De Groningse gaskraan gaat dicht en met deze oplossingen voorkomen we een tekort

De gaskraan in Groningen gaat dicht, heeft het kabinet besloten. Nu wordt er nog 21 miljard kuub gas per jaar gewonnen. Hoe vangt Nederland dat op?

De gaskraan in Groningen gaat dicht, heeft het kabinet besloten. Nu wordt er nog 21 miljard kuub gas per jaar gewonnen. Hoe vangt Nederland dat op?

1. Stikstof bijmengen: 8,5 miljard kuub

Er is zat gas in de wereld. Noorwegen en Rusland leveren het per pijpleiding, en in Rotterdam komt het per tanker aan. Dat gas is hoogcalorisch en levert meer warmte dan het laagcalorische Groningse gas. Het enige probleem: onze fornuizen en cv-ketels zijn afgesteld op de lagere temperatuur van Groningen-gas.

De oplossing? Die Groningen-kwaliteit namaken door stikstof toe te voegen aan het hoogcalorische gas. Gasunie, het staatsbedrijf dat het gasleidingennet exploiteert, doet dat al jaren. Er staan fabrieken en/of mengpunten in Ommen, Wieringermeer, Heiligerlee, Zuidbroek en Pernis, die bij elkaar in een normaal jaar rond 21 miljard kuub van dit verdunde gas produceren.

Nu de productie van het Groningen-veld snel omlaag gaat, moet er meer hoogcalorisch (import-)gas verdund worden om de leveringszekerheid aan vooral huishoudens en kleine bedrijven te garanderen. Het kabinet kondigt daarom aan dat er bij Zuidbroek (Groningen) een grote stikstoffabriek bij komt, met een capaciteit om 7 miljard kuub Groningen-gas na te maken. De capaciteit voor het bijmengen gaat dus met eenderde omhoog.

De stikstoffabriek kost 500 miljoen euro en zal in 2022 klaar zijn. Die 500 miljoen zal worden opgebracht zoals Gasunie al zijn investeringen financiert: de gasgebruikers betalen de rekening. Voor huishoudens betekent het de komende jaren: 2 euro per jaar extra voor Gasunie.

Dat de fabriek er zo snel al kan zijn, komt doordat die allang op de tekentafel ligt. Toenmalig minister Kamp van Economische Zaken besloot echter in 2016 de fabriek niet te laten bouwen, omdat ze niet meer rendabel te maken zou zijn. Dat was, schreef hij, omdat de vraag naar Groningen-kwaliteit in binnen- en buitenland vanaf 2020 sterk zou gaan dalen.

Kamps opvolger Wiebes wil ook nog extra stikstof inkopen, voor nog eens maximaal 1,5 miljard kuub namaak-Groningen-gas.

2. Minder exporteren: 3 miljard kuub

'Ik ben gaan praten met mijn collega's van de landen waaraan we Gronings gas leveren', zei minister Wiebes op de persconferentie waar hij donderdag bekend maakte de Groningse gaswinning naar nul te brengen, 'en dan blijken er opeens allerlei mogelijkheden om onze gasexport terug te brengen.'

Nederland heeft grote gasleveringscontracten met Duitsland, België en Frankrijk. Wiebes' voorganger Henk Kamp benadrukte altijd dat die contracten heilig zijn en strikt moesten worden nagekomen. Inmiddels is duidelijk dat in de contracten ruimere gasleveringen zijn afgesproken dan de werkelijke gasbehoefte. Het gat tussen contract en behoefte is Wiebes' redding.

Omdat Duitsland, België en Frankrijk wel zagen aankomen dat de hoeveelheid laagcalorisch gas uit Groningen terug zou lopen, zijn ze al begonnen met het ombouwen van hun gasapparatuur zodat het hoogcalorisch gas uit vooral Rusland en Noorwegen aankan.

Duitsland, veruit de grootste importeur van Gronings gas, heeft die ombouw zo slagvaardig ter hand genomen dat vanaf volgend jaar de Nederlandse gasexport naar beneden kan. Ook willen de Duitsers een elektriciteitscentrale op hoogcalorisch gas laten overstappen, overwegen ze Gronings gas te mengen met ander gas en denken ze aan een fabriek om hoogcalorisch gas laagcalorisch te maken.

België en Frankrijk zijn nu nog aan het experimenteren, maar daarover zijn de verwachtingen aanzienlijk lager gespannen dan over Duitsland. Al kan ook de export naar België en Frankrijk, die allemaal door één leiding bij Hilvarenbeek gaat, vanaf 2020 naar beneden. Uiterlijk in 2030 willen de drie landen helemaal niets meer uit Groningen hebben. Dat is hetzelfde jaar als waar het kabinet uiterlijk op mikt om de gaswinning op nul kuub te hebben.

3. Huishoudens van het gas af: 55 miljoen vanaf 2021

'De huishoudens hoeven zich geen zorgen te maken: de gaslevering stopt niet in Nederland.' Minister Wiebes heeft bijna 7 miljoen huishoudens gerust te stellen. Ze zijn aangesloten op het Groningse gas en blijven gas krijgen om te koken en te verwarmen. Tegelijk is Wiebes' boodschap: 'Ik moedig u aan uw huis op een andere manier te verwarmen.' Een betaalbare manier, zei de minister erbij, 'want liefde gaat door de maag, maar draagvlak door de portemonnee'.

De maatregelen die Wiebes neemt om de gasverbruikende huishoudens 'niet in de kou te laten staan' zijn dan ook gericht op het bedenken van een alternatief. Na een halve eeuw het vanzelfsprekende gas te hebben ontvangen, zijn huishoudens niet binnen een paar jaar 'van het gas af', zoals Wiebes zegt, maar uiteindelijk is dat wel de bedoeling. Geen huis, kantoor of fabriek is in de toekomst nog op deze fossiele brandstof aangesloten.

Dat duurt echter veel langer dan het stoppen met de Groningse gaswinning. Onder leiding van oud-PvdA-leider Diederik Samsom moeten tal van betrokken partijen alternatieven voor gas bedenken voor alle gebouwen in Nederland. Er wordt gedacht aan subsidies voor kleine duurzame installaties, zoals zonneboilers, warmtepompen en biomassaketels. Ook moeten huishoudens worden 'verleid', schrijft Wiebes aan de Tweede Kamer, om hun gaskookplaten en -ovens te vervangen door elektrische toestellen en om hun vloeren en daken te isoleren.

Nieuwbouw is als eerste aan de beurt om gasvrij te worden gemaakt. Bestaande bouw is een ander verhaal. Rond 2021 wil het kabinet circa 30- tot 50 duizend huizen per jaar aardgasvrij maken, daarna 200 duizend per jaar. Uiterlijk 2030 is de Groningse gaskraan helemaal dicht. Dan zijn er nog grofweg 5,5 miljoen woningen te gaan die van het gas af moeten.

Het 'van het gas af-tempo' is laag, maar als het om het klimaat gaat, denkt dit kabinet: je weet niet wat je niet weet. Misschien beleven we over een paar jaar een technologische doorbraak waardoor Nederlandse huizen met miljoenen tegelijk snel van het gas af kunnen.

4. Grootindustrie op ander gas: 4,4 miljard kuub

Groningen produceert in een normaal jaar 21 miljard kuub gas. De 170 grootste verbruikers, bedrijven, nemen daarvan 4,4 miljard kuub voor hun rekening, schrijft Wiebes, dus ruim 20 procent. Grote bedrijven van het Groningse gas af halen, zou dus flink schelen.

Wiebes heeft ze al eerder een brief gestuurd waarin hij ze opdraagt uiterlijk in 2022 over te stappen op hoogcalorisch gas, of natuurlijk op iets heel anders. Hun belangenorganisatie, de VEMW, wil ook best meewerken, maar er moeten nog heel wat kwesties worden geregeld, zegt voorzitter Hans Grünfeld. Hij verwacht spoedig een overleg met het ministerie om een 'kader' vast te stellen voor financiële regelingen voor de transitie.

Een van de vragen is wie de nieuwe aansluitingen gaat betalen, het bedrijf of Gasunie. Grünfeld vindt dat de kosten voor rekening komen van Gasunie, maar hij zegt dat dat juridisch nog lang niet waterdicht is geregeld. Dit gaat om honderden miljoenen euro's.

Ook in de installaties van de bedrijven zelf moet veel gebeuren. Branders moeten worden vervangen, processen bijgesteld. Grünfeld wijst op de praktijk in Duitsland: 'Daar is zo'n zelfde transitie gaande. Alle kosten die door de bedrijven worden gemaakt, worden vergoed door de netbeheerder. Waarom daar wel en hier niet?'

Toch gaat hij dat niet als eis op tafel leggen. 'Als we dat zouden doen, zouden de besprekingen veel langer gaan duren, en dat kunnen we niet verantwoorden tegenover de Groningers.'

Grünfeld noemt voorbeelden van kwesties waarvoor nog oplossingen moeten komen. 'Stel dat voor een aansluiting van een bedrijf 50 kilometer leiding moet worden aangelegd. Gaat Gasunie dat doen? En ik weet van een bedrijf dat zei: wij gaan wel over op een elektrische boiler in plaats van op hoogcalorisch gas. Maar toen bleek de stroomaansluiting niet voldoende verzwaard te kunnen worden. Wat moet je dan?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.