De godsdienst toonde zijn lelijke kant

RELIGIE IN HET NIEUWS Met hun inzet voor de rituele slacht en de weigerambtenaar hebben gelovigen het geloof geen dienst bewezen.

Na dit jaar blijft er nog maar weinig over aan waardering en respect voor de gevestigde godsdiensten, hun organisaties en vertegenwoordigers. Wat de positie van de religie in de samenleving betreft, was Nederland al tamelijk uniek. Het bezoek van de paus aan dit land in mei 1985 spreekt boekdelen. Er zijn weinig landen in de wereld waar een zo massale en openlijke weerzin tegen de verschillende vormen van godsdienst heerst als hier. Maar er zijn ook weinig landen waar het geloof zo slecht vertegenwoordigd wordt als in Nederland. En dat geldt voor alle gevestigde religies. Het lijkt er bijna op alsof bisschoppen, priesters, dominees, rabbijnen en imams het erop aanleggen om kritiek en spot over zich heen te krijgen.

Dat in de rooms-katholieke kerk decennialang kinderen misbruikt zijn, is afschuwelijk maar niet echt verbazingwekkend. Waarschijnlijk is dit soort dingen ook in niet-katholieke geledingen van de samenleving gebeurd en gebeuren ze nog steeds in gezinnen, sportclubs en zwembaden. Ook het Hofnarretje in Amsterdam is geen katholieke instelling. Maar de wijze waarop de katholieke kerk met dit probleem is omgegaan, laat je toch met een mond vol tanden staan. De daders beschermen, de slachtoffers negeren, het probleem ontkennen en ten slotte op de televisie op z'n Duits zeggen 'Wir haben es nicht gewußt'. Dat is bijna al surrealistisch. Iedere vorm van moreel gezag is daarmee weg. Wat voor katholieken nog overblijft, is schaamte.

Ook joden en moslims hebben niet echt reden om trots te zijn. Wel is te lezen dat men onder de vertegenwoordigers van deze gemeenschappen opgelucht is dat de Eerste Kamer het onverdoofd ritueel slachten niet heeft willen verbieden. Maar dit lijkt toch meer een pyrrusoverwinning. Immers, wat moet je er als buitenstaander van denken dat religieuze representanten de wijze van slachten als kern van hun geloof bestempelen? En dit terwijl de grote meerderheid van alle joden en moslims in Nederland helemaal geen band heeft met synagoge en moskee. Kun je met dit soort geluiden echt de seculiere en moderne joden en moslims van de boodschap van het geloof overtuigen? Het tegendeel is eerder waarschijnlijk. Zoals het Kamerlid Tofik Dibi zei over een eventueel bezoek van de kinderverkrachting goedpratende imam al-Maghraoui: de meeste moslims zullen dit soort voorgangers negeren. Net zoals in 1985 de katholieken met de Paus deden. En hetzelfde is voor seculiere joden en orthodoxe rabbijnen aannemelijk.

En dan het protestants-christelijke volksdeel. Het is deze groep gelukt 'weigerambtenaar' door het Genootschap Onze Taal als woord van het jaar 2011 gekozen te krijgen. Drie procent vóór de Arabische Lente en 11 procent vóór de plaszak. Om wie gaat het daarbij? Om ambtenaren die vanuit 'gewetensnood' weigeren homostellen te trouwen. Daarmee brengen ze niet alleen de loyale en wetsgetrouwe ambtenaar om zeep, maar worden ook het geweten en de gewetensnood te grabbel gegooid.

Ter herinnering: gewetensnood treedt op als iemand gedwongen wordt om tegen zijn geweten te handelen. Denk aan een pacifist die gedwongen wordt om in een oorlog mensen te doden. Niet weinig jongemannen zijn wegens hun weigering om dit te doen in de wereldoorlogen van de laatste eeuw gefusilleerd. Wie in Nederland dwingt een antihomo-calvinist om trouwambtenaar te worden en welk kwaad roept diegene over zichzelf af als hij zijn vrijwilligerswerk gewoon neerlegt? Hebben de protestantse kerken geen academisch opgeleide theologen meer die deze doordrammende huwbeambten de les lezen?

Op deze wijze verwijderen godsdienst en geloof zich zelf uit het centrum van de samenleving en het maatschappelijk discours. Wie zich zo positioneert en daarnaast alleen nog maar de godsdienstvrijheid als serieus argument uitdraagt, kiest voor een plaats in de marge. En dat is droevig en triest. Waarom? Omdat het religieuze verleden - ongeacht om welke religie het gaat - ook rijke schatten van blijvende waarde in zich bergt. Ook de moderne mens loopt aan tegen de grenzen van zijn bestaan en verlangt naar ethische kaders, zingeving, troost, liefde en barmhartigheid. Waarom hebben alle Nederlandse ziekenhuizen ondanks alle efficiencydoelstellingen geestelijke verzorgers in dienst? Zou het kunnen dat chirurgen en oncologen zich minder belast voelen als zij weten dat zij de geamputeerde of terminale patiënt naar iemand kunnen doorsturen die een andere gereedschapskist hanteert dan zijzelf?

Ook in het seculiere tijdperk is er ruimte voor godsdienst en geloof. Maar dan moeten hun representanten meer uit de kast halen dan uiterlijk vertoon en het hameren op eeuwenoude rechten. Zij moeten uitleggen of en in hoeverre hun geloofstraditie eraan bijdraagt dat de kankerpatiënt moedig, oprecht en blij zijn leven kan voortzetten. Zij moeten uiteenzetten of en in hoeverre deze praktijk vrede en harmonie onder de mensen bevordert en stimuleert. Zij moeten spreken over een toekomst zonder tranen, leed, pijn en geweld. Zij moeten de toegevoegde waarde kunnen benoemen die godsdienst en geloof voor de mens in de zich verder ontwikkelende samenleving heeft.

Jammer dat het er op dit moment op lijkt dat de Nederlandse geloofsgemeenschappen daartoe niet in staat blijken te zijn.

UWE ARNHOLD

is jurist en voormalig verzorgingshuispredikant.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden