interview

De goudjakhals heeft ontdekt dat Nederland een walhalla is en zo zijn we na de wolf nóg een roofdier rijker

Goudjakhals in Burgers Zoo
 Beeld Burgers Zoo
Goudjakhals in Burgers ZooBeeld Burgers Zoo

Dat een boer in het Groningse Uithuizermeeden een goudjakhals heeft gefilmd is ‘superbijzonder’. Goudjakhalzen zijn namelijk zeer schuw. Alles wijst erop dat het roofdier zich in Nederland aan het vestigen is, zegt Glenn Lelieveld, wolven- en goudjakhalzenexpert. ‘Het is hier een walhalla voor de goudjakhals.’

Waarom is dat filmpje uit Groningen zo bijzonder?

‘Het is voor het eerst dat iemand een goudjakhals live heeft gefilmd. Tot nu toe hebben we er alleen maar foto’s van, gemaakt door wildcamera’s. De eerste waarneming was in februari 2016 op een ecoduct op de Veluwe. In 2017 is een goudjakhals gefotografeerd op een ander ecoduct, ook op de Veluwe. En in 2019 is een dier gespot door een wildcamera bij de Drentse Aa. In oktober 2020 hebben we een melding gekregen van vier dode schapen in de Ooijpolder bij Nijmegen. Uit DNA-onderzoek is gebleken dat die slachtoffer zijn geworden van een goudjakhals. Dit Groningse filmpje is dus de vijfde bevestigde melding van een goudjakhals in Nederland.’

Waar komt de goudjakhals vandaan?

‘Zijn oorspronkelijke leefgebied loopt van de Balkan tot aan India. Sinds een paar jaar is de goudjakhals bezig met een opmars door Europa. In Estland, Tsjechië, Oostenrijk en Italië heeft het dier zich gevestigd. Er zijn goudjakhalzen waargenomen in Duitsland, Scandinavië, Denemarken en Frankrijk. Ze leven in roedels, net als wolven. De dichtstbijzijnde roedels waar wij weet van hebben, zitten in Tsjechië en Oostenrijk. Maar gezien het grote aantal meldingen in Duitsland kan het niet anders of het dier heeft zich daar ook gevestigd. Daar komen de goudjakhalzen die in Nederland zijn gezien waarschijnlijk vandaan.’

Waarom zijn goudjakhalzen zo moeilijk te traceren?

‘Wolven laten overal duidelijk zichtbare sporen achter en hebben een groot leefgebied van een paar honderd vierkante kilometer. Een goudjakhals kan toe met een veel kleiner gebied van vijf vierkante kilometer en legt zijn drollen in de struiken. Het zijn schuwe beesten, ze kunnen zich heel goed verstoppen. Daardoor blijven ze vaak onder de radar.’

Als dat zo is, dan zijn er misschien al veel meer goudjakhalzen in Nederland, zonder dat we het weten.

‘Waarschijnlijk wel. Maar dan gaat het niet om tientallen, want dan hadden we al meer meldingen gehad. We krijgen de laatste tijd regelmatig vaker berichten uit het Rijnstrangengebied van muskusrattenjagers die zeggen een goudjakhals te hebben gezien. Het kan zijn dat daar een dier bezig is zich te vestigen, maar daar is nog geen bewijs voor. Ik ben benieuwd wat de goudjakhals in Groningen gaat doen. Is het een passant, of vindt hij het daar zo leuk dat hij blijft? Dat is afwachten.’

Is Nederland een geschikt land voor de goudjakhals?

‘Goudjakhalzen houden van rietkragen, uiterwaarden en cultuurlandschap met boomgaarden. Ze jagen vooral op muizen en klein wild. Wat leefgebied betreft zijn ze flexibel en niet kieskeurig. In Nederland zijn veel gebieden waar de goudjakhals zich thuis kan voelen: de Friese meren, Groningen, Drenthe, langs de grote rivieren, in de Betuwe, bijna overal eigenlijk. Wij hebben onderzoek laten doen naar hoeveel goudjakhalzen in Nederland kunnen leven. Er is plaats voor duizenden.’

Goudjakhals in Burgers Zoo Beeld Burgers Zoo
Goudjakhals in Burgers ZooBeeld Burgers Zoo

Moeten we daar blij mee zijn?

‘Ik vind van wel. De goudjakhals is een aanvulling op de diersoorten die wel al hebben. Hij zit tussen de wolf en de vos in. De wolf is een toppredator, de goudjakhals jaagt op kleiner wild zoals muizen, konijnen en vogels. Hij kan bijvoorbeeld een bedreiging zijn voor ganzen op weilanden. Daar zullen boeren blij mee zijn. In het algemeen geldt: hoe diverser en completer de soortensamenstelling in een gebied is, hoe stabieler de natuur.’

Maar de goudjakhals doodt dus ook schapen?

‘Dat incident in de Ooijpolder was uitzonderlijk. Voor zover ik weet was dit de eerste keer dat een goudjakhals schapen aanviel. Het ging hier om drie lammeren en één ouder schaap. Dat was ik nog nooit eerder tegengekomen, ook niet in andere landen.’

De goudjakhals is een indringer, dus een exoot.

‘Als een dier op eigen kracht naar Nederland komt, dan geldt het als een inheems dier. Dat is anders dan de wasbeer, die is door mensen hier naartoe gebracht. De goudjakhals is uit zichzelf naar Nederland gekomen.’

Is de goudjakhals in Nederland beschermd?

‘Nee, en dat is gek. De goudjakhals geniet in Europa een beschermde status. Zo gauw het dier voet zet in Nederland zijn wij als land verplicht om hem op de lijst van beschermde diersoorten te zetten. Maar dat wordt door Nederland al vijf jaar verzaakt. Dat is niet ingewikkeld, het is gewoon een kwestie van een extra regel opnemen in de Wet Natuurbescherming. Waarom dat niet gebeurt is mij niet duidelijk.’

‘Het ingewikkelde is: zo lang de goudjakhals niet op de lijst van beschermde diersoorten staat kunnen provincies geen schade vergoeden die door een goudjakhals wordt veroorzaakt, zoals bij de wolf wel gebeurt. Dat is een rare juridische situatie. De goudjakhals moet als de wiedeweerga op de lijst van beschermde diersoorten.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden