De grootste museale Van der Elsken-collectie in Stedelijk

Het Stedelijk kocht al vroeg werk van Ed van der Elsken. 27 jaar na zijn dood brengt het museum weer een grote expositie over hem.

Vali Myers met sigaret, parijs (1953).Beeld Ed van der Elsken / Nederlands F

De eerste grote overzichtstentoonstelling van fotograaf Ed van der Elsken (1925 - 1990) in het Stedelijk had als titel Hee...zie je dat?. Het jaar was 1966 en voor Van der Elsken was het een expositie waarmee hij geheel in stijl afscheid wilde nemen van de fotografie. Het was niet zozeer de fotografie die hem in de steek had gelaten; het was de haperende markt voor fotoboeken.

Ed van der Elsken
De verliefde camera
4/2 t/m 21/5 2017
Stedelijk Museum, Amsterdam

Het peperduur geproduceerde fotoboek Sweet life raakte hij aan de straatstenen niet kwijt - inmiddels geldt het boek als een felbegeerd, en duurbetaald, collector's item. Hee...zie je dat? was meer dan een expositie; het was een fotohappening, waarbij de bezoeker soms letterlijk over de afdrukken van Van der Elsken moest lopen. En met Jan Blokker, die met zijn autoritaire geluid ironisch voordroeg uit een veelgebruikt fotohandboek. Fototips, zo moge duidelijk zijn, die ten koste van alles belachelijk gemaakt moesten worden.

Overigens kwam het net opgerichte (1965) tijdschrift Avenue, de oer-glossy, als de redder in nood, met opdrachten die de fotograaf naar Afrika en naar Cuba voerden.

Hripsime Visser, conservator fotografie van het Stedelijk Museum en samensteller van de grote Van der Elsken-expositie heeft de tentoonstelling, die nog doorverhuist naar Jeu de Paume, het fotografiemuseum in Parijs, opgebouwd rond de grote, internationaal bekende fotoboeken van Van der Elsken.

Meisje in de metro, Tokio (1984).
Ata Kandó checkt een foto bij de lamp, Parijs (1953).Beeld Ed van der Elsken / Nederlands F

'Het Stedelijk onder Sandberg heeft Van der Elsken al heel snel aangekocht. De fotocollectie begon in 1958 en bij de eerste aankopen zaten al foto's uit Van der Elskens doorbraakwerk Een liefdesgeschiedenis in Saint Germain des Pres, het klassieke fotoboek dat twee jaar eerder was verschenen. De grootste museale Van der Elsken-collectie bevindt zich dan ook in het Stedelijk - terwijl zijn enorme archief ligt opgeslagen in het Nederlands Fotomuseum in Nederland.

De band tussen Stedelijk-directeur Willem Sandberg en de jonge fotograaf/filmmaker leidde tot een aantal films. In 1961 kreeg hij de opdracht de tentoonstelling Dylaby vast te leggen, een film die nu te zien is op de Tinguely-expositie in het Stedelijk. 'Zowel in zijn films als in zijn foto's is hij nadrukkelijk een deelnemer.' Met misschien meer belangstelling voor de dynamiek die bij de bezoekers van het Stedelijk ontstond dan voor de kunstwerken zelf.

Contactafdrukken Love on the Leftbank (1950-'54)

Wat maakt hem nou zo'n uitzonderlijk fotograaf? 'Het klassieke antwoord is toch dat hij een goed oog had', zegt Visser, die een aantal grote zalen gaat inrichten met een afwisseling van klassiekers en onbekender werk, zoals de kleurenfoto's die Van der Elsken maakte van Vali Myers in Parijs. De grote zalen zijn topografisch ingericht, met naast de Parijse, ook het Amsterdamse en Japanse werk. In de kleinere zalen staan de boeken, de films, de documenten centraal.

Once Upon a Time was de nostalgische titel van de laatste Stedelijk-expo in 1991, kort na Van der Elskens overlijden. De verliefde camera is een betere.

Vali Myers voor haar spiegel, Parijs (1953).Beeld Ed van der Elsken / Nederlands F
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden