ReportageGoor

De gevaarlijke spoorwegovergangen zonder ‘bomen en bellen’ verdelen de inwoners van Hof van Twente

Een onbewaakte spoorwegovergang in Goor. Spoorwegbeheerder ProRail wil de overgangen zonder ‘bomen en bellen’ sluiten. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Een onbewaakte spoorwegovergang in Goor. Spoorwegbeheerder ProRail wil de overgangen zonder ‘bomen en bellen’ sluiten.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Over twee jaar moeten de 180 gevaarlijkste onbewaakte spooroverwegen zijn opgeheven. In Hof van Twente, de gemeente met de meeste overgangen zonder ‘bomen en bellen’, blijkt hoe lastig de saneringsopdracht voor Prorail is. Voor de ene omwonende betekent het rust, terwijl de ander is vergroeid met zijn sluiproute over het spoor. ‘Wij worden straks afgekapt.’

Pieter Hotse Smit

Ruim veertig jaar mogen dan zijn verstreken, Herman Post (77) en zijn vrouw hebben die gigantische klap in de mist nog kraakhelder in het geheugen. Het was het moment dat de melk zou worden opgehaald bij het boerenechtpaar, vertellen ze in hun keuken – die sinds de gebeurtenis van eind jaren zeventig weinig lijkt te zijn veranderd.

Maar de zuivel ging die dag niet in bussen mee op de aanhanger achter de Porsche-tractor van melktransporteur Willem Haverkate. Hij had op de spoorwegovergang de trein op het traject Zutphen-Oldenzaal door de mist niet zien aankomen.

Nog altijd is Overweg 1.374 naar de boerderij van voormalig melkveehouder Post in het Overijsselse Goor onbewaakt. Maar daar komt verandering in. Deze en nog twaalf andere overgangen moeten over twee jaar zijn opgedoekt in Hof van Twente, de fusiegemeente met de meeste onbewaakte overwegen. Ze behoren tot de laatste openbaar toegankelijke overgangen zonder spoorbomen, bellen en verkeerslichten. In 2018 kondigde spoorwegbeheerder ProRail aan uiterlijk eind 2023 van deze in totaal 180 ‘gevaarlijkste overgangen’ af te willen zijn. De spoorbeheerder is halverwege.

Noaberschap

In Hof van Twente is te zien hoe ingewikkeld en tijdrovend dit project is, en hoe het een kleine gemeenschap kan verdelen. Post mag dan opgetogen zijn dat hondenbezitters straks niet meer zomaar op zijn weilanden kunnen belanden, zijn overbuurman Jos Duurland verzet zich uit alle macht tegen de gemeente die zich volgens hem ‘de wil van ProRail’ heeft laten opleggen.

‘Er bleek niets te participeren’, zegt Duurland, die zonder overgangen vreest voor het buurtgevoel, het Twentse noaberschop, waarbij men ‘omziet’ naar elkaar en de achterdeur altijd ‘los’ zit. ‘Wij worden straks afgekapt.’ Een van de achttien bewoners langs het traject zou straks 4,5 kilometer moeten omrijden om een buur op hemelsbreed 150 meter te treffen.

Duurland kwam met een alternatief plan: beveilig op het traject niet één, maar twee van de onbewaakte spoorwegovergangen, in plaats van helemaal sluiten. Vijftien van de achttien huishoudens zetten hun protesthandtekening eronder, maar ProRail en de gemeente gingen er niet in mee.

null Beeld

Schaapherder en bierbrouwer Duurland besloot vervolgens namens het vijftiental een snibbige brief op de lokale nieuwssite Goorsnieuws.nl te plaatsen, gericht aan verantwoordelijk CDA-wethouder Harry Scholten. ‘Wij, als buurt, vragen ons af: als u op zondag ter kerke gaat, en op uw knietjes om vergeving van uw zonden vraagt, denkt u dan ook hieraan?’, schrijft Duurland met verwijzing naar wat hij Scholtens ‘blunders’ noemt.

Twintig zware ongevallen

Op het gemeentehuis wil de wethouder het liever over de inhoud hebben. ‘Ik heb als een leeuw gevochten voor wat er nu ligt’, zegt hij. ‘Behalve nieuwe aanrijwegen komt er een koetunnel, een bewaakte overgang, een voetgangersbrug over het spoor en twee tunnels eronderdoor. De 1,6 miljoen euro die wij bijdragen mogen we in tien jaar renteloos afbetalen.’ De provincie en de gemeente betalen elk een kwart, ProRail de andere helft.

Onlangs bleek al dat de gemeenteraad van Hof van Twente in januari zal instemmen met de plannen van ProRail en Scholten. Als ergens in 2023 de werkzaamheden voltooid zijn, na mogelijk nog bezwaren en rechtsgangen, zijn voor het oplossen van dertien onbewaakte overgangen niet minder dan vijf jaar verstreken. Volgens planning, want ProRail weet inmiddels hoe ingewikkeld dit soort kwesties zijn.

‘We proberen echt mee te denken, maar het is nooit voor iedereen perfect’, zegt Dorothé Wennekendonk, regiodirecteur van ProRail Noord-Oost. ‘Veiligheid staat voorop en verder is het een compromis tussen de belangen van de omwonenden. En een kostenafweging, want de belastingbetaler betaalt al snel 1,5 miljoen euro voor een bewaakte overgang.’

ProRail wil het liefst van alle circa 1.800 spoorwegovergangen af, de Hanzelijn door Flevoland is al aangelegd zonder. Want op Europese schaal mag het Nederlandse spoor dan tot de veiligste behoren, in 2020 vonden er weer twintig zware ongevallen plaats, waarvan de helft bij een overweg. Al dan niet voorzien van ‘bomen en bellen’.

ProRail kan een sluiting niet afdwingen. Om aandacht te krijgen voor de gevaren heeft de spoorbeheerder bij dwarse eigenaren van overgangen in het verleden weleens betonblokken geplaatst. ProRail zegt nu vooral in overleg te willen blijven om omwonenden te doordringen van het gevaar dat ook zij lopen.

‘Ze wanen zich veilig, maar geregeld verongelukken omwonenden’, zegt Wennekendonk. Zoals in Wijster, waar begin dit jaar een vrouw uit het Drentse dorp verongelukte.

Verzet zwakt af

Langs het spoor in Goor blijkt het verzet inmiddels af te zwakken. Een van de vijftien betrokkenen die destijds hun protesthandtekening zetten (en die nu niet met zijn naam in de krant wil), kan toch leven met de uitkomst. Volgens hem leerden sommige tegenstanders elkaar pas kennen op de inspraakavonden en voeren ze nu een toneelstukje op om hun zin door te drammen. Hoezo noaberschop, vraagt hij zich af. ‘Die open brief aan de wethouder, die zonder overleg ook uit mijn naam is verstuurd, zorgt juist voor verdeeldheid.’

Herman Post en zijn vrouw denken er net zo over, en nemen voor lief dat een deel van de buurt nu niet meer met hen praat.

Hoe het destijds afliep met melktransporteur Haverkate, de veroorzaker van het laatste treinongeval dat men zich kan heugen bij een overgang in Goor?

In de trein bleef iedereen volgens Post ongedeerd, en ook Haverkate was tijdig van zijn tractor afgeklommen. Achter zijn bril lichten de ogen van voormalig boer Post op als hij eraan terugdenkt hoe die machtige Porsche-tractor eraan toe was. ‘Het stuurhuis, de wielen, alles lag eraf. Maar de motor, die liep gewoon nog.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden