Column

De grens bereikt?

Migranten wachten op bussen van de grens Oostenrijk-Hongarije naar een treinstation in het Oostenrijkse dorp Nichelsdorf. Beeld afp

Hoe ik ook mijn best doe, het lukt me niet. Het lukt me niet om me te voegen in de iconisch omgeslagen publieke opinie na de iconische foto van het aangespoelde jongetje. Grenzen open, alle vluchtelingen welkom? Mwahh. Ik blijf enorm geplaagd worden door secundaire gedachten over wat die onvoorstelbare exodus van Zuid naar Noord die momenteel gaande is in godsnaam op langere termijn gaat betekenen. Voor Duitsland. Voor Europa. Voor Nederland.

Zo slaag ik er maar niet in louter ontroerd naar Duitsland te kijken. Naar de uitbundige Wilkommenskultur die maakt dat Duitsers Syrische vluchtelingen toejuichen en binnenhalen, alsof het DDR-burgers zijn die in 1989 door de Brandenburger Tor komen lopen. Het is fantastisch om te zien hoe 'fatsoenlijk Duitsland' op die manier reageert op 'dunkel Deutschland', het gewelddadig racisme van de Duitse neonazi's tegen asielzoekerscentra. Maar tegelijkertijd vind ik de orgie van Gesinnungsethik (goed doen, zonder je te bekommeren om de langere termijn gevolgen) waar Duitsland nu in zwelgt een vorm van onverantwoordelijke barmhartigheid.

Bij alle uitgedeelde teddyberen en waterflessen, staat er wel wat op het spel. Met de huidige aantallen vluchtelingen (sommige experts spreken over 2 miljoen en daar lijkt nog geen enkele grens aan te zitten), zie ik voor Duitsland steeds twee toekomstscenario's voor me. In het gunstigste geval wordt Duitsland versneld een soort van Amerika - een land met ongelijkheden en culturele fricties van on-Rijnlandse proporties. Maar in het ergste geval wordt de politieke stabiliteit van Duitsland zwaar ondermijnd, en imploderen ook in Duitsland de naoorlogse volkspartijen, met alle gevolgen van dien.

Zeker is dat zo'n ongekende influx van nieuwkomers in een land niet zonder gevolgen blijft. Duitsland, en daarmee Europa, zal definitief verder veramerikaniseren. Dat proces is toch al aan de gang. Nationale verzorgingsstaten en 'sociaal model Europa' staan al onder forse druk. Deze nieuwe migratiegolf uit Midden-Oosten, Balkan en Afrika zou wel eens de genadeklap kunnen betekenen. Exit aangeharkte Europese middenklasse-samenleving, exit sociale welvaartstaat. Welkom nieuwe onderklasse, grote ongelijkheden, culturele spanningen, 19de-eeuwse arbeidsverhoudingen, ja misschien zelfs wel de Amerikaanse doodstraf, als bot communicatiemiddel in cultureel complexere samenlevingen.

En hoe zeker weten we eigenlijk dat we het bruine gevaar onder controle kunnen houden? Ik wantrouw het historische dna van Europa als xenofoob continent der niet-migrerenden. Het is al een onheilspellend teken dat in landen als Frankrijk, Denemarken, Nederland en Zwitserland rechtspopulisten het antimigratie-discours fors beïnvloeden. Daar moeten we ons niet door laten gijzelen. Eens. Maar enige wijze terughoudendheid kan hier geen kwaad.

Om zwartgallige scenario's af te wenden, moet Duitsland hoe dan ook ontlast worden. Er moet razendsnel een Europese verdeelsleutel voor vluchtelingen komen, Nederland moet veel ruimhartiger oorlogsgetroffenen van Duitsland overnemen, maar er zullen ook grenzen gesteld moeten worden aan de, per definitie, ongelimiteerde exodus richting Mutti Merkel.

Elke Europeaan kan een Syriër op zolder nemen of een Kosovaar in de schuur. Dat voelt misschien goed, maar is toch geen goed idee. Draagvlak, absorptievermogen, sociale cohesie. Dat zijn geen rechtse of rechts-populistische begrippen, maar elementaire noties om de 'boel bij elkaar te houden', ook wanneer je de ernstigste gevallen van vervolging en oorlogsleed weldegelijk opneemt en ruimhartig opvangt.

Aanstaande woensdag presenteert Jeroen Pauw een themaprogramma bij de NPO over het vluchtelingendrama. De titel van dat programma is een beetje raadselachtig: De Grens Bereikt. Zonder uitroepteken of vraagteken. Gewoon: de grens bereikt. Maar waarvan precies? Is de grens bereikt van ons passief wegkijken? Van onze onverschilligheid en onmacht? Of is de grens bereikt aan de veel te grote politieke stilte in Nederland, van politici die zo opportunistisch op de radar van de publieke opinie staan afgesteld, dat ze nu opeens - met de foto van het jongetje als 'gamechanger' - wel in beweging komen?

Of is de grens bereikt aan de naïeve onnozelheid van onze BN'ers die de grootste geopolitieke en democratische uitdaging van Europa van na de Tweede Wereldoorlog denken te kunnen pareren met teddyberen en gebreide truitjes?

En het bleef nog lang onrustig in het Europa van Angela Merkel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden