De Groenen zijn de echte liberalen van Duitsland

Op 11 april was het veertig jaar geleden dat de Duitse studentenleider Rudi Dutschke (1940-1979) door een verdwaasde bouwvakker uit Beieren werd neergeschoten....

Hun gedachten zullen zijn teruggegaan naar de tijd waarin Dutschke met onsamenhangende redevoeringen de progressieve jeugd wist te bezielen. Een enkeling zal zich hebben afgevraagd met hoeveel ongeloof hij zou hebben gereageerd op de formatie van de eerste regeringscoalitie op deelstaatniveau van CDU en Groenen (de partij die Dutschke postuum heeft ingelijfd).

Het wonder is bezig zich te voltrekken in Hamburg (waar eind februari verkiezingen werden gehouden). Na een paar weken geruisloos onderhandelen sloten de partijen die elkaar tot dusverre als hun natuurlijke tegenstander beschouwden een regeerakkoord.

Bij dit novum zijn natuurlijk wel een paar kanttekeningen te plaatsen. Zoals het feit dat het wereldse Hamburg altijd al een politiek buitenbeentje is geweest, en dat geen van de gebruikelijke coalities (SPD/Groenen of CDU/FDP) op een meerderheid in de gemeenteraad kon steunen. De partijen werden door de omstandigheden dus wel tot enige inschikkelijkheid gedwongen.

Verder is het antagonisme tussen CDU en Groenen enigszins verwaterd. De Groenen zijn na jaren regeringsverantwoordelijkheid op alle politieke niveaus hun wilde haren kwijtgeraakt. En de CDU is geen conservatieve partij naar Brits model. Mogelijk heeft het feit dat de vroegere CDU-leider Helmut Kohl en Groenen-voorman Joschka Fischer veel achting voor elkaar hadden aan de toenadering bijgedragen.

Toch is de Hamburgse constellatie heel opmerkelijk. In de eerste plaats vanwege de snelheid waarmee de programmatische hindernissen (zoals de door de CDU bepleite bouw van een kolencentrale) werden opgeruimd, en de hartelijke betrekkingen die gaandeweg zijn ontstaan.

De eerste zwart-groene coalitie wordt niet – zoals de ‘grote coalitie’ CDU/CSU en SPD op federaal niveau – als een dwanghuwelijk ervaren, maar als een liefdesrelatie (voorzover zoiets verenigbaar is met politieke realiteiten).

Vooral de CDU, aangevoerd door de alom geliefde homo-burgemeester Ole von Beust, heeft veel in de verbintenis geïnvesteerd. Hij is daarin aangemoedigd door bondskanselier Angela Merkel, die na de Bondsdagverkiezingen van volgend jaar niet uitsluitend op een coalitie met de FDP of – desnoods – de SPD wil zijn aangewezen.

Van alle partijen lijken De Groenen zich het behaaglijkst te voelen in de vijf-partijen-democratie die na de doorbraak van Die Linke is ontstaan. Ze hebben zich zowel op het pluche van de regeringsbankjes als in de oppositie kunnen handhaven. Alleen zij afficheren zich niet als volkspartij, en zijn daardoor programmatisch wendbaarder dan de concurrenten.

Op voorspraak van Joschka Fischer hebben De Groenen het pad naar de Duitse deelname aan vredesmissies geëffend. Als coalitiepartner van Gerhard Schröder hebben zij de sanering van de sociale zekerheid loyaler ondersteund dan de SPD.

En De Groenen zwichten niet voor de verleiding het falen van de markt door de overheid te laten corrigeren. In geen andere Duitse partij wordt zo levendig en op zo’n hoog niveau over deze thema’s gediscussieerd.

Eigenlijk zijn De Groenen de echte liberalen van de Bondsrepubliek. Rudi Dutschke ten spijt.

Sander van Walsum

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.