Opinie

'De groene beweging in Iran is niet dood, maar mist leiding'

De groene beweging in Iran kon niet geïnspireerd raken door de Arabische lente, omdat er andere redenen ten grondslag lagen aan die beweging. Iraniërs hebben reeds de ervaring van een islamitische opstand. De jongeren zijn niet bang de straat op te komen. 'Ze missen geen moed, maar leiding', schrijft vk-columnist Ferdows Kazemi.

Een schildering van Ayatollah Ruhollah Khomeini (L) en de huidige hoogste leider van Iran Ayatollah Ali Khamenei (R) in Teheran. Beeld afp
Een schildering van Ayatollah Ruhollah Khomeini (L) en de huidige hoogste leider van Iran Ayatollah Ali Khamenei (R) in Teheran.Beeld afp

Veel mensen vragen zich af waarom we niets meer horen van de groene beweging in Iran. Ze verbazen zich dat de beweging van 2009 niet tot een volksopstand geleid heeft. De bevolking zou een voorbeeld moeten nemen aan de opstand in de Arabische landen. Maar zo ligt het niet.

Ten eerste is Iran geen Arabisch land en daardoor heeft het een minder sterke binding met de Arabische wereld. Ten tweede heeft in Iran ruim 33 jaar geleden bijna dezelfde opstand plaatsgevonden die zich nu in enkele Arabische landen voltrekt. En dat is een opstand die voortkomt uit een islamitische beweging. Een beweging die zich vooral richt tegen onderdrukking en uitbuiting in een bredere en internationale context. De onderdrukte ziet zijn onderdrukker niet als persoon, maar als een onderdeel van een geheel in een mondiale context.

Anti-imperialistische leuzen
Om die reden begon de Iraanse revolutie van 1978 met anti-imperialistische leuzen. 'Dood aan Amerika' en 'dood aan de Sovjet Unie', naast de leus 'dood aan de Sjah'. Iraniërs eisten economische en culturele zelfbeschikking. Ze zagen de indertijd in de wereld gevestigde oppermachten, de VS en de SU, als steunpilaren van de Sjah die in ruil voor die steun hun land beroofden van zijn rijke grondstoffen.

Ayatollah Khomeini wilde niet alleen de Sjah bestrijden, maar ook degenen die de wereld ten onrechte zouden regeren. Hij was een missionaris en van mening dat het tijd was voor onderdrukte volkeren om over hun eigen lot te beschikken. Hij geloofde in God als enige oppermacht en in de islam als enige religie die de weg vrij kan maken voor het rijk van God, het liefst via de preek en anders met geweld. Het lukte hem aanvankelijk door zijn preken miljoenen mensen achter zich te krijgen. Een paar jaar later, toen zijn preken hun magisch effect verloren hadden bij een deel van zijn (niet)aanhangers, schroomde hij niet om ze met geweld uit het veld te slaan. Zijn volgelingen bleven zijn werkwijze trouw en dat resulteerde in 33 jaar politieke onderdrukking en economische regressie.

En de zelfbeschikking van Iraniërs over hun lot?
Met behulp van westerse en Russische wapens hebben ze acht jaar lang oorlog gevoerd tegen Irak; Chinese producten hebben de Iraanse markt veroverd; na 33 jaar zijn de Iraniërs er nog niet in geslaagd om hun kapotte olieraffinaderijen te herstellen; hun erg oude vliegtuigen sturen ze met een gebed de lucht in en met een beetje geluk landen ze veilig; en... op dit moment is de kloof tussen arm en rijk megagroot en heeft een groot deel van de bevolking de armoedegrens bereikt.

En wat de individuele zelfbeschikking betreft; de rechten van het individu zijn ondermijnd door de collectieve voorschriften van de religie. Dat wil zeggen: verplichte islamitische kledingdracht voor vrouwen buitenshuis, verplichte Koran- en godsdienstles op alle scholen, verplichte islamitische vakken aan de universiteiten, en verplichte gescheiden openbare ruimtes voor mannen en vrouwen. Deze verplichtingen worden gesteund door sancties variërend van geldboetes met zweepslagen tot jarenlange gevangenisstraffen.

Arabische Lente
De groene beweging in Iran kon niet geïnspireerd raken door de Arabische lente, omdat er andere redenen ten grondslag lagen aan die beweging. Iraniërs hebben reeds de ervaring van een islamitische opstand. Ze hebben niet meer de intentie zich te richten tegen de mondiale machten die het zelfbeschikkingsrecht van hen af zouden nemen. En ze willen beslist geen theocratische regering. Het waren vooral de jongeren die in 2009 opstonden en zij hebben lang genoeg geleden onder een islamitisch regime. Ze hebben totaal geen affiniteit met religieuze leuzen die de wereld willen bevrijden van de oppermachten.

De belangrijkste reden die hen in beweging bracht, is de decennia lange schending van hun individuele rechten. In die zin staat de groene beweging in Iran dichter bij het individualistische westen, dan bij het religieuze oosten. Er is verder geen ideologie die hen samenbindt of richting geeft. Om die reden liet de beweging zich sturen door hervormingsziende islamitische figuren als Mousavi en Karoubi. Niet omdat jongeren hun hoop op een gematigde islamitische regering gevestigd hadden, maar omdat ze geen andere stroming kenden via wie ze hun stem konden laten horen.

De presidentsverkiezingen gebruikten ze als instrument om hun ongenoegen over de gevestigde macht kenbaar te maken. De opstand werd hardhandig onderdrukt, honderden demonstranten werden geëxecuteerd of belandden achter de tralies. Mousavi en Karoubi kregen huisarrest en de beweging bleef stuurloos.

Het was dus geen georganiseerde beweging, maar een eenmalige opstand geleid door een vorige generatie leiders afkomstig van het islamitische systeem zelf. Mousavi en Karoubi waren beiden hoofdrolspelers tijdens de jarenlange onderdrukking van het regime. Beide personen vormen in potentie geen gevaar voor een islamitische macht. Zij geloven heilig in een islamitische staat met wat ruimte voor individuele vrijheden. Dat wisten de jongeren ook heel goed. Maar zoals een Perzisch gezegde zegt: 'in een woestijn is slechts één schoen een geschenk uit de hemel'. De jongeren hadden leiders nodig die hun potentiële krachten om konden zetten in een opstand tegen het regime. En ze hadden geen andere keus dan zich te laten leiden door Mousavi en Karoubi. De islamitische autoriteiten hadden dit heel snel door en schakelden, naast het gevangen nemen en executeren van vele opstandelingen, deze twee figuren onmiddellijk uit.

Niet dood
De groene beweging is in potentie niet dood. De jongeren zijn niet bang de straat op te komen. Ze weten heel goed wat hen te wachten staat bij een volgende opstand. Ze missen geen moed, maar leiding. Ze hebben geen charismatisch figuur die de massale steun van de bevolking kan mobiliseren voor hun beweging en ze vertrouwen ook de versnipperde oppositie in het buitenland niet. Ik geef ze geen ongelijk. Wanneer het de Iraanse oppositiekrachten in ballingschap niet lukt om een gezamenlijk doel na te streven tegen een gemeenschappelijke vijand; hoe kan die oppositie het vertrouwen winnen van jongeren die op zoek zijn naar vrijheid, tolerantie en democratie.

Nee, de groene beweging is niet dood. Die mist een waardige leiding!

Ferdows Kazemi is publicist en columnist voor vk.n.l
Volg haar op twitter: @FerdowsKazemi

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden