De groeistuipen van Amsterdam, door de ogen van Eberhard van der Laan

De tentoonstelling De mooiste stad is een boodschap van een burgemeester met passie voor vaderstedelijke geschiedenis en nodigt uit voor een gesprek over de toekomst van Amsterdam.

180 nationaliteiten en één burgemeester (2016) Beeld Bas Uterwijk

‘Wij hebben met zijn allen in deze tijd van mondialisering, een enorm probleem’, zo sprak wijlen burgemeester Eberhard van der Laan twee jaar geleden zijn geruchtmakende speech over de drukte in de Amsterdam. ‘En dat is dat we zo ongeveer in de mooiste en fijnste stad ter wereld wonen.’

Aan die speech is de titel ontleend voor de expositie De mooiste stad, die Van der Laan in de laatste maanden van zijn leven met veel passie samenstelde. Zelfs zijn laatste vergadering, op 15 september vorig jaar op zijn ambtswoning, ging over de tentoonstelling. Een dag later stortte hij in. De geplande opening, half oktober, werd door het snelle overlijden uiteindelijk zeven maanden uitgesteld. Tot vandaag.

Van der Laan, groot kenner van de vaderstedelijke geschiedenis, vertelt het verhaal van de groeistuipen die de stad zo succesvol doormaakte. Met de tentoonstelling hoopte hij Amsterdammers aan te moedigen een goed gesprek te voeren over de toekomst van de stad, nu die weer zo populair is.

In de openbaar toegankelijke schuttersgalerij van het Amsterdam Museum zijn daarvoor hoge bouwsteigers opgetrokken – om nog maar eens te benadrukken dat de stad nooit af is. Daarop wordt feitelijk een essay geschreven in tachtig objecten.

Zoals het bombastische schilderij Allegorie op de uitbreiding van Amsterdam (ca. 1663) waarop de Amsterdamse stedenmaagd het uitbreidingsplan van Daniël Stalpaert presenteert aan de goedkeurend kijkende goden. Maar ook een glasvezelkabeltje, een simpel snoertje met grote impact voor Amsterdam als dataknooppunt in het wereldwijde web.

Blowverbodsbord Beeld Hans Bos

Blowverbodsbord

Of het blowverbodsbord, waarmee de gemeente overlast van cannabisgebruik op bepaalde plekken probeerde te bestrijden. Het bord werd uiteindelijk verboden door de Raad van State omdat het in strijd was met de Opiumwet. Inmiddels is het een collectors item. Van der Laan koos het als symbool van het even vrijgevochten als praktisch ingestelde Amsterdam dat hem zo dierbaar was.

De bedoeling was aanvankelijk dat Van der Laan zelf op video toelichting zou geven bij de acht hoofdstukjes van de tentoonstelling: economie, wonen, vrijheid, stadsuitbreidingen, verkeer, nieuwe Amsterdammers en toerisme. Maar de ziekte was hem te snel af. Dus werd er voor de toelichting ruim geput uit alle speeches en interviews die hij tussen 2010 en 2017 hield.

Stokpaardjes

Victor Pallemans, die als directe medewerker van Van der Laan afgelopen jaren aan heel wat speeches meeschreef, assisteerde de burgemeester bij het samenstellen. Bij elk object kan hij enthousiast vertellen over de manier waarop die verbonden waren met ‘de stokpaardjes’ van zijn oude baas.

Zoals het portret De regenten van het Oude Mannen- en Vrouwengasthuis. Pallemans: ‘Van der Laan benadrukte altijd dat bisschoppen en koningen hier nooit de dienst hebben uitgemaakt, het is geen stad van paleizen of kathedralen. Het monument van Amsterdam bestaat uit duizenden koopmanshuizen, van verantwoordelijke burgers die samen de stad bouwden. En zich bekommerden om de zwakkeren in de stad.’ Met dat verhaal wist Van der Laan ooit op de Miljonairsfair een flinke donatie binnen te slepen voor de Daklozenkrant.

Natuurlijk ontbreekt Spinoza niet, de vrijdenker die de burgemeester met graagte citeerde en van wie hij zich afvroeg waarom die zich nooit had uitgesproken tegen slavernij. Palleman: ‘Dat vond hij gek.’

En er zijn portretten van de grote wethouders die Amsterdam in eerdere schaalsprongen vooruit hielpen: Treub, De Miranda, Wibaut, Schaefer.

Maar, zegt Pallemans, het allerbelangrijkste vond Van der Laan dat Amsterdam een internationale stad is. En blijft. Dat wordt onder meer geïllustreerd met een portret waarop 180 Amsterdammers met allen een verschillende nationaliteit tezamen zijn. Met, in het midden, een tevreden lachende burgemeester. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.