Column

De gratuite beklemming van de jeunesse dorée

'Franny and Zooey, begrijp jíj waar dat over gaat?', vroeg een vriend van me. Hij is geen ongeletterde en halfblinde mijnwerker, maar professor in de klinische psychologie, dus hier moeten we de schuld misschien toch bij Salinger zélf zoeken.

J.D. Salinger, foto uit 1951. Beeld ap

Salinger heeft echt best een paar fijne dingen geschreven, maar ik heb ambivalente gevoelens jegens veel van zijn personages. Franny, Zooey, de hele familie Glass eigenlijk (behalve misschien Seymour), en natuurlijk ook Holden Caulfield , ze zijn allemaal zo irritant vervuld van zichzelf. Zo ongedwongen briljant, zo vanzelfsprekend geestig en knap van uiterlijk, zo achteloos slordig en zogenaamd-doodgewoon als alleen de ware upper class zich kan veroorloven. Allemaal jeunesse dorée die een groot deel van hun vaak nogal gratuite beklemming en Weltschmerz te wijten hebben aan een overdaad aan welstand, een veel te jong doorgedrongen besef van 'hoogstaandheid' en een gebrek aan écht hard en zielig meisje-met-de-zwavelstokjesleed.

De bejubelde serie Girls heeft hetzelfde bezwaar, met Lena Dunham en haar 'vriendinnen' (zíjn het eigenlijk wel echte vriendinnen? Nee.) als hedendaagse Salinger-types. Net als Dunham heeft Salinger zijn personages uiteraard met ópzet zo neergezet. Maar in beide gevallen blijf je toch denken: kom op zeg. Sta niet zo te jammeren. Probeer niet de hele tijd al je moeilijke gevoelentjes te duiden, néém die grotendeels fictieve hindernisjes. Ga wat dóén.

Miljoenen denken er anders over, maar mij zijn die personages niet sympathiek. Neem nou Franny, de ook al weer zo mooie, rijke en intelligente 20-jarige studente. Ze dateert de brief aan haar vriendje met 'Tuesday I think'. Dat kun je schattig vinden, maar ik denk dan, mens, kijk even in de krant als je niet weet welke dag het is. Als ze met dat vriendje (Lane) na een lang verbeid weerzien in een restaurant zit, voelt ze zich niet lekker en laat haar bestelde broodje staan, terwijl Lane slakken, kikkerbilletjes en andere (toentertijd) hippe hapjes eet. Uit zijn onderkoeld-pocherige Princeton-praatjes concluderen wij dat hij nogal een pretentieuze lul is, geen hufter hoor, maar gewoon, een would-be-intellectueel zwetsend rijkeluisstudentje net als al zijn makkers.

Ook Franny wordt door dit inzicht overvallen, en opeens vindt ze Lane, op wie ze toch zo verliefd was helemaal niet leuk meer. Dat heeft ook te maken met The Way of a Pilgrim, een religieus boekwerkje, waar ze sinds enige tijd mee dweept, en dat 'onafgebroken innerlijk gebed' predikt, een soort mantra's dus. Onder invloed van dit boekje is Franny tot het besef gekomen dat zij een spiritueel mens is, in tegenstelling tot oppervlakkige, wereldse types als Lane.

Franny rookt als een schoorsteen, ratelt door over haar gecompliceerde innerlijke strijd ('I'm sick of not having the courage to be an absolute nobody'), zegt de hele tijd 'sorry dat ik zo vervelend ben' tegen Lane (die dat stilletjes óók vindt) en eet nog steeds niets. (Ja, de olijf uit Lane's borrel, die ze eerst wél wil en dan weer niet, en dan toch júist weer wel, heel schattig en kinderlijk koket allemaal, maar je moet er wel tegen kunnen, als lezer).

Franny voelt zich steeds beroerder en valt uiteindelijk flauw. 'Arm kind', dacht ik. 'Zou ze misschien zwanger zijn? Dan had ze dat broodje zéker moeten opeten in plaats van zo veel te roken en moeilijk te doen.'

Een dergelijke conclusie kan toch nooit Salingers bedoeling zijn geweest?

Hoewel, bij hem weet je het nooit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden