De gekozen burgemeester: we zijn er bijna, maar nog niet helemaal

De grondwetswijziging is een belangrijke horde, maar het parcours naar de gekozen burgemeester blijft lastig.

Dertien jaar geleden werd al een poging gedaan om de benoemde burgemeester uit de grondwet te halen. Toenmalig Minister Thom de Graaf (Bestuurlijke Vernieuwing)toerde toen door Nederland om te debatteren over de rechtstreeks door de bevolking gekozen burgemeester. Beeld anp

Dertien jaar na de mislukte poging om de benoemde burgemeester uit de grondwet te halen, staat het onderwerp, een evergreen sinds 1966, opnieuw op de agenda. Het schrappen uit de grondwet van de benoeming is een belangrijke fase in het parcours dat uiteindelijk moet leiden tot de gekozen burgemeester. De etappe van deze week is de 'tweede lezing' in de Tweede Kamer, die inhoudt dat een tweederdemeerderheid vereist is. Hetzelfde geldt straks voor de senaat.

Naar het zich laat aanzien gaat het dit keer eindelijk lukken om de vereiste grondwetswijziging te realiseren. Maar bij gebrek aan eensgezindheid over de vraag wie de burgemeester mag kiezen (de kiezers of de leden van de gemeenteraad) en hoe de verhouding tussen de gekozen burgemeester en de gemeenteraad moet worden geregeld, is er nog een hoop duw- en trekwerk te verwachten.

Tweederde van de kiezers is al een halve eeuw voor een rechtstreeks gekozen burgemeester, die daarmee een democratisch gelegitimeerd mandaat krijgt voor zijn of haar programma. Deze variant biedt de beste garantie voor meer betrokkenheid van de burgers bij het lokale bestuur, maar vereist ook een delicate afweging tussen de competenties van B&W en de raad.

De meeste burgemeesters zelf en veel politieke partijen zijn echter tegen deze scherpste variant. Zij willen zo dicht mogelijk bij de huidige situatie blijven, waarbij de gemeenteraad (die nu de kandidaat voordraagt) de burgemeester kiest. Deze indirecte variant is moeilijk aan het ontvoogde kiezersvolk te verkopen, maar dreigt wel in leven te worden gehouden door aan te dringen op de bekende vertragingstactiek van 'nader onderzoek'.

Om de vaart erin te houden zou minister Ollongren van Binnenlandse Zaken het 'Franse model' in overweging moeten nemen. Hierin zijn de lijsttrekkers van de partijen die aan raadsverkiezingen deelnemen tevens de kandidaten voor het burgemeesterschap. De grootste partij (of combinatie van partijen op één lijst) levert voor vier jaar de burgemeester, die vervolgens de wethouders aanstelt. Zo krijgt de lokale democratie zonder grote verbouwing toch de politieke zuurstof die nu zo node gemist wordt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden