De gespeelde waarheid over commerciële tv

Kenners van de commerciële omroep stonden de makers bij, en zo ontstond TV7, een VPRO-satire over een commerciële zender. Scenarioschrijfster Joan Nederlof en RTL 4-presentator Beau van Erven Dorens over schijn en werkelijkheid, televisiegeilheid en opportunisme....

Maud Effting

TOEN scenarioschrijfster Joan Nederlof twee jaar geleden begon met het schrijven van een dramaserie over de commerciële omroep, wist ze eigenlijk niet waar ze moest uitkomen. Samen met een brainstormgroepje uit de dramaserie Hertenkamp had ze bedacht dat ze 'iets' met de commerciële omroep wilde doen. Maar wat? Om te weten wat zo'n omroep inhield, hadden ze televisiekenner Bert van der Veer uitgenodigd. Die verbaasde zich over hun naïviteit. Op de muur van de studio had Nederlof een organogram getekend van de omroep die zij in gedachten had.

'Zijn broek zakte af van dat dingetje', vertelt Nederlof. 'Bovenaan had ik de general manager gezet, en meteen daaronder de presentatoren. Hij begon meteen te roepen: ''Nééé, die presentatoren moeten lager, die horen ergens op de grónd.'' Verder heeft-ie allerlei nuttige termen genoemd waar we nog nooit van hadden gehoord, zoals sales manager en zo.'

Natuurlijk hadden Nederlof en de rest van Hertenkamp, onder wie Marcel Musters, Pieter Kramer en Ton Kas, wel een idee van de sfeer in het commerciële wereldje. Mensen zouden snel en hard zijn, en alles zou er om geld draaien, was het cliché. Van der Veer, die anderhalf jaar geleden zonder pardon werd ontslagen als programmadirecteur bij het commerciële RTL 4, gaf hun een waardevol advies: 'Alles wat je bedenkt over de commerciële omroep, is waar. En nog veel erger.'

Samen met Frank Houtappels, met wie ze ook de cultserie Hertenkamp schreef, ontwikkelde Nederlof het scenario voor TV7, dat deze week van start ging bij de VPRO.

In dezelfde studio waar destijds de sessie met Bert van der Veer plaatsvond, praat Nederlof net na de première samen met tv-presentator Beau van Erven Dorens van RTL Boulevard (RTL 4) over de serie.

Van Erven Dorens speelt in TV7 zichzelf. Althans: hij speelt de geile, gladde presentator Beau van TV7-programma's als De Naakte Waarheid en Geef die hoer een kans - een real life-show met vijf prostituees in een Bijlmerflat - die Nederlof en Houtappels voor hem bedachten. Veel hoefde hij niet te veranderen: 'Ik speel niet mezelf, maar ik speel zoals ik ook Big Brother zou presenteren', zegt hij. 'En daar doe ik dan nog een schepje bovenop.'

Daarmee raakt hij precies aan het bevreemdende effect dat de makers met hun serie veroorzaken. In Hertenkamp deden ze dat door een parodie op een soap te maken - de kijker vroeg zich steeds af of hij nu naar een soap zat te kijken of niet. Ook TV7 speelt met schijn en werkelijkheid. 'Het moest een zweem van werkelijkheid hebben' , zegt Nederlof. Naast de Hertenkamp-acteurs van theatergroep mugmetdegoudentand werd daarom een keur van bekende Nederlanders uitgenodigd die een extreme versie van zichzelf moesten uitbeelden bij de fictieve commerciële omroep TV7. Het recruteren van de BN'ers liet ze grotendeels over aan Hertenkamp-acteur Marcel Musters. 'Die durft heel veel, dus die heeft het meest gebeld. Als ik Mireille Bekooij moest bellen, was ik dagenlang van streek.'

Uiteindelijk zeiden Hans van der Togt, Manuela Kemp, Loretta Schrijver, Victor Deconinck, Mireille Bekooij, Peter Jan Rens en Beau van Erven Dorens allemaal blijmoedig ja op de vraag of ze de absurde rollen wilden vertolken die voor hen waren bedacht. De een speelt nu een alcholistische spelletjespresentator die zijn handen niet uit de bloesjes van de kandidaten kan houden (Peter Jan Rens), de ander is een nieuwslezeres die voortdurend een wit ratje op haar schouder meezeult (Loretta Schrijver).

In hoeverre geeft TV7 een realistisch beeld van het commerciële wereldje? Nederlof: 'Het is een fantasie van ons die gedeeltelijk waar is. Het is deels gebaseerd op interviews die we hebben gelezen, en deels verzonnen. Zoals mensen ontslaan met envelopjes. Dat heeft Harry de Winter bij IDTV gedaan op momenten van grote crisis.

'Wat bijvoorbeeld niet klopt, is de nieuwsredactie. Die is in TV7 niet onafhankelijk. Dat is om spanning in het verhaal te brengen. Al heb ik ook weleens ergens gelezen dat Fons van Westerloo (SBS) soms naar zijn redactie een memootje stuurt met de boodschap: zou dit geen leuk onderwerp zijn? '

Van Erven Dorens ziet in TV7 vooral het beeld terug dat de buitenwereld van de commerciële omroep heeft. Maar er is één element uit de serie dat - hoewel uitvergroot en ongenuanceerd - overeenstemt met de werkelijkheid: het opportunisme. 'Het voortdurend goochelen aan de hand van kijkcijfers om een product te maken dat allang niet meer hetzelfde is als je eigenlijk zou willen maken. Aan het oorspronkelijke idee wordt zo ontzettend geklooid. Een format wordt veranderd aan de hand van shows die goed hebben gescoord. Ze willen de tranen uit Het spijt me, en ze hangen camera's op omdat dat ergens anders goed heeft gewerkt.

'Veel mensen bij de commerciële televisie weten niet meer wat leuk is. Als je ze vraagt: heb je mijn programma gezien gisteravond? En wat vond je ervan? Dan zeggen ze: ik weet het nog niet, eerst even naar de kijkcijfers kijken.'

Dat opportunisme is er bij de publieke omroep ook, zegt Van Erven Dorens. 'Kijk naar de late night-shows. Die worden niet goed gevonden, maar ze moeten wél tot het eind van het seizoen doorgaan. Alleen heeft het opportunisme daar een andere naam.'

Nederlof: 'Daar heet het een experiment.'

In TV7 draait het om geld en scoren. TV7-werknemers schipperen tussen kijkcijfers en kwaliteit. Zo besluit de ambitieuze redactrice Laetitia du Pré van TV7 Nieuws ondanks talloze concessies die aan de commercie worden gedaan, toch te blijven. Omdat ze per se wil presenteren. 'Ik vind het leuk om zwakke plekken van mensen te laten zien', zegt Nederlof. 'De kijker mag wel wat mededogen met ze krijgen. Die Laetitia heeft een grote mond, maar uiteindelijk blijft ze wel zitten waar ze zit.'

Televisiegeilheid, noemt Van Erven Dorens dat: 'De ijdelheid en de strijd tussen mensen zijn enorm. Als je 's ochtends een foto zou maken van alle televisiepresentatoren zit 60 procent van hen voor de buis de kijkcijfers te controleren. Het zal me niets verbazen als er een heleboel presentatoren staan te juichen, of op zijn minst blij zijn, als de concurrent slecht heeft gescoord. Ik moet toegeven dat ik ook weleens naar de concurrentie kijk. Een heel onaardig idee eigenlijk.'

Van Erven Dorens herkent ook de manier waarop de directie werknemers van TV7 behandelt - de gloednieuwe adoptieshow Ik zoek een Mammie van Hans van der Togt wordt geschrapt in het kader van een kwaliteitsimpuls, en Van der Togt wordt er genadeloos uit gegooid. Het overkwam hem zelf bij Yorin. 'Je vliegt er gewoon uit als je slecht scoort. Van het ene op het andere moment moest ik bij de directeur komen. Naast hem zat opeens een tweede mannetje, en dan zeggen ze dat ze eigenlijk niet zo tevreden zijn over wat je het afgelopen jaar hebt gedaan. Terwijl ik een enorm pak juichende e-mails van hen had.'

Dat hij net als andere BN'ers meedoet aan een satire over de commerciële omroep, wekte verbazing in de media. Zelf ziet hij het anders: hij vindt niet dat TV7 een loopje met hem neemt. Bovendien is hij Hertenkamp-fan en spreekt de humor van TV7 hem aan. 'Ik vind het altijd een wonder dat mensen denken dat wij bij de commerciële omroep onszelf zo serieus nemen. Het programma dat ik nu maak, RTL Boulevard, is puur entertainment. Het is een niemendalletje. Een lekker programma om naar te kijken en heel erg leuk om te doen. Ik zal er nooit iets meer van maken dan dat.'

Nederlof: 'Maar jij hebt die relativering wel heel erg van jezelf.'

Van Erven Dorens: 'Ja. Altijd al gehad ook.'

De rest van de bekende Nederlanders persifleert trouwens eveneens zonder gêne zijn eigen televisieprestaties. Mireille Bekooij deed mee op advies van haar dochter - 'Moet je doen mam, dat is cult'. Nederlof: 'Mireille was zo vervreemdend. Dat is iemand die gaat zitten en gewoon doorpraat alsof ze in haar eigen show zit. Over een hondenshow, het nieuwste model cassetterecorder, hoe het met jou gaat. Het maakt niet uit. Dat kon ze uren volhouden. Een echte vakvrouw.'

Uit Bekooijs voormalige programma Koffietijd! haalde Nederlof ook de 'sponsormomentjes' die in de TV7-shows zijn verwerkt. Bekooij moet in haar programma Mireille de potten mayonaise herkenbaar in beeld brengen. De presentator wordt daarmee een instrument van de commercie, beaamt Van Erven Dorens. 'Bij Big Brother had ik me ook te houden aan bepaalde voorwaarden. Nu niet. Bij RTL Boulevard word ik totaal vrijgelaten.' Maar uiteindelijk is iedere presentator een instrument. 'Ook Sonja Barend. Die verzon zelf weleens een vraag, maar Ellen Blazer verzon 80 procent van haar vragen. Sonja is wel een heel goed instrument. Dat wel. Maar zonder Ellen Blazer had ze haar programma nooit kunnen maken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden