De goudgraverstijd is voorbij

Ze denken net iets anders, ze doen wat anderen laten en bereiken vaak met minimale middelen een maximaal resultaat. Een zomerserie over onconventionele internationale ondernemers. Deel 6: Frank Schneider, leverancier van zonnepanelen.

MERLIJN SCHOONENBOOM

Groen idealisme? Welnee, dat heeft hem nooit gedreven. Al direct aan het begin van het gesprek laat Frank Schneider, inmiddels goed voor een jaaromzet van 324 miljoen euro, er geen misverstand over bestaan. 'Ik zou natuurlijk kunnen zeggen dat ik een bijdrage aan het milieu had willen leveren. Maar dat klopt niet. Het was de onzekerheid van het bestaan. De harde omstandigheden boden geen plaats voor idealisme, alleen voor realisme.'

Schneider (63), oprichter van naar eigen zeggen 'het modernste bedrijf voor zonne-energie in Europa', ontvangt in zijn hoofdkantoor. Om hem heen jonge werknemers, zelf heeft hij zijn huissandalen aan, de stropdas losjes open geknoopt.

Een foto van koningin Beatrix staat op de kast. In april was het Nederlandse staatshoofd hier in het gebouw van Solarwatt, tijdens haar staatsbezoek aan Duitsland. 'Ze zei me dat ze thuis ook zonnepanelen heeft; om het goede voorbeeld te geven.'

De Nederlandse delegatie kwam hier niet alleen voor het 'groene' element, maar ook voor het economische succes in deze voormalige DDR-regio. Schneiders bedrijf maakt deel uit van wat men er zelf graag 'Silicon Saxony' noemt, een cluster van technologiebedrijven bij Dresden, in de deelstaat Saksen.

Vraag hem zelf naar het succes en de reactie is een stuk afwachtender, zoals wel vaker in Oost-Duitsland te horen is - een gebied dat afgelopen decennia hevige turbulentie kende.

De feiten zijn echter imposant. Twintig jaar geleden was er hier niets, nu heeft Solarwatt 470 man in dienst. Het heeft onder andere het enorme BMW-hoofdkantoor in München van zonnepanelen voorzien, levert voor daken van woonhuizen, bedrijven, en voor complete 'zonneenergie-velden' in Tsjechië, Spanje en Italië.

Uitgerekend in het oosten van Duitsland zijn de afgelopen jaren veel bedrijven voor duurzame energie ontstaan. Volgens Schneider een direct gevolg van de geschiedenis. Vóór 1989 was dit een centrum voor zware techniek. Toen de Muur viel stortte de DDR-economie in en liep er een overschot aan ingenieurs rond.

Ook Schneider, toen 45, was ineens werkloos. Hij was altijd ingenieur geweest in microtechniek, en het enige wat hij toen wilde was de volgende maand kunnen rondkomen. Hij probeerde veel, maar wilde liefst bij zijn oude vak blijven.

Het werd, toevallig, zonne-energie. Hij hoorde van een stimuleringsprogramma voor bedrijfjes voor 'fotovoltaïsche' zonnecellen. Samen met een voormalige collega stapte hij erin, zonder er veel van te weten.

Van DDR-technicus moest hij zichzelf omvormen tot modern ondernemer. Alles moest hij zichzelf aanleren: uitvinden, verkopen, mensen aannemen. 'Nu is de productiviteit groter, maar toen was het de creativiteit.'

Het waren slechts kleine toepassingen die ze de eerste jaren met z'n tweeën verkochten: kleine 'modulen' voor de Derde Wereld, voor op radio's, of voor parkeerautomaten in Duitsland. Een voordeel bleek dat hij de oude contacten en de kennis uit zijn ingenieurstijd prima kon gebruiken.

Zonne-energie stond echter nauwelijks in de belangstelling. 'In heel 1997 werd er 10 megawatt aan zonne-energie opgewekt in heel Duitsland, dat is nu de helft van onze eigen maandomzet'.

Nu is alles anders. De telefoon gaat. 'Dat was India', grinnikt hij na afloop. Daarna trekt hij zijn schoenen aan, en gaat voor het bedrijf in. Hij toont de productiehal, waar grote oranje robotarmen aan de lopende band zonnepanelen maken.

In de BMW rijdt hij naar andere hallen. Het terrein is groot. Werknemers groeten, de meesten komen uit de buurt. Schneider heeft hier de status van oprichter, de man die het eigenhandig tot een van de grootste bedrijven van Dresden heeft ontwikkeld.

Solarwatt heeft het weliswaar altijd zonder subsidie gedaan - 'één keer, in het begin, hebben we 200 duizend Mark gekregen' - maar 'zonder politieke ondersteuning hadden we nooit zo ver kunnen komen'.

Al in 1991 was er in Duitsland een regeling die bij stroomverbruik voorrang eiste voor duurzame energie. Maar vooral vanaf 2000 profiteerden Solarwatt en andere bedrijven enorm, dankzij een uitgebreide wet op duurzame energie van de toenmalige regering van Groenen en sociaal-democraten.

Na 2000 kwam, zegt Schneider, een 'goudgraverstijd'. Een tijd was Duitsland zelfs de grootste producent van zonne-energiemodulen. Er heerste een sterk gevoel van verandering. 'En wij zijn er bij, wij horen bij de opmars.' Maar pragmatisch moest je ook toen zijn, niet idealistisch. 'Ik herinner me een bijeenkomst met Zwitserse investeerders in 2001. Een van hen vroeg: waarom zou ik mijn kapitaal aan een Oost-Duitse firma toevertrouwen? Ik heb hem uitgelegd dat we een heel normale firma zijn, die winst maakt.'

De status van duurzame energie is vooral in Duitsland enorm veranderd. Maar de zonne-energiebranche heeft het uitgerekend nu juist moeilijk. Zo was er volgens Schneider zelfs vorig jaar nog een duidelijke 'campagne tegen duurzame energie', 'omdat de zonne- en de windenergie een enorme concurrent voor de conventionele energie zijn'.

De stemming veranderde na de kernramp in het Japanse Fukushima. Bondskanselier Angela Merkel besloot toen tot een versneld uitstapprogramma voor de Duitse kerncentrales. Ze riep op tot een 'Energiewende': Duitsland moet voorloper worden voor duurzame energie.

Maar tot nu toe blijkt Merkels omslag voor de zelfstandige bedrijven voor wind- en zonne-energie nog niets te hebben opgeleverd, zegt Schneider. 'De Energiewende steunt op de grote windparken die in de Noordzee zullen worden gebouwd.'

China is ondertussen de grote concurrent geworden. De Chinese overheid heeft zonne-energie tot 'sleuteltechnologie' verklaard. In fabrieken voor zonnepanelen werken daar nu al 2.000 werknemers, terwijl in Duitsland de aandelen van duurzame energiebedrijven in waarde dalen, extra subsidies voor zonne-energie worden stopgezet. Sommige bedrijven uit de buurt zijn al failliet.

'Wij zijn zelf buiten gevaar', zegt Schneider. 'Maar de tijd van euforie is wel voorbij. Wij hadden tussen 2000 en 2010 ieder jaar 30 procent groei. Nu is er voor ons geen groeiprognose.'

De toekomst ligt bij het eigen verbruik van gewone huishoudens. Nieuwe 'intelligente systemen' zullen er komen, als reactie op de Energiewende. En tegenover de goedkoopte van de Chinezen benadrukken ze bij Solarwatt graag de eigen 'typisch Duitse ingenieurstraditie'.

Een jaartje doet hij het nog, en dan gaat hij met pensioen. Of hij nu een ontspannen patriarch is geworden? Ach, dat kan de man, die van niets naar 324 miljoen steeg, nu ook weer niet zeggen. Gelaten zegt hij: 'Makkelijker is het er niet op geworden.'

1947

Geboren.

In de DDR (tot 1989) als ingenieur werkzaam bij het Centrum voor Micro-elektronica in Dresden.

1993

Oprichting van Solarwatt in Dresden, samen met Lothar Schlegel.

1995

Eerste productie van het bedrijfje.

2002

De snelle groei van Solarwatt begint. De honderdste werknemer treedt in dienst.

2005

Solarwatt wordt een nv. De omzet stijgt tot over de 100 miljoen.

2007

Opening van het BMW-hoofdgebouw in München, waarvoor Solarwatt het dak heeft ontwikkeld.

2010

Omzet van 324 miljoen.

undefined

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden