interview

De gewichtheffer die onderdook tijdens de Spelen en werd teruggestuurd naar Oeganda: ‘Ik weet even niet hoe het verder moet’

Julius Ssekitoleko toont in Kampala de medailles die hij won met gewichtheffen en daarvoor rugbyen en waar hij zo graag een olympische plak aan had toegevoegd. Beeld Katumba Badru Sultan
Julius Ssekitoleko toont in Kampala de medailles die hij won met gewichtheffen en daarvoor rugbyen en waar hij zo graag een olympische plak aan had toegevoegd.Beeld Katumba Badru Sultan

Hij hoopte met gewichtheffen zijn familie uit de geldnood te helpen. Eenmaal in Tokio hoorde ­Julius Ssekitoleko dat hij niet aan de Spelen mocht meedoen. Hij dook onder, werd teruggestuurd naar ­Oeganda en wordt nu mogelijk vervolgd.

Het enige dat Julius Ssekitoleko (20) hoefde te doen om de huurachterstand van hem en zijn zwangere vriendin weg te werken en de dreigende huisuitzetting van zijn moeder, broers en zus af te wenden, was zorgen dat hij voldoende gewicht omhoog zou drukken in Tokio. Met een olympische plak op zak stroomt het geld binnen, redeneerde hij.

Ssekitoleko wist van de voorkeursbehandeling die succesvolle hardlopers genieten in Oeganda. Zo werd de winnaar van de olympische marathon in 2012 in Londen, Stephen Kiprotich, in een klap zeven rangen bevorderd in zijn baan als gevangenbewaarder. Een andere ster, Joshua Cheptegei, kreeg eens een auto uit handen van de president. Ja, een glimmende Mitsubishi, zoiets zag Ssekitoleko – die tot kort voor de Spelen in Tokio wat geld probeerde te verdienen als brommerchauffeur – ook wel voor zich. Het liep anders voor hem.

‘Ik voel me slecht’, zegt Ssekitoleko in de schaduw van een mangoboom op het erfje van zijn moeder in Kampala, de hoofdstad van Oeganda. Ssekitoleko laat zijn licht schijnen op de opzienbarende gebeurtenissen van de afgelopen weken: hoe hij er in Japan niet in slaagde om mee te doen aan de Spelen, waarna hij de benen nam en later weer opdook, om vervolgens te worden teruggestuurd naar Oeganda, waar hij dagenlang werd vastgezet door de politie, die nog steeds onderzoek naar hem doet. ‘Ik weet even niet hoe het verder moet’, verzucht Ssekitoleko.

Brons

Ssekitoleko bevond zich al in Japan met het Oegandese olympische team toen hij begin juli te horen kreeg dat hij toch niet mocht meedoen met het gewichtheffen. Ssekitoleko dacht te kunnen deelnemen op basis van een speciaal quotasysteem voor landen en regio’s; Oeganda had hem naar voren geschoven en zijn naam was in verband met de Spelen ook al genoemd door de internationale federatie voor gewichtheffen. Bovendien had Ssekitoleko in mei, bij de Afrikaanse kampioenschappen in Kenia, nog brons gewonnen in de categorie voor mannen tot 67 kilo door eenmaal 100 en eenmaal 130 kilo te heffen. Die prestatie leek zijn kansen op deelname in Tokio te vergroten. Maar eenmaal ter plaatse kwam hij dus niet in actie.

‘Ik wilde mezelf van kant maken’, zegt Ssekitoleko over het moment dat hij in Japan het slechte nieuws vernam. Het schrikbeeld van zijn problematische, financiële thuissituatie doemde op. ‘Vijf maanden huur moesten mijn vriendin en ik nog betalen in Kampala, in totaal 750 duizend shilling (175 euro)’, aldus Ssekitoleko. Hij had de huur van hun huisje niet voldaan omdat hij voorafgaand aan de Spelen al zijn beschikbare geld – verkregen door zijn taxibrommer te verkopen – had gebruikt om zijn vriendin en zijn moeder een zakcentje te geven. Voor zichzelf kocht hij gewichthefhandschoenen, een riem en andere olympische benodigdheden, want, zo zegt hij: ‘De Oegandese sportbonden helpen je niet met zulke zaken.’

Julius Ssekitoleko toont zijn kunnen bij Unified Gym, een garage vol met halters en krachttrainingstoestellen niet ver van zijn woning in Kampala. Beeld Katumba Badru Sultan
Julius Ssekitoleko toont zijn kunnen bij Unified Gym, een garage vol met halters en krachttrainingstoestellen niet ver van zijn woning in Kampala.Beeld Katumba Badru Sultan

Intussen zat zijn moeder, Juliet (43), met het vooruitzicht dat ze per september uit haar woning moet verkassen samen met de broers en de zus van Ssekitoleko, Benjamin (18), John (17) en Olivia (23). Het gezin woont er tijdelijk op kosten van een kennis, die er eerder verbleef en de huur had vooruitbetaald tot aan september. Juliet, alleenstaand moeder, heeft geen werk.

Tegen deze achtergrond nam Ssekitoleko in Japan het besluit waarmee hij wereldnieuws werd: hij dook onder. Op 16 juli verdween hij uit zijn hotel nabij de stad Osaka, om vier dagen later meer dan 100 kilometer verderop boven water te komen. ‘Ik dacht: misschien kan ik in Japan werk vinden en geld naar mijn vriendin en mijn moeder gaan sturen’, blikt Ssekitoleko terug. Hij was bepaald niet de eerste Oegandese sporter die zijn heil elders zocht: in 2014 bleven twee rugbyspelers na de Gemenebestspelen achter in Schotland en in 2018 probeerden zes atleten dat in Australië.

Ssekitoleko’s kennismaking met de politie die hem Japan uitzette was overigens niet slecht: ‘In Japan tonen mensen veel respect’, zegt Ssekitoleko, terwijl hij zijn handen tegen elkaar doet voor zijn brede borst en hij drie keer achter elkaar voorover buigt. Daar kan hij dan nog wel om lachen.

Vijf dagen vast

Minder vriendelijk was de politie die hem op 23 juli bij zijn gedwongen thuiskomst in Oeganda opwachtte. ‘Vanaf het vliegveld werd ik meegenomen alsof ik een moordenaar was’, zegt Ssekitoleko. Ondanks de wettelijk toegestane termijn van 48 uur zat hij maar liefst vijf dagen vast zonder dat er een aanklacht tegen hem werd opgesteld. ‘In de overvolle cel sliep ik op de betonnen grond.’

Hoewel Ssekitoleko vorige week woensdag op borgtocht werd vrijgelaten, moet hij zich woensdag samen met zijn advocaten opnieuw melden bij de politie. Die zegt te onderzoeken of een groep Oegandese sportbobo’s valse voorwendselen heeft gebruikt om Ssekitoleko als enige gewichtheffer naar Japan te sturen. De sportbonden konden op deze manier misschien zelf extra bestuurders mee laten gaan op het exclusieve uitje, aldus de theorie. De sportbonden wijzen deze suggestie boos van de hand. Ook Ssekitoleko, die drie jaar gevangenisstraf kan krijgen als hij schuldig wordt bevonden, zegt dat hij er niks mee te maken heeft. ‘Sportbestuurders vertelden me dat ik naar Tokio kon gaan en zij regelden ook het visum. Wie ben ik om met hen een plan te beramen?’

Zijn zwangere vriendin Desire Nampewo heeft begrip voor zijn actie. Beeld Katumba Badru Sultan
Zijn zwangere vriendin Desire Nampewo heeft begrip voor zijn actie.Beeld Katumba Badru Sultan

De vriendin van Ssekitoleko, Desire Nampewo (23), toont begrip voor wat haar partner deed in Japan. ‘Toen ik op het nieuws zag dat Julius was verdwenen, werd ik eerst bang en gestrest’, zegt Nampewo, zittend op een gevlochten matje naast Ssekitoleko. Nampewo’s buik vertoont een bolling, ze is vijfenhalve maand zwanger van een jongetje. Ze vertelt dat ze uit het huisje van haar en Ssekitoleko in Kampala werd gezet de dag na Ssekitoleko’s verdwijning. ‘Onze huisbaas had het nieuws uit Japan ook gezien, hij dacht natuurlijk: dat achterstallige huurbedrag ga ik nooit meer krijgen, dus ik zet de huurders eruit.’

Nampewo trok in bij haar zus, terwijl Ssekitoleko na zijn terugkeer uit Japan onderdak vond bij zijn moeder. Niet dat hun relatie nu voorbij is: de gescheiden slaapplaatsen zijn puur het gevolg van ruimtegebrek, zegt Ssekitoleko. ‘Ik deel een bed met een van mijn broers, er past hier niemand meer bij.’ Nampewo komt wel elke dag op bezoek en dan eet ze mee, vandaag krijgt ze van Ssekitoleko’s moeder een bord met rijst en rundvlees.

‘Julius raakte in paniek toen hij niet kon meedoen aan de wedstrijd in Japan’, zegt Nampewo, ‘hij had er hard voor getraind. Nu is het weer goed tussen ons, ik voel me een stuk beter.’ Ssekitoleko: ‘Maar we moeten onderdak vinden voor als we straks de baby hebben. Het leven in Oeganda is niet makkelijk. Er zijn hier geen banen.’

Een warm weerzien bij zijn krachthonk in Kampala.  Beeld Katumba Badru Sultan
Een warm weerzien bij zijn krachthonk in Kampala.Beeld Katumba Badru Sultan

Verloren zoon

Bij zijn krachthonk in Kampala sluiten ze Ssekitoleko ook weer in de armen. ‘Julius is als een verloren zoon voor mij, hij heeft misschien vergissingen begaan, maar dat doet elk mens’, verklaart Ivan Masakwe (31), een volledig in het zwart gehulde kleerkast die Ssetikoleko meer dan vijf jaar geleden liet kennismaken met gewichtheffen en die zich ook verder over hem ontfermde.

Masakwe runt de Unified Gym, een garage vol met halters en krachttrainingstoestellen in een doodlopend steegje niet ver van waar Ssekitoleko woont. Naast de ingang hangt de was van de buren te drogen en scharrelen konijnen rond in hokken van hout en gaas. Hier meldde Ssekitoleko zich ooit als jongen omdat hij ook wel wat spierbundels wilde kweken. Masakwe: ‘Kinderen in deze buurt willen allemaal bodybuilder worden. Julius kon ik ervan overtuigen dat hij aan gewichtheffen moest gaan doen. Daarmee kun je als je succesvol bent net zo goed naar internationale wedstrijden reizen en geld verdienen.’

Terwijl uit de speakers van Unified Gym rapmuziek klinkt, begint Ssekitoleko buiten, in het steegje, aan een training. Met ontbloot bovenlijf pompt hij een paar keer 80 kilo de lucht in. Een handvol clubgenoten kijkt belangstellend toe. ‘Ook als blijkt dat ik nooit meer op reis kan namens Oeganda, ga ik door met gewichtheffen’, zegt Ssekitoleko, terwijl hij na zijn sessie uithijgt. ‘Ik kan anderen leren hoe het moet.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden