Column

De Griekse eer en het Verdrag van Versailles

De Griekse premier Alexis Tsipras en de Duitse bondskanselier Angela Merkel.Beeld AFP

Een paar jaar geleden kreeg ik van de Duitse historicus Gerhard Hirschfeld in Noord-Frankrijk een rondleiding langs de oorlogsgraven uit de Eerste Wereldoorlog.

Wij bezochten de slagvelden waar tienduizenden doden waren gevallen, wij liepen door de oude loopgraven en op de plek waar de eerste tank uit de geschiedenis was opgedoken. Daar vroeg ik Hirschfeld waar die Eerste Wereldoorlog nou eigenlijk om ging. Daarover hoefde hij niet lang over na te denken.

'Om de eer.'

Het lijkt absurd dat er zoveel slachtoffers zijn gevallen om zoiets als de eer van een land, maar het nationalisme waarde over Europa en de militaire tradities waarmee dat nationalisme werd geïmplementeerd, stamden nog uit vroeger eeuwen.

In de Eerste Wereldoorlog werden ten koste van veel manschappen heuvels aangevallen en verdedigd die geen enkel strategisch nut hadden. Economische belangen waren er wel, maar die vielen in het niet bij de roem die te behalen viel of bij de schande die over de hoofden werd uitgestort als een heuvel weer verloren was gegaan. De Eerste Wereldoorlog was nog een oorlog typerend voor de negentiende eeuw, vond Hirschfeld.

Dat 'eer' als drijfveer in het verkeer tussen staten niet heeft afgedaan, bewijst de Griekse crisis. Voor de Grieken was eer kennelijk van groter belang dan een gezonde economie. Liever staande het graf in dan verder te leven als slaaf.

Tsipras was nog maar net als premier geïnaugureerd of hij ging rode rozen leggen bij een monument waar nazi's tweehonderd Griekse communisten hadden geëxecuteerd. Er was geen enkele reden waarom die handeling op dat moment enige prioriteit zou hebben, behalve de eer van zijn partij en de eer van het vaderland.

In feite waren die rozen een regelrechte belediging voor Angela Merkel, en het kan niet anders dat ze ook als zodanig zijn opgevat. Maar bovenal was het natuurlijk een enorme psychologische blunder. Als Duitsland de economische en financiële motor is van Europa, dan is het bepaald onhandig om het land dat jou moet redden de misdaden van zeventig jaar geleden in te peperen. Zoiets krijg je vroeg of laat terug. En ook dat is gebeurd, nog tamelijk laat.

Merkel heeft de Grieken geen alternatief gelaten. Om in termen van 'eer' te blijven: de Grieken voelen zich vernederd. De laars is in de nek gezet. Als Tsipras met zijn laatste adem niet 'doe maar...' had gesnikt, dan was zijn land financieel dood geweest.

Onmiddellijk na de deal deed de vergelijking met het Verdrag van Versailles opgeld. Ook dat verdrag, in 1919 gesloten om het einde van de Eerste Wereldoorlog te bezegelen, gaat voornamelijk over eer. Toen waren het de Duitsers die zich vernederd voelden. Zo sterk zelfs dat er een voedingsbodem gecreëerd zou zijn voor Hitler en het nazisme. Vandaar dat de Amerikanen in 1945 niet dezelfde fout wilden maken en een grote zak met Marshallhulp naar Duitsland stuurden om het land weer op te bouwen.

Ere wie ere toekomt - het was Marcel van Dam die al in 2010 in de Volkskrant schreef dat de aan Griekenland opgelegde bezuinigingen hem deden denken aan de knevelarij van het Verdrag van Versailles. Van Dam zal zich nu wel op zijn nagels bijten dat hij zijn column heeft opgegeven, want er is voor een columnist niets mooiers dan gelijk te krijgen.

Van Dam heeft inmiddels vele navolgers. Yanis Varoufakis, de flamboyante Griekse oud-minister van Financiën, was er als de kippen bij om te zeggen dat de premier onder wie hij heeft gediend - of was het omgekeerd? - een deal heeft gesloten die nog verderfelijker is dan het Verdrag van Versailles.

De rol van Varoufakis is trouwens opmerkelijk. Nadat hij en zijn nee-stemmers het referendum hadden gewonnen, hield hij de eer aan zichzelf, zogenaamd om de weg vrij te maken voor nieuwe onderhandelingen.

'Een lulsmoes', om met het Openbaar Ministerie in Valkenburg te spreken. Je zou ook kunnen zeggen dat Varoufakis zijn verantwoordelijkheid heeft ontlopen. Door af te treden, liet hij Tsipras het vuile werk opknappen, terwijl hij zichzelf manoeuvreerde in een positie waarin hij altijd gelijk krijgt - welke kant het ook op gaat. Varoufakis is de Johan Cruijff van de Griekse politiek.

De trotse Grieken hebben alles ingezet om hun eer te bewaren en juist door die instelling hebben zij hun eer verloren. Toen de Akropolis niet naar Europa kwam, is Angela Merkel hem gaan halen. Met eer alleen kom je niet ver in de 21ste eeuw.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden