde tijdens het filmen 'een interessant systeem', zegt Elba. 'Dat systeem was: we vertellen niet aan Idris wat we die dag gaan doen. Dus ik wist welke scène ik moest spelen, maar ik mocht niet repeteren op de set. Op een dag werd ik naar de set gereden, ik moest meteen beginnen. Stonden er ineens honderden Sowetanen - figuranten - voor mijn neus, voor wie ik moest speechen. Zij weten precies wie Madiba was; ook als ze te jong zijn om hem te hebben meegemaakt, kennen ze zijn belang. Ik werd de trap op geleid, gewezen waar ik moest gaan staan. En actie. Dat was het engste moment van deze film. Ik weet zeker dat ze naar me keken en dachten: wauw, Idris, je gaat er wél voor, vriend.'


Naast acteur en vrouwenidool (eind november werd hij door het Amerikaanse tijdschrift People uitgeroepen tot de op een na meest sexy man ter wereld) is Elba dj. Hij draait al platen sinds 1986, toen hij zijn oom hielp met de muziek op bruiloften en partijen. Als Driis, of Big Driis, draait hij geregeld in clubs op Ibiza. Daarnaast rapt en zingt hij (af en toe) en regisseert hij weleens een videoclip, zoals Lover of the Light van Mumford & Sons.


Nadat zijn rol als Noorse god in Thor al de nodige reacties had opgeroepen - een Noorse god kan niet zwart zijn - is het volgens velen tijd voor een nieuwe mijlpaal: Idris Elba als de eerste zwarte James Bond. De huidige Bond, Daniel Craig, moet nog drie films, maar het gerucht is hardnekkig. De Facebookpagina die strijdt voor dit doel (We Want Idris Elba for James Bond) heeft al dertigduizend ondertekenaars. Elba: 'Het is maar een gerucht. Ik weet alleen: als deze film goed wordt gevonden, ga ik geen shitrollen meer spelen.'


Lees verder op pagina V5





Vervolg van pagina V3


drama


Regie Justin Chadwick.


Met Idris Elba, Naomie Harris


Deze week in voorpremière, volgende week in 40 steden


Deze biopic laat zich beter nu kijken dan over tien jaar.


In de filmwereld werden al grappen gemaakt over die lang geleden aangekondigde verfilming van Nelson Mandela's autobiografie uit 1994. De totstandkoming van het tigmaal herschreven script nam even veel tijd in beslag als Mandela's gedwongen verblijf op Robbeneiland. Maar nu valt te beweren dat de Zuid-Afrikaanse producent Anant Singh slechts momentum verzamelde: zelden viel een film zo op z'n plek als Mandela: Long Walk to Freedom.


Wie bij het overlijden van de oud-president toe is aan een overzicht, een discussiestuk of een dosis gedramatiseerde Mandela-momenten, kan goed uit de voeten met de tweeënhalf uur durende verfilming van diens leven. Op verzoek van Mandela kozen de makers voor een totaalbeeld en niet voor een uitsnede. Zo volgt de film grofweg de route van de jonge jurist tot vrijheidsstrijder, die langs verschillende gevangenissen voert en eindigt op het moment waarop Mandela de menigte toespreekt, als kersverse, eerste democratische gekozen president van zijn land.


De Britse regisseur Justin Chadwick (The Other Boleyn Girl) worstelt zichtbaar met de importantie van zijn onderwerp: hoe recht te doen aan het gewicht, de nuances, de tegenstellingen en de complexe wordingsgeschiedenis van die door Mandela gekozen politiek van vergeving? Long Walk to Freedom zit vol korte historische sleutel-momenten, maar kent een gebrek aan uitgesponnen scènes.


De casting helpt: hoofdrolspeler Idris Elba is voortreffelijk, beschikt over de juiste stem en Mandela's zowel ernstige als speelse inborst. Zelfs als de make-upafdeling hem bij een verouderingsmoment even in de steek laat, behoudt de acteur zijn waardigheid. Ook zijn Britse landgenoot Harris overtuigt als de verbeten Winnie Mandela.


Chadwicks neiging om te behagen zit soms in de weg, dan zien we Mandela's dochters even geforceerd afkeurend kijken als moeder Winnie haar militante gedachtengoed tentoonspreidt.


De onderhandelingen met het blanke regime, waarbij Mandela zijn tegenstanders overbluft met morele superioriteit en natuurlijk gezag, zijn knap in beeld gebracht.


Het maakt Long Walk to Freedom nog geen sterk drama, maar wel een adequate, bij vlagen imponerende illustratie bij een historisch moment. Een biopic die zich beter nu laat kijken dan over tien jaar.


Ook Mandela


Vele acteurs gingen Idris Elba voor. In een Duitse tv-film uit 1966 tot een Indiase misdaadfilm uit 2012. De vier hiernaast zijn de bekendste.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden