De geschiedenis van Indische schaamte en Hollands onbegrip

'Het ging om mensen die hun status hadden verloren. Ze waren vernederd, berooid.' Adriaan van Dis vertelt over het lot van de Indische Nederlanders die na de overdracht van de soevereiniteit in 1949 werkloos en onbegrepen in Nederland belandden....

Van onze verslaggeefster

Ineke Jungschleger

DEN HAAG

Over de geschiedenis van de Indische Nederlanders ging de studiedag die vrijdag in het Haagse Congresgebouw werd gehouden. Het is de historie van Indische schaamte en Hollands onbegrip. De bouwstenen voor die geschiedenis worden sinds een paar jaar aangedragen door de Indische gemeenschap zelf.

Sinds 1990, toen iemand geheel tegen de beleefde gewoonten van die gemeenschap in een ei stukgooide op de schouder van premier Lubbers, besteedt de regering aandacht aan die geschiedenis. Er kwam geld voor onderzoek. Wetenschappers, vaak kinderen van Indische Nederlanders, dienden plannen in.

'De gedachte dat het een zinnig initiatief is om de geschiedenis van Nederlands Indië ook vanuit deze groep te gaan beschrijven, begint door te dringen', zegt E. Seriese, literatuursocioloog en (onbezoldigd) directeur van het Indisch Wetenschappelijk Instituut. 'Indische mensen, van gemengd bloed, hebben op veel gebieden een rol gespeeld in de geschiedenis. Van regeringsverantwoordelijkheid tot onderdrukte club. Maar in de geschiedschrijving komen wij niet voor. Als je succesvol was, dan was je Nederlands. Zo niet, dan telde je hooguit mee als iets meelijwekkends.'

Of hij zich een Indische Nederlander voelt en zo ja, hoe dat bevalt, vraagt iemand uit het gehoor aan Joop van Tijn. De hoofdredacteur van Vrij Nederland, opgegroeid in Indonesië, antwoordt met een mop over Sammy Davis junior. De Amerikaanse komiek zit in de metro en leest een hebreeuwse krant. Een joodse medepassagier stoot hem aan: 'Is zwart zijn niet genoeg?'

De vader van Van Tijn, joods jurist, koos voor een carrière in voormalig Nederlands Indië. Hij was al voor de oorlog onvoorwaardelijk voorstander van een snelle Indonesische soevereiniteit. Door die opvoeding was er ook bij de zoon geen twijfel aan het 'gelijk' van de onafhankelijkheid. Bovendien was de familie Van Tijn niet geworteld in de Indische archipel.

Voor Adriaan van Dis gold bijna het tegendeel. Zijn vader, KNIL-militair, behoorde tot de zesde generatie Indische Nederlanders. Zijn levensgeschiedenis in Nederland is onderdeel van de roman 'Indische Duinen', met tweehonderdduizend exemplaren het best verkochte boek van vorig jaar. Van Dis groeide op temidden van mensen die hun trots ontleenden aan de positie die ze in het vroegere Indië hadden ingenomen en die ze in Nederland volkomen waren kwijtgeraakt.

Een openbaar gesprek tussen Van Tijn en Van Dis kon vrijdag niet doorgaan wegens ziekte van de laatste, maar in de congresbundel die gisteren verscheen staat hun beider verhaal.

Van Dis: 'Waar horen we bij en hoe deftig zijn we? Hoe deftiger je was, hoe meer je bij de Hollanders hoorde. Vooral voor mijn vader gold dat, meer dan voor mijn moeder. Niet zo vreemd trouwens, want hij had Nederland nog nooit gezien.'

De congresbundel, Het einde van Indië, onder redactie van Wim Willems en Jaap de Moor, medewerkers van de Rijksuniversiteit Leiden, geeft zicht op de stand van zaken in het wetenschappelijke onderzoek. De moeizame dekolonisatie tussen 1945 en 1962 wordt ontleed. De Bersiap-tijd, de bloedige revolutioniare periode die in september 1945 begon, krijgt uitgebreid aandacht.

Minister Borst van VWS oogstte waardering bij de Indische gemeenschap toen ze in haar toespraak vrijdagochtend melding maakte van de Bersiap. Tienduizenden Indische Nederlanders werden in die roerige na-oorlogse jaren door de georganiseerde troepen van Sukarno ondergebracht in voormalige Jappenkampen. Daar waren ze relatief veilig tegen het revolutionaire geweld. De Aziaten waren bij duizenden de slachtoffers van ongeorganiseerde troepen, die brandschattend door het land trokken. Aan deze slachtoffers van het revolutionaire geweld werd, voor het eerst door Nederlandse autoriteiten, door minister Borst aandacht besteed.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden