ReportageRode Kruis Rotterdam

De grootste Rode Kruisactie in Nederland sinds de Watersnoodramp

Mevrouw Zelek uit Eritrea krijgt een voedselpakket van het Rode Kruis. Beeld Arie Kievit

Geen inkomen meer, maar ook geen financiële steun van de overheid. Zelfs bij de voedselbank kunnen enkele tienduizenden mensen in Nederland niet terecht. Want ze zijn hier officieel niet.

Voor de coronacrisis had Celia Santos (40) uit Brazilië werk als schoonmaker in Rotterdam. Van de ene op de andere dag lieten de klanten haar weten dat ze beter niet meer kon komen. ‘Eén voor één belden ze af, alle vijftien’, zegt ze, terwijl ze aftelt op haar vingers. Haar inkomen verdween als sneeuw voor de zon, ze heeft geen geld meer voor eten. Dus staat ze nu te wachten voor de opvanglocatie van het Rotterdams Ongedocumenteerden Steunpunt (ROS), waar het Rode Kruis zo meteen voedselpakketten uitdeelt.

Behalve in Rotterdam deelden de Rode Kruismedewerkers donderdag ook pakketten uit in Amsterdam, Arnhem en Eindhoven. Normaal gesproken helpen ze in brandhaarden als Zuid-Soedan, nu staan ze in Nederlandse binnensteden. ‘De situatie is ongekend’, zegt Naomi Nolte van het Rode Kruis. De steun tijdens de coronacrisis is volgens haar de grootste binnenlandse hulpactie van het Rode Kruis sinds de Watersnoodramp. 

Tussen wal en schip

Sinds de coronacrisis doen meer mensen een beroep op de voedselbank omdat hun inkomen volledig of deels is weggevallen. Maar daar hoeft Santos niet aan te kloppen, want ze is ongedocumenteerd. Mensen zonder verblijfspapieren in Nederland – niemand weet hoeveel het er precies zijn, de meest conservatieve schatting is 40 duizend – vallen tussen wal en schip. 

Voor de crisis uitbrak, hadden ze vaak werk in de informele sector. Die inkomsten zijn weggevallen. Ze kunnen op geen enkele steunmaatregel van de overheid aanspraak maken en raken in de problemen met de huur en geld voor avondeten. Een noodhulporganisatie als het Rode Kruis springt bij met voedselpakketten.

Het ROS in de Rotterdamse wijk Katendrecht is uitgekozen als plek om de pakketten uit te delen, vooral omdat de ruimte hier groot genoeg is om anderhalve meter afstand te houden. Boven de gemeenschappelijke ruimte zit een opvanglocatie voor vrouwen. Normaal gesproken kunnen mensen voor hulp binnenlopen en zijn er taallessen, maar die zijn vanwege de crisis stopgezet. ‘Het laatste wat je wilt is een uitbraak van het coronavirus in een opvang’, zegt Katja van Nimwegen, die als begeleider bij het ROS werkt. Sinds acht weken gaat de hulpverlening vooral telefonisch. En de telefoontjes blijven komen.

Noodfonds

‘We hebben een groot netwerk in Rotterdam en de problemen zijn enorm. Allemaal mensen zonder documenten zitten nu zonder inkomen, niet alleen schoonmakers maar ook oppassers, klusjesmannen, stukadoors, elektriciens, zelfs kappers.’ Het gaat om mensen uit onder meer Indonesië, China, Brazilië, de Filipijnen, Eritrea en Nigeria. ‘We hebben vrijwel meteen een noodfonds opgezet om de mensen financieel te ondersteunen.’ 

Het ROS deelt voedselbonnen uit, maar ook geld. ‘Van voedselbonnen kun je de huur niet betalen.’ De nood is zo hoog, dat ze door het noodfonds en de donaties heenbranden, vult haar collega Theo Miltenburg aan. Hij schat dat ze, inclusief vandaag, al zo’n 50 duizend euro aan steun hebben verleend in de afgelopen weken. ‘Het Rode Kruis was net op tijd. Deze crisis moet niet te lang duren.’

Vrolijk Kerstfeest

Het busje van het Rode Kruis rijdt voor, de pakketten worden uitgeladen. ‘Vrolijk Kerstfeest’ staat er op de feestelijke dozen, waarschijnlijk ooit bedoeld voor kerstpakketten. In de dozen zitten eieren, wortels, tomaten, uien, penen en een brood. Het voedsel is afkomstig van boeren die met overschotten kampen. Ze exporteren minder en sinds de horeca is gesloten, nemen ook restaurants hun producten niet af. Het Rode Kruis koopt een deel van het overschot op. 

Eerder tijdens de crisis ondersteunde het Rode Kruis al de voedselbanken en zorgde het voor voedselbonnen bij supermarkten. Deze voedselpakketten zijn een pilot. ‘Het is geen structurele oplossing voor deze doelgroep, maar een tijdelijke overbrugging.’ Met een pakket kunnen twee mensen twee tot drie dagen vooruit. ‘En of we straks nog steeds met de boeren in zee kunnen als de horeca weer opengaat, weten we niet.’ Nolte wil zich niet wagen aan uitspraken over de toekomst. ‘Het is koffiedik kijken.’

Krachtige gemeenschappen

Mensen komen druppelsgewijs binnen, de pakketten worden de hele dag door opgehaald. Een aantal pakketten wordt dankbaar in ontvangst genomen door de vrouwen die boven in de opvang wonen. Theo Miltenburg van het ROS deelt ook voedselbonnen uit aan Santos en twee andere Brazilianen, die net als zij hun baan als schoonmaker zijn kwijtgeraakt. ‘Iedereen die bonnen, voedselpakketten of andere hulp wil, wordt gescreend op hoe hoog de nood is,’ zegt hij, terwijl hij tegoedkaarten voor de supermarkt (35 euro: ‘één bon, één week’) uitdeelt. ‘Maar als je werk wegvalt, is de nood heel snel heel hoog. Dit zijn normaal gesproken hele krachtige, goed georganiseerde gemeenschappen die nu door het coronavirus in de problemen komen.’

De Filipijnse Bing Molabin beaamt dit. Vandaag kijkt ze namens migrantenorganisatie FILMIS mee bij het uitdelen van de pakketten. Ze zet zich in voor de Filipijnse gemeenschap en werkt zelf ook als schoonmaker. ‘Ze hebben geen contract, ze hebben geen papieren, kortom: ze hebben geen rechten. Ik vind het hartverscheurend.’

‘Sinds het begin van de crisis moet ik hulp vragen aan familie en vrienden’, vertelt de Braziliaanse Santos. De voedselpakketten zijn meer dan welkom. ‘Zonder hulp is het niet te doen.’ Twee jaar geleden verruilde ze Rio de Janeiro voor Rotterdam. Al die tijd heeft ze zich prima staande gehouden, zegt ze. Ondanks alles is teruggaan naar Brazilië voor haar geen optie. ‘Daar heb je niet één, maar drie plagen: corona, honger en geweld.’

Lees ook

In Transvaal zijn de inkomens lager, en de kans om met corona op de ic te komen hoger
Inwoners van de Haagse wijk Transvaal hebben, als ze corona krijgen, grotere kans op complicaties dan die van het nabijgelegen Wassenaar. ‘Veel van de mensen in deze wijk weten niet wat gezond voor ze is.’

Sociale druk op miljardairs neemt toe: draag bij aan herstel
Waarom kunnen miljardairs niet een deel van hun onmetelijke rijkdom inzetten om de coronacrisis te bestrijden? Die roep klinkt steeds luider, maar wat is het beste: filantropie of meer belasting betalen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden