De gemoedsrust van machines

'Al dat geschrijf van zieken is niet zo verwonderlijk', schrijft Gerhard Nijhof. Ziekte verstoort de vanzelfsprekendheden van het alledaagse leven en roept op tot gepeins....

Gerhard Nijhof, hoogleraar medische sociologie, had zich dertig jaar met ziekte beziggehouden, maar ziek was hij nooit geweest. Tot hem verteld wordt dat hij darmkanker heeft. Hij wordt geopereerd en moet leren leven met zijn ziekte. De kanker verandert zijn leven, maar ook zijn sociologie. Ziekenwerk heet het boekje waarin hij probeert met behulp van zijn eigen ervaringen een ander - intiemer - soort sociologie te bedrijven.

'Van alle artsen heeft alleen mijn huisarts me buiten mijn bed gezien', schrijft hij. Mensen die zieken verzorgen, weten heel weinig van hun patiënten, juist omdat ze hen alleen in bed kennen. Ze weten niet wat de zieke kon vóór hij ziek werd, dus ook niet wat hij nu niet meer kan. Een onderzoek dat zich beperkt tot de liggende mens kan nooit de betekenis van ziek zijn vatten. Een van de meest acute ervaringen van ziekte is de herinnering van de zieke aan wat hij vroeger kon en de twijfel over zijn toekomstige vermogens.

Moeheid is misschien wel het meest irritante symptoom van niet-meer-kunnen. Moeheid die geen duidelijke verklaring heeft, veroorzaakt problemen tussen mensen, omdat die moeheid, in Nijhofs woorden, 'geen cultuur heeft en dus ook geen verkeersregels'. 'Apparaatzekerheid' is een ander begrip dat hij lanceert. Sociologen hebben veel en kritisch geschreven over de vertechnisering van de ziekenhuiszorg. Artsen en verpleegkundigen zouden meer met machines dan met mensen bezig zijn. De machine als concurrent van de zieke. Zelden had Nijhof bij zijn vakgenoten iets gelezen over het vertrouwen dat uitgaat van deze machines, de 'gemoedsrust van het apparaat'.

Voor hem waren de machines wel vertrouwenwekkend, de slangen waren navelstrengen die hem in leven hielden. Als hij kort na zijn operatie van de intensive care terug mag naar de afdeling, is hij niet blij. Losgekoppeld worden van de veilige apparatuur, jaagt hem schrik aan.

Een intense ervaring van de zieke is dat hij anderen meesleept in zijn ziekte. Ziekenhuisbedden zijn eenpersoons en dat is misleidend. De direct betrokkenen, partners, kinderen, geliefden, liggen in onzichtbare bedden om de patiënt heen en lijden met hem aan de gevolgen van de ziekte. 'Ik was ziek en werd geopereerd. Maar vooral in het begin ondervindt mijn partner er de consequenties van. Ik ben er bij gaan liggen, maar zij rent af en aan. Maar ook mijn kinderen regelen hun werk om hier te kunnen zijn. (. . .) Mijn ziekenleven was alleen maar ogenschijnlijk individueel.'

Gerhard Nijhof heeft een prachtig boekje geschreven dat lotgenoten en collega's zal aanspreken. Zijn stijl is, evenals de boodschap, zeer persoonlijk. Met korte zinnen, alsof de dood hem op de hielen zit, en met nieuwe verrassende woorden en begrippen verrijkt hij zowel de literatuur als de wetenschap.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden