De gieren zijn de baas in Spanje

Gieren worden vertroeteld door de vogelbeschermers, vinden Spaanse boeren. Gevolg is dat er te veel zijn en ze zich steeds meer als roofdier gedragen. Met akelige natuurtaferelen tot gevolg.

Gieren in Spanje. De vogels zijn niet bedreigd, maar worden wel beschermd. Hun aantal neemt de laatste jaren snel toe.

Dit is de korte levensgeschiedenis van een kalf dat werd geboren in de buurt van Colmenar Viejo, vlak boven Madrid. Zijn moeder leeft in de uitgestrekte weidegronden bij het dorp: een stenig landschap, hier en daar een gele streep koolzaad, overal konijnenkeutels. Nergens een plek om je te verschuilen.

Het kalf was amper een paar uur oud toen de eerste vale gieren boven zijn hoofd verschenen. Ze kwamen af op de placenta en roken ook de navelstreng. Bloed. Ze begonnen te pikken bij zijn navel. Niet veel later verdrongen zich wel honderd gieren om hem heen. Huid en botten, meer bleef er niet van dit kalf over.

'Gieren waren aaseters, maar ze veranderen in roofdieren', zegt Jorge Izquierdo, eigenaar van het kalf. In een bar met uitzicht op de stierenvechtarena van zijn dorp vertelt hij hoe het moet zijn gegaan. Izquierdo vond het dier pas de volgende ochtend, in een plas bloed. Daaruit leidde hij af dat het kalf levend door de gieren is gedood. 'Het was niet de eerste keer', zegt hij, 'en ook niet de tweede.'

Werptijd

Haast elke week duikt er in Spanje wel een bericht op van een pasgeboren dier dat belaagd is door gieren. 'Vooral in de werptijd komt het voor dat gieren levende dieren aanvallen', bevestigt Nicolás López Jiménez van SEO/Birdlife, de Spaanse vogelbescherming. 'Pasgeboren dieren kunnen nog niet weglopen. Zodra een gier ziet dat een dier beweegt, schrikken ze en vallen ze het niet aan.'

Voor een boer als Jorge Izquierdo staan de lotgevallen van zijn dier symbool voor iets groters: de overwinning van de natuurbeschermers op de kleine veehouderij. Elk jaar zijn er meer gieren, ziet hij. 'Ik weet zeker dat de gieren worden bijgevoerd, ook al zeggen ze van niet. Er zijn zelfs ziekenhuizen voor gieren. Laatst lag er hier een jongen op straat, hij bewoog niet. Iedereen liep voorbij. Maar dieren! Die worden meteen opgelapt.'

Het klopt dat er nu meer gieren zijn dan vroeger, beaamt vogelkenner López Jiménez. 'En ze gaan bijna dood van de honger.' Dat komt doordat boeren de laatste tien jaar geen kadavers meer mogen achterlaten op het land om de verspreiding van dierziekten tegen te gaan. López Jiménez: 'De gieren voeden zich nu op de vuilnisbelt. En ze vallen dus jonge dieren aan.'

Ook de gier heeft een achillespees

Hoewel de vale gier in Spanje geen bedreigde diersoort is, maken vogelbeschermers en wetenschappers zich toch zorgen om de vogel. Ze denken dat het diergeneesmiddel diclofenac desastreus kan worden voor de gieren.

In India zijn drie giersoorten zo goed als uitgestorven als gevolg van hetzelfde medicijn. Daar is het middel nu verboden. Spanje heeft diclofenac in 2013 toegelaten. Hoewel het rond Madrid verboden is kadavers achter te laten voor gieren, mag het in sommige andere Spaanse regio's wel. Als een gier zich voedt aan een dood dier dat even ervoor is behandeld met diclofenac, legt hij vrijwel zeker het loodje.

Volgens Britse en Spaanse wetenschappers kunnen er door het middel tot zesduizend gieren per jaar sterven - zeven procent van de totale populatie. Ze publiceerden hun bevindingen deze week in het wetenschappelijk tijdschrift Journal of Applied Ecology. In Spanje komt 95 procent van de Europese gieren voor.

Vuilnisbelt

De vogelbeschermers pleiten ervoor dat de boeren dode dieren weer mogen laten liggen. Dan zullen ze het vee vanzelf met rust laten. Voor de gieren is het ook beter: het eten op de vuilnisbelt is slecht. 'Er worden nu al minder kuikens geboren in de regio Madrid', weet López Jiménez.

De Vereniging van Kleine Boeren dringt eropaan dat de veehouders een vergoeding krijgen als hun dieren het slachtoffer worden van gieren. Een kalf is 300 euro waard, na zes maanden 600 euro. Als een wolf het dier doodbijt, krijgen de boeren compensatie. Bij een aanval door gieren nog niet.

Maar voor Izquierdo is dat geld niet het belangrijkst. Hij wil minder gieren en, meer nog, heeft behoefte aan begrip. 'Wij boeren zijn Quichots', zegt hij. Verwikkeld in een strijd die niet is te winnen.

Jorge Izquierdo. Beeld Twan van Lieshout

Dagjesmensen

Het zijn niet alleen de gieren, natuurlijk niet. Izquierdo: 'Er is geen politicus die het voor ons opneemt. Ze weten niets van het platteland. Wat willen de mensen graag zien, dat is het enige wat ze zich afvragen. Nu zitten hier wolven en steenbokken in de bergen.' Izquierdo rijdt met zijn terreinwagen naar zijn koeien. Ernaast raast de snelweg die de Madrilenen in een half uur naar het berggebied brengt. 'Je ziet de dagjesmensen uit Madrid hier staan', zegt hij. 'O, een gier, een adelaar! Wat is het volgende dier dat ze uitzetten? Dinosaurussen?'

De gier staat niet meer op uitsterven. Het is de manier van leven van de kleine boeren die wordt bedreigd, meent Izquirdo. 'Mijn opa was veeboer, mijn vader ook. We hebben altijd dieren gehouden. Het is een filosofie. Heb je een hond? En als je met pensioen gaat, maak je hem dan dood of houd je hem? Zo is het voor ons met koeien. Geen enkele boer gaat met pensioen. We zijn getrouwd met het vee. Maar die manier van leven verdwijnt. Er zijn steeds minder veeboeren, alleen nog maar veehouders die het om het geld doen. De ecologen zijn de baas, en wij zijn de dupe.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden