De generaal met een voorliefde voor operette-uniformen

De Paraguayaanse ex-dictator Alfredo Stroessner is op 93-jarige leeftijd overleden. Hij lag sinds enkele dagen met een ernstige longontsteking in een ziekenhuis in de Braziliaanse hoofdstad Brasilia....

De naam van Alfredo Stroessner, die Paraguay 35 jaar lang als zijn privé-landgoed bestierde, is onlosmakelijk verbonden met martelingen en moorden, en met diefstal van staatseigendommen op een schaal waarvoor het woord corruptie veel te kinderachtig is. Tijdens zijn bewind (1954-’89) was Paraguay een criminele staat, waar de autoriteiten zich bezighielden met de smokkel van luxegoederen en de drugshandel. Daarnaast genoot de dictator van Duitse afkomst een reputatie als gastheer van gevluchte nazi’s.

De generaal met zijn voorliefde voor operette-uniformen behoorde tot de categorie van klassieke buitensporige potentaten als Papa Doc (Haïti) of Trujillo (Dominicaanse Republiek), al sloot hij zich in later jaren aan bij ‘serieuze’ militaire onderdrukkers als Pinochet (Chili) en Videla (Argentinië). Maar misschien leek Stroessner nog het meest op een personage dat was weggelopen uit een van de beroemde Latijns-Amerikaanse dictatorromans van García Márquez of zijn eigen landgenoot Augusto Roa Bastos.

Terwijl hij met zijn familie en vrienden Paraguay leegplunderde, onderdrukte hij de burgers van het land in naam van de strijd tegen het communisme. Hoewel zijn propagandaleus ‘Vrede en vooruitgang’ verdacht veel leek op die van de communistische regimes in Oost-Europa. En uiteindelijk werd hij niet afgezet door de communisten, de guerrillero’s, de oppositiepartijen of het in opstand gekomen volk, maar door zijn eigen, aangetrouwde familie: stank voor dank.

Alfredo Stroessner was de zoon van een Beierse bierbrouwer, die aan het einde van de 19de eeuw naar Paraguay was geëmigreerd. Na een snelle carrière in het leger pleegde Stroessner op 4 mei 1954 een succesvolle staatsgreep. Enkele maanden later benoemde de Colorado-partij, waarvan hij al een paar jaar lid was, hem officieel tot president. In de decennia daarna organiseerde hij steeds schijnverkiezingen die hij ruimschoots won.

Zoals Paraguay, in het hart van Zuid-Amerika, een vergeten land was, zo was Stroessner de vergeten dictator. De hele wereld kende Pinochet en Videla, maar de man die in Latijns-Amerika een recordaantal jaren aan de macht was (al zou hij worden ingehaald door Fidel Castro) bleef een onbekende.

Wat de wereld van hem wist, was dat hij van Paraguay een vrijhaven maakte voor nazi’s die na de Tweede Wereldoorlog uit Europa waren ontsnapt. Dokter Josef Mengele, berucht vanwege zijn medische experimenten in Auschwitz, trof een beschermheer in Stroessner; die verleende ‘de Engel des Doods’ in 1959 de Paraguayaanse nationaliteit. Toen de West-Duitse autoriteiten enkele jaren later om uitlevering van Mengele vroegen, antwoordde de generaal dat zijn mannen hem niet konden vinden.

De gastvrijheid van Stroessner gold ook gevluchte collega-dictators. In de jaren vijftig werd de Argentijnse generaal Juan Perón met open armen ontvangen. In 1979 mocht ook Anastasio Somoza naar Paraguay komen.

In de bijna 35 jaar dat Stroessner aan de macht was, zijn naar schatting dertigduizend Paraguayanen om het leven gebracht of verdwenen. Bovendien verleende de generaal hand- en spandiensten aan andere Zuid-Amerikaanse dictators en liet hij Chileense en Argentijnse ballingen ombrengen. De ontdekking van het zogenoemde Terreurarchief in een politiebureau in Asunción, begin jaren negentig, bracht een schat aan informatie boven water over deze Operatie Condor en leidde in Chili tot een proces tegen ex-dictator Pinochet.

Stroessner handhaafde zich zo lang aan de macht door zijn vrienden, generaals en andere potentiële concurrenten vorstelijk te laten meedelen in de plundering van het land. Dat gold met name voor generaal Andrés Rodríguez, wiens dochter was getrouwd met de oudste zoon van de dictator. Rodríguez groeide uit tot een van de rijkste mannen van Zuid-Amerika, onder meer door het monopolie op de drugshandel. Toen Stroessner begin 1989 besloot de wisselkantoren van zijn nummer twee, waar deze zijn drugsgelden witwaste, te sluiten, was het gedaan met zijn macht: Rodríguez bezette na een bloedige strijd het presidentiële paleis. Stroessner werd op het vliegtuig naar Brazilië gezet.

In Paraguay zijn meer dan dertig processen tegen Stroessner gevoerd waarin hij beschuldigd is van marteling, ontvoering en moord. In 2004 werd een internationaal arrestatiebevel tegen hem uitgevaardigd, maar Brazilië heeft altijd geweigerd hem uit te leveren. Stroessner sleet zijn jaren in een grote residentie even buiten de hoofdstad Brasilia en vertoonde zich zelden in het openbaar. Zijn oude dag bracht hij aldus door op dezelfde wijze als zijn nazi-vrienden, die hij zo lang de ruimte had gegeven zich schuil te houden in Paraguay.

De voormalige dictator van Paraguay Alfredo Stroessner (rechts) is woensdag op 93-jarige leeftijd overleden. Hij stierf in ballingschap in Brazilië aan de gevolgen van een longontsteking. Op de foto is Stroessner in 1974 te zien samen met de Chileense dictator Augusto Pinochet (links). (AP) Beeld
De voormalige dictator van Paraguay Alfredo Stroessner (rechts) is woensdag op 93-jarige leeftijd overleden. Hij stierf in ballingschap in Brazilië aan de gevolgen van een longontsteking. Op de foto is Stroessner in 1974 te zien samen met de Chileense dictator Augusto Pinochet (links). (AP)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden