analyse

De grootste constante in het coronabeleid van het kabinet blijft de onvoorspelbaarheid

De avondklok wordt verlengd terwijl de middelbare scholen deels opengaan en wellicht de kappers ook. Het coronabeleid blijft verrassen. Zelfs het streven naar politieke consistentie is losgelaten.

Een sportschoolhouder heeft toestemming gekregen om in een parkeergarage zijn klanten te trainen. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Een sportschoolhouder heeft toestemming gekregen om in een parkeergarage zijn klanten te trainen.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Nog niet eens zo lang geleden stond het op het Binnenhof te boek als de heilige graal van het coronabeleid: een heuse routekaart waarop het land kon zien waar het aan toe was. ‘U bevindt zich hier, nog tweehonderd besmettingen per dag eraf en u kunt weer naar het café.’ De onvoorspelbaarheid moest uitgebannen, het kabinet wilde houvast geven.

De kaart bestaat nog, er zijn updates gemaakt, maar je hoort er bijna niemand meer over. Een jaar ploeteren heeft inmiddels uitgewezen dat de politieke realiteit niet in een schema te vangen is. Sluiting van de basisscholen, bijvoorbeeld, stond in de herfst nog niet op de kaart, zelfs niet bij de hoogste alarmfase. Toch waren die deze winter alweer wekenlang dicht. Ook een avondklok – nu alweer sinds 23 januari van kracht – stond niet op het menu. De premier en de Tweede Kamer hadden immers gezegd dat het nooit zover zou komen.

Totdat het toch zover kwam. En dat is, een jaar na de uitbraak, de constante in het coronabeleid: steeds loopt het anders dan voorzien. In kringen rond het kabinet wordt dat niet eens meer ontkend. Daar klinken de woorden waarmee PvdA-politicus Thijs Wöltgens zich lang geleden uit een benarde positie in een Kamerdebat wist te bevrijden: ‘U rekent op mijn consistentie. En dat kunt u niet.’

Als de voortekenen niet bedriegen, staat de corona-persconferentie van dinsdagavond opnieuw in het teken van onverwachte ontwikkelingen. Niet de avondklok, waar kabinet en Kamer zo tegenaan hikten, komt binnenkort waarschijnlijk te vervallen maar wel de sluiting van de kappers en andere contactberoepen. Nog lastiger te volgen: toen onlangs het aantal dagelijkse besmettingen daalde, werden vrijwel alle beperkende maatregelen verlengd. Nu ze weer stijgen, komen er alsnog versoepelingen. Niet voor het eerst maakt het kabinet zich kwetsbaar voor de kritiek dat het maar wat doet. Dat van veel maatregelen het effect niet te berekenen blijkt, draagt bij aan dat beeld.

Lobby

Soms liggen externe factoren, zoals de opkomst van nieuwe virusmutanten, ten grondslag aan onvoorziene beslissingen. Net zo vaak is het de stemming in het land die z’n uitwerking op het Binnenhof niet mist. In de coalitiepartijen wordt er op gewezen dat het kabinet groter is dan de ‘coronaministers’ Rutte en De Jonge. De financieel-economische hoek verzette zich in de herfst lange tijd tegen nieuwe beperkingen voor de horeca en de winkels. Nu zijn het de ministers van Onderwijs die vinden dat de middelbare scholen niet langer dicht kunnen blijven – een lobby die ook in het land elke dag aan kracht wint. Ook in de rest van het kabinet groeit de overtuiging dat de aanpak van de gezondheidscrisis onder de ouderen niet mag leiden tot een jongerencrisis. En dat het land na een lange winter snakt naar iets van bevrijding.

In dat proces is de ooit zo verfoeide avondklok inmiddels getransformeerd tot ruilmiddel. De les van de zomer van 2020 is dat er niet te veel tegelijk mag worden losgelaten. Het kabinet wil dit keer veel bedachtzamer en geleidelijker te werk gaan, zodat het ook makkelijker is om versoepelingen weer terug te draaien zodra het de verkeerde kant op gaat met de besmettingen. Ook moet het bron- en contactonderzoek mogelijk blijven.

Verlenging van de avondklok hoort bij de zoektocht naar de middenweg. Hier en daar wat ademruimte mag niet het besef verdringen dat de situatie nog steeds ernstig is. Bovendien is het maatschappelijk verzet uiteindelijk minder groot gebleken dan werd gevreesd. Volgens de laatste politieke inzichten geldt de ‘sociologische impact’ van de avondklok als minder zwaar dan de sluiting van de middelbare scholen. 

Dat willekeur een rol speelt, wordt in de kringen rond het kabinet zonder schroom beaamd: ‘Het is een constant gevecht om wat voorrang krijgt.’ En voor wie toch enige logica zoekt in de beslissingen die dinsdagavond bekend worden gemaakt: er is vooral gekeken naar activiteiten die kunnen worden opgestart zonder dat het aantal ‘contactmomenten’ meteen explosief stijgt. Vandaar dat de kappers open kunnen. En de café's nog niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden