De gezondheidszorg als beleggingsportefeuille

'Met een jaarlijkse groei van 2,4 procent tot 2015 zullen de kosten van de gezondheidszorg minder hard groeien dan het bruto binnenlands product....

De groei van het zorgbudget gaat Van Noort blijkbaar zo ter harte dat hij er niet voor terugdeinst een economische groeivoorspelling af te geven die de stoutste dromen van beleidsmakers overtreft. De groei was in de afgelopen twintig jaar gemiddeld zo'n 2 procent per jaar. Het Centraal Planbureau schetst toekomstscenario's tot 2015 waarin weliswaar groeipercentages voorkomen van 3,25 procent, maar ook scenario's met een schamele 1,5 procent. Het komende regeerakkoord zal worden afgesloten op basis van (hooguit) 2 procent groei. Van Noorts ergernis, kortom, was misplaatst. De zorgsector zal, zoals steeds de laatste jaren, minstens even snel groeien als de economie als geheel.

Toch moedigde minister Els Borst van Volksgezondheid - of was het lijsttrekker Borst van D66? - Van Noort aan in zijn economische speculaties. Gezeten in het persconferentie-zaaltje riep zij 'duidelijk hoorbaar' (weer volgens het FD): 'Precies'

Wat is erger: kletskoek verkopen of kletskoek opeten?

De zorgsector is dit jaar al goed voor een kleine zestig miljard gulden, en als Van Noort en Borst hun zin krijgen slokt de sector in 2015 100 miljard gulden op, het merendeel premie- en belastinggeld. Het laten groeien van het budget is de makkelijke oplossing. De politieke kunst is een goede gezondheidszorg te handhaven met minder budgetgroei. Een van de mogelijkheden hiervoor is: kiezen.

Nederlanders worden namelijk wel steeds ouder, blijkt uit het RIVM-rapport, maar niet echt gezonder. Ten opzichte van 1983 nam de levensverwachting van mannen met dik 1,5 jaar toe tot 74,6 jaar, maar de man brengt minder dan de helft van die levensverlenging door in goede gezondheid. In totaal heeft hij nu 14,5 ongezonde levensjaren. Voor de vrouw is het nog erger. Haar levensverwachting nam ten opzichte van 1983 met driekwart jaar toe, maar haar gezonde levensjaren daalden, en wel met een half jaar - ouder en krakkemikkiger. In totaal brengt de vrouw 20 van haar 80,3 levensjaren door in ongezondheid, waarvan een jaar in een instelling.

Epidemioloog Dirk Ruwaard, eindredacteur van het RIVM-rapport, zei in NRC Handelsblad: 'Je kunt proberen om belangrijke killers zoals hart- en vaatziekten en kanker te bestrijden, maar het is de vraag wat je daarvoor terugkrijgt. Als de gewonnen levensjaren krakkemikkig zijn, schiet je niet veel op. De balans tussen gezonde en ongezonde jaren verschuift naar de verkeerde kant.'

Precies!

De vraag is niet: hoe spelen vakminister en onderzoeksinstituut in een een-tweetje een hoger zorgbudget in een regeerakkoord. De vraag is: wie durft de stelling te verdedigen dat het zorgbudget omlaag kan door rationeler om te gaan met gezondheid?

Net als in het (platgevallen) rapport Volksgezondheidszorg dat de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid twee weken geleden presenteerde, staat ook in het rapport van Van Noorts RIVM hiervoor een mooie aanzet: het door de Wereldbank ontwikkelde concept DALY.

DALY staat voor Disability-Adjusted Life Year, ofwel levensjaar gecorrigeerd voor gebrek. De DALY meet in één keer zowel de effecten op levensverlenging als de gezondheidsverbetering; het is een maat die kostenvergelijking van medische ingrepen mogelijk maakt. Tien levensjaren in '50 procent ongezondheid' tellen in de DALY even zwaar als vijf verloren levensjaren.

Als aan alle ziektes en aandoeningen een wegingsfactor is toegekend, kunnen medische ingrepen worden gerangschikt naar DALYs per uitgegeven gulden. Hoe meer DALYs per gulden een ingreep oplevert - of andersom hoe goedkoper één Daly is - des te nuttiger hij is.

De WRR geeft een paar voorbeelden. Insulinetherapie bij diabetes (suikerzieken) kost nog geen vijfhonderd gulden per DALY; behandeling van leukemie (bloedkanker) kost een kleine twintig mille per DALY. De boodschap is: met een gegeven budget van twintigduizend gulden kun je het beste suikerzieken helpen; voor hen koop je de meeste gezondheid per gulden. De Wereldbank en de Wereldgezondheidsorganisatie gebruiken de DALY dan ook om landen te helpen bij het stellen van prioriteiten in de gezondheidszorg.

In Nederland moeten we dat ook gaan doen, vindt de WRR. Borst moet haar zorgbudget net zo verdelen als een belegger zijn kapitaal. Gegeven een aantal uitgaven-categorieën, zou het zorgbudget zo verdeeld moeten worden dat elke laatste gulden die een categorie krijgt toebedeeld dezelfde hoeveelheid DALYs oplevert. Dit is een rationele verdeling. Want als in de ene categorie met de laatste gulden meer DALYs geproduceerd kunnen worden dan in de tweede, dan kan er gezondheidswinst worden geboekt door geld van de tweede naar de eerste categorie over te hevelen.

De raad gaat verder. Zij wil DALYs eveneens gebruiken ter structurering van het debat over de omvang van de, collectief gefinancierde, zorg. 'Het zijn de marginale voorzieningen - dat wil zeggen voorzieningen die wel tot gezondheidswinst leiden, maar tegen hoge kosten - waar de afwegingen gemaakt moeten worden.' Wat is het maatschappelijke minimum DALYs dat met een collectieve zorggulden moet worden gekocht?

Het antwoord op die vraag bepaalt de omvang van het zorgbudget. De toestand van de Nederlandse bevolking - steeds ouder, steeds krakkemikkiger - doet vermoeden dat het aantal geëiste DALYs omhoog moet. Borst kan dan misschien wel met minder toe.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden