De grauwe gans heeft het nu echt verbruid

Dankzij een rijk menu en veel veilige moerasnatuur is Nederland een lustoord voor ganzen geworden. Nu de schade aan de landbouw uit de hand loopt, denken zelfs de natuurbeschermers na over maatregelen....

Een van de succesnummers van natuurontwikkeling is de grauwe gans. Het aantal vogels is in 25 jaar met 1600 procent toegenomen tot zo'n zestigduizend exemplaren. Maar die opmars heeft ook zijn keerzijde als hij een plaag wordt.

Natuurmonumenten wil nu zelfs ingrijpen om de populatie grauwe ganzen in toom te houden door eieren weg te halen en door te prikken, stond vorige week in het blad Van Nature van Natuurmonumenten. In het uiterste geval worden ganzen gevangen en gedood.

Inderdaad, vrij ongebruikelijk, zegt Tim van den Broek van de natuurbeschermingsorganisatie. 'Maar de nood is dan ook hoog gestegen. De schade aan gewassen op boerenakkers stijgt met het jaar. Er moet iets gebeuren.'

Onder de leden zal Natuurmonumenten zich niet populair maken met dit ingrijpen. Daarom is de eis gesteld dat ook faunabeheereenheden in elke provincie hun aandeel leveren in de ganzenreductie. Zij moeten de jagers op pad sturen om ganzen af te schieten. Overzomeren Het probleem ligt bij de zogeheten 'overzomerende' grauwe ganzen. Zij hebben Nederland als standplaats gekozen en trekken niet meer weg om elders te broeden. 'In Nederland vinden ze een goed gedekte tafel van eiwitrijk gras en graan. Dankzij de toename van moerasnatuur zijn er steeds meer plassen waar ganzen veilig voor vossen kunnen slapen', zegt dr. Bart Ebbinge van onderzoeksinstituut Alterra.

Hij is niet de enige die beweert dat Natuurmonumenten met de eieringreep weinig zinvol bezig is. 'Vindt ze maar eens om te beginnen in ondoordringbaar bos of verstopt tussen het riet. Bovendien verstoor je andere vogels als je door zo'n broedgebied gaat banjeren', zegt Kees Koffijberg van Sovon Vogelonderzoek Nederland.

Van den Broek geeft toe dat afschot een beter middel is. Maar waarom ook niet beginnen bij de reproductieve kant? 'Als het aantal jongen wordt beperkt, hoeven er later minder ganzen afgeschoten te worden', redeneert hij.

Natuurmonumenten wil een daad stellen tegenover de buitenwereld, is de mening van Koffijberg. 'De echte reden is dat Natuurmonumenten bang is dat boeren de vereniging aansprakelijk stellen voor schade van ganzen.'

Dat sluit aan bij de vaagheid over wie in 1962 de grauwe gans in de Rottige Meenthe in Friesland herintroduceerde. De Organisatie voor de Binnenvisserij stelde de Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders aansprakelijk omdat hun visvijvers werden leeggevist door de aalscholvers die de RIJP had geherintroduceerd.

Tot dusver wordt de schade (170 duizend euro per jaar) vergoed, als er tenminste al door afschot is gepoogd de ganzen te bestrijden. Dat is maar 2 procent van het totale schadebedrag, zegt dr. Henk van der Jeugd van Sovon. De overwinterende ganzen zijn veel funester, maar de uitwassen daarvan zijn al aangepakt.

Er zit veel emotie bij, zegt Van der Jeugd. 'Eerst hebben boeren de hele winter met de trekkende gan5000 zen te maken gehad, die hun gewassen opvreten en weilanden bevuilen. Als ze dan in het voorjaar opnieuw ganzen zien neerstrijken, slaan alle stoppen door.'

In Utrecht zijn vorig jaar al 1650 grauwe ganzen neergeknald. Begin april als andere in Nederland overwinterende ganzen zijn weggetrokken, gaan tientallen tellers de provincie uitkammen om te zien of dit effect heeft gehad. Faunabeheer in Utrecht wil terug naar een populatie van 1200 grauwe ganzen, een aantal dat er vermoedelijk ook in 2001 zat toen boeren nauwelijks piepten over schade. 'In 2001 was er kennelijk een acceptabele situatie', zegt ing. Jeroen Nuissl, secretaris van de faunabeheerseenheid in Utrecht.

Inmiddels staan ook de kolganzen op zijn lijst om aangepakt te worden. 'Met de grauwe gans is het uit de hand gelopen, omdat niet tijdig is ingegrepen. Dergelijke problemen willen we met de kolgans voorkomen door tijdig te handelen.'

Van der Jeugd vindt afschot een verkeerde ontwikkeling. 12 Procent van de grauwe ganzen zorgt voor het leeuwendeel van de problemen, vooral de jongere ganzen die de waspeen uitgraven en de sperziebonen en broccoli opvreten. Voor de korte termijn moeten die boeren schadeloos worden gesteld.

Op lange termijn moeten de natuurgebieden zo worden ingericht dat ze minder aantrekkelijk worden voor de grauwe gans. Dat betekent minder kort gras. Zones rond natuurterreinen waar de ganzen broeden zouden moeten verruigen. De intensieve begrazing door runderen moet dan achterwege blijven. Als er minder te eten valt, gaat de populatie vanzelf achteruit, schetst Van der Jeugd.

Bovendien zou de verguisde vos, die grutto's, purperreigers en lepelaars om zeep helpt, wel eens een heel goede predator van ganzen kunnen zijn. 'Misschien moeten we nu de vos binnenhalen als oplossing voor het ganzenprobleem.'

Overigens zijn het niet alleen boeren die tranen in hun ogen krijgen als ganzen de suikerbieten zodanig uithollen dat alleen een velletje blijft liggen. Ook recreanten rond de Vinkeveense Plassen kunnen wanhopig worden, als hun tent en aanlegsteiger onder de uitwerpselen zitten, zegt Nuissl van de Faunabeheereenheid in Utrecht.

'Kinderen spelend op de zandstrandjes kunnen in contact komen met de vogelstront. En wat als die geïnfecteerd is? Dan komt er toch een volksgezondheidsprobleem om de hoek kijken', vermoedt Nuissl.

Vogelpest Bij Sovon leeft de opvatting dat dit te verhelpen is met goede voorlichting, uit te reiken op een Aviertje op de camping. Natuurmonumenten wil niet eens ingaan op de suggestie dat infectievirussen via ganzen worden overgebracht.

De Rotterdamse viroloog prof. Ab Osterhaus zegt dat overdracht van virussen mogelijk is. Bij screening van wilde ganzen en eenden heeft hij virussen gevonden. Maar dat is geen reden om de wilde ganzen de rug toe te keren, vindt hij. 'Voorkomen moet worden dat de wilde eenden en ganzen, die virussen bij zich dragen, contact krijgen met pluimvee dat in de wei loopt.

'Daarnaast moet het pluimvee regelmatig op vogelvirussen worden bekeken. Vogelpest kan nare gevolgen hebben voor mensen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden