De geurmeester

Parfummaker Jean-Claude Ellena is een grote naam in de parfumindustrie. Hij maakte meer dan honderd geuren en bedacht een van de eerste uniseksparfums....

De meeste parfumeurs die het verzoek krijgen een geur rond het thema reizen te maken, zouden iets samenstellen dat doet denken aan verre bestemmingen, iets dat exotisch en romantisch is. Niet Jean-Claude Ellena. Hij ging uit van het reizen zelf. Zijn Voyage d’Hermès is een heldere, abstracte, minimalistische uniseksgeur. Hij begint fris en metalig, omdat je ‘een zetje’ nodig hebt om aan een reis te beginnen, en wordt langzaam warm en houtig, zonder de frisheid uit het begin helemaal te verliezen. ‘Want als je eenmaal onderweg bent, heb je vooral behoefte aan comfort.’

Ellena, een 62-jarige Fransman met levendige bruine ogen, is een van de grote namen uit de moderne parfumindustrie. Hij maakte in zijn 45-jarige carrière ongeveer honderd geuren, waaronder Angelique Sous La Pluie voor Frédéric Malle (2000), Déclaration voor Cartier (1998), en het trendsettende Eau Parfumée au Thé Vert voor Bvlgari. Die laatste, uit 1992, wordt beschouwd als een van de eerste echte uniseksparfums. Sinds 2004 werkt hij uitsluitend voor Hermès.

Vóór zijn komst was het Franse luxehuis – mode, accessoires en parfums – volgens Ellena ‘niet serieus aanwezig in de geurmarkt.’ Het had een paar parfums, waaronder Calèche, Eau d’Hermès en Bel Ami, die matig verkochten. Het bedrijf besloot daarom de strategie van Chanel te volgen, dat al jaren een parfumeur aan zich heeft verbonden.

Ellena heeft zeventien geuren aan Hermes’ portfolio toegevoegd, waaronder de bestseller Terre d’Hermès. ‘Ik denk dat nu duidelijk is dat we bestaan’, zegt hij. ‘Dus ik denk dat we het rustiger aan kunnen doen.’

Ellena’s werkruimte is een modernistische James Bond-bungalow in de naaldbossen in de buurt van het Zuid-Franse Grasse. In de met hout en natuursteen ingerichte woonkamer staat zijn computerloze bureau, een van de slaapkamers is veranderd in een laboratorium; daar staan honderden flesjes met ruwe materialen. Ellena werkt, samen met zijn assistente Anne, altijd aan zeven of acht geuren tegelijk. ‘Als ik met een geur bezig ben, moet ik er een tijdje afstand van kunnen nemen. Als je er te dicht op blijft zitten, ruik je het niet meer.’

In het begin van zijn carrière maakte Ellena geuren waarin meestal meer dan honderdvijftig ingrediënten zaten. De laatste jaren zijn dat er een stuk of twintig. ‘In de jaren tachtig raakten complexe geuren in de mode. Het was een manier om te laten zien hoe virtuoos je was. Maar ik vind dat een arrogante, burgerlijke manier van werken. Ik houd van schoon en precies. Ik wil dat je bijna kunt voelen hoe ik iets heb gemaakt.’

Nu de geuren minder ingewikkeld van samenstelling zijn, zijn ze gemakkelijker na te maken. ‘Maar dat maakt mij niet uit, ik vind het een compliment als ik word nagevolgd door jongeren. Dat betekent dat ik nog niet oud ben.’

Ellena heeft, zegt hij, ‘een intellectuele benadering’ van geur. ‘Mijn geuren zijn het resultaat van een rationeel proces.’ Hij houdt ervan dingen die onaangenaam ruiken zo te veranderen dat ze lekker ruiken, en wil dat er in iedere geur een tegenstelling zit, spanning. ‘Ik vind het niet interessant de natuur te imiteren. Ik wil iets maken dat je nog nooit hebt geroken.’ Met verleiding is hij evenmin bezig. ‘Het aanbrengen van parfum is per definitie sexy, het maakt niet uit of een geur nou fris is of oriëntaals.’

Zijn Terre d’Hermès, dat onder meer naar hout en aarde ruikt, en naar de metalige lucht die ontstaat wanneer je twee stenen tegen elkaar slaat, wordt verkocht als een mannengeur, zijn Kelly Calèche (een leergeur) als vrouwenparfum. Maar Ellena heeft een hekel aan het onderscheid tussen mannen- en vrouwengeuren. ‘Uniseks is een trend, maar ik heb me altíjd al tegen het verschil verzet. Het is vooral een kwestie van cultuur. In Arabische landen en in India dragen mannen veel geuren die wij vrouwelijk noemen. Laatst zei op een vliegveld iemand tegen mij: ‘Meneer, wat ruikt u lekker!’ Dat was ik niet – ik gebruik nooit parfum, dat leidt mij af – maar de vrouw die naast mij liep, en Shalimar van Guerlain droeg.’

Jean-Claude Ellena’s vader werkte in de parfumindustrie, zijn dochter Céline is haar vader opgevolgd als neus bij The Different Company, het nichemerk dat hij in 2000 oprichtte. ‘Wij zijn niet geboren met een betere neus dan anderen’, zegt hij. ‘Je moet het leuk vinden om met geuren bezig te zijn. En creatief zijn.’

Ellena begon op zijn 17de in een van de parfumfabrieken in zijn geboorteplaats; in Grasse worden al sinds de 16de eeuw geuren gemaakt, aanvankelijk om leer mee te parfumeren.

Hij bediende aanvankelijk de machines die geuren distilleren uit planten, bloemen en wortel. Zijn eerste geur was een imitatie van een ‘tamelijk walgelijk’ parfum dat in Afrika erg populair was. ‘Zo leer je het vak: door het namaken van het werk van anderen.’ Zijn eerste eigen creatie was First van Van Cleef & Arpels, in 1976. ’Ik houd nog steeds van die geur, maar niet van de manier waarop ik hem heb gemaakt. Hij was het resultaat van alles wat ik had geleerd tot dan toe. Het was een marketinggeur.’

Zijn debuut voor Hermès was Un Jardin en Méditerranée uit 2003, een parfum dat moet doen denken aan het liggen in een hangmat op een warme zomerdag onder de vijgenboom. Het was een van de snelste creaties die Ellena ooit maakte, zegt hij. ‘Ik was binnen een paar dagen klaar. Ik heb hem drie weken laten liggen, omdat ik bang was dat ze me anders niet serieus zouden nemen.’ Het vervolg erop, UnJardin sur le Nil, kostte hem een hele zomer.

Naar aanleiding van Un Jardin en Mediterranée werd hij benaderd voor een vast contract. Het duurde bijna twee jaar voor Ellena’s benoeming rond was. Hij had flink wat eisen. Hij liet vastleggen dat hij geen opdrachten hoefde te accepteren van de marketingafdeling, niet hoefde te werken met moodboards of modetrends (‘parfum en mode hebben niets met elkaar te maken’) en dat hij zijn creaties niet hoefde voor te leggen aan testpanels. ‘Ik heb er vaak mee moeten werken, maar het is flauwekul. Bijna alle geuren worden getest en toch is maar 3 procent een succes. En als je Chanel no. 5, de bestverkochte geur ter wereld, blind laat ruiken, vinden de meeste mensen het helemaal niet lekker.’

Bij Hermès overlegt Ellena alleen met de directeur van de parfumafdeling. ‘Wat ik voor Hermès maak, is wat ik voor een eigen merk zou maken. Dat maakt het ook zwaar: ik kan niemand anders de schuld geven als het niet goed uitpakt.’

Het persoonlijkst zijn de Hermessences: experimentele geuren die uitsluitend worden verkocht in de eigen winkels. Acht heeft hij er tot nu toe gemaakt, waaronder Paprika Brasil, een uniseksparfum dat de sensatie van Spaanse peper in de mond vertaalt naar geur. ‘Als ik er iemand een plezier mee doe, is dat fijn’, zegt Ellena, ‘maar ik maak ze voor mezelf.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden