Nieuws

De Gouden Koets moet wachten tot Nederland er klaar voor is, als dat moment ooit komt

De Gouden Koets keert voorlopig niet terug op Prinsjesdag. Dat heeft koning Willem-Alexander besloten na overleg met premier Mark Rutte. ‘De Gouden Koets zal pas weer kunnen rijden als Nederland daar klaar voor is’, aldus de koning donderdag in een videoboodschap. ‘Dat is nu niet het geval.’

Remco Meijer
Koning Willem-Alexander bij de opening van de tentoonstelling De Gouden Koets in het Amsterdam Museum. Beeld ANP
Koning Willem-Alexander bij de opening van de tentoonstelling De Gouden Koets in het Amsterdam Museum.Beeld ANP

Na Zwarte Piet en de Gouden Eeuw is nu ook de Gouden Koets in de ban gedaan. Lang leek het nog alle kanten uit te kunnen met het historische rijtuig, piekfijn gerestaureerd en onmiskenbaar onderdeel van de Nederlandse geschiedenis. Maar koning Willem-Alexander maakte donderdag in een videoboodschap een eind aan de discussie, waarover hij eerder zei die wel te volgen maar er niet aan deel te nemen. De Gouden Koets gaat voorlopig niet meer de weg op.

Sinds juni vorig jaar staat de koets in het Amsterdam Museum, na een zes jaar durende hersteloperatie van alle onderdelen waaruit de unieke koets door de firma Spyker werd opgebouwd. Het uit 1898 daterende rijtuig raakte de afgelopen jaren omstreden door het zijpaneel ‘Hulde der koloniën’, van de indertijd hooggewaardeerd schilder Nicolaas van der Waay, waarop zwarte mannen en vrouwen in onderdanige positie een eerbetoon brengen aan de op een troon gezeten ‘Nederlandse maagd’. Als geschenk van de Amsterdamse bevolking bij de inhuldiging van koningin Wilhelmina gold het rijtuig nog als een pronkstuk, al had Wilhelmina zelf weinig op met de pracht en praal van de koets.

Discussie

Decennialang was de publieke verschijning van het rijtuig een van de hoogtepunten op Prinsjesdag. Sluimerend verzet was er sinds de jaren negentig wel, maar pas de afgelopen tien jaar laaide de discussie in alle hevigheid op. Net als bij Zwarte Piet hield premier Mark Rutte lang vol dat de dingen nu eenmaal zijn zoals ze zijn. Op de suggestie om het zijpaneel van de koets te verwijderen, reageerde hij met: ‘Het herschrijven van de geschiedenis door de Gouden Koets te vernielen, daar ben ik niet voor.’

De laatste keer dat het rijtuig op Prinsjesdag werd ingezet, was in september 2015. Sindsdien is de, al eerder gerestaureerde, Glazen Koets in gebruik: een ouder rijtuig zonder betwiste afbeeldingen. Willem-Alexander zei in de zomer van 2020 dat de Gouden Koets werd gerestaureerd ‘zoals hij was’. De koning zei ook: ‘Zodra hij in volle glorie is hersteld, bepalen we verder wat er gebeurt.’

Dat bleek in eerste instantie de expositie in het Amsterdam Museum te zijn, waarbij de koets in een glazen behuizing op de binnenplaats staat. Rond het rijtuig is een tentoonstelling ingericht, die de geschiedenis van de Gouden Koets van alle kanten belicht. Bezoekers konden suggesties achterlaten voor de toekomst van het rijtuig. Als de musea toestemming krijgen voor heropening, is de Gouden Koets nog tot eind februari te bezichtigen. Daarna sluit het Amsterdam Museum voor een jarenlange verbouwing.

Gevoelens

Koning Willem-Alexander liet in zijn videoverklaring weten dat hij rekening wil houden met alle gevoelens die er leven omtrent de koets en het koloniale verleden. In de catalogus bij de tentoonstelling rept de Leidse historicus Karwan Fatah-Black van ‘racistische beeldvorming die door koloniale machthebbers eeuwenlang is uitgedragen’. Nu dit de dominante visie is geworden, komt de koets in elk geval voorlopig niet meer tevoorschijn op Prinsjesdag en keert hij terug naar de koninklijke stallen.

‘We kunnen het verleden niet herschrijven. We kunnen wel samen proberen ermee in het reine te komen’, zei de koning, die nadrukkelijk nog wel een slag om de arm hield. ‘Het heeft geen zin om wat gebeurd is door de bril van onze tijd te veroordelen en te diskwalificeren. Simpelweg historische symbolen en objecten verbannen is beslist geen oplossing. In plaats daarvan is een gezamenlijke inspanning nodig die dieper gaat en langer duurt.’

Die inspanning moet Nederland nu eerst leveren, vindt de koning. ‘Iedereen moet zich deelgenoot kunnen voelen van wat in ons land is opgebouwd en daar trots op kunnen zijn. Zolang er mensen in Nederland leven die dagelijks de pijn van discriminatie voelen, werpt het verleden nog zijn schaduw over onze tijd en is het nog niet voorbij. (...) Alleen als we deze weg tot verzoening samen afleggen, kan de Gouden Koets weer rijden op Prinsjesdag.’

Maar gelet op de maatschappelijke ontwikkelingen ligt een snelle terugkeer niet voor de hand. Ook al is de Gouden Koets zo gerestaureerd dat hij geheel inzetbaar is, het rijtuig zal vanaf nu geschiedenis zijn. Deze week maakte het Rijksmuseum bekend dat in de komende tentoonstelling over de Indonesische onafhankelijkheidsstrijd de gangbare historische term ‘Bersiap’ niet gebruikt zal worden. Het woord heeft volgens de gastconservator ‘een sterk racistische lading’. Nederland verandert, en de blik op de geschiedenis verandert mee.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden