Column

De geheime gedichten van Paul Klee

Dada

 

'O dichter! Wil je de verrotting van een graf schilderen en ontbreekt het je daarbij aan de nodige inspiratie koop dan een Camembert en ruik er zo af en toe aan dan zal het lukken.'

Bovenstaande regels werden in 1906 geschreven door Paul Klee, die we eigenlijk alleen als beeldend kunstenaar kennen. Toen hij in 1940 overleed vond zijn vrouw een schoolschrift waarin hij met potlood zijn gedichten schreef. Hij had ze geheim gehouden voor anderen. Ze werden pas na zijn dood gepubliceerd. Zijn zoon Felix noteert: 'We zien er al de voorbode in van de expressionistische en dadaïstische stromingen daarna, die door de seismograaf Klee opgevangen werden.'

In 1899 schreef Paul Klee (hij was toen 20) in zijn dagboek:

'De muziek is voor mij een behekste geliefde.

Roem als schilder?

Schrijver? Moderne lyricus?

Beroepsloos en niksnut.'

Uit Paul Klees Gedichte (Uitg. Arche, 2004) citeer ik nog een versje (zou Gerrit Kouwenaar zeggen) uit 1902:

'Zinnelijkheid

is de buigzaamheid van het vlees

onder hogere dwang.

Ogen van kleuren stralend,

Oren badend in geluid.

Neuzen in geuren.

Evenzo de liefdesorganen.'

Klee leverde ook tekeningen voor boeken van Tristan Tzara, door Elmer Peterson in zijn studie Tristan Tzara (Uitg. Rutgers University 1971) 'de vader van dada' genoemd. Wat is dada? De Roemeense dichter schrijft: 'DADA is een maagdelijke microbe. Dada is tegen hoge levenskosten. Dada naamloze vennootschap ter exploitatie van ideeën.

'Dada heeft 391 houdingen en verschillende kleuren, naar gelang het geslacht van de president. Het verandert zichzelf-bevestigt-zegt tegelijkertijd het tegenovergestelde-doet er niet toe-schreeuwt-gaat vissen. Dada is de kameleon van snelle, zelfzuchtige verandering. Dada is tegen de toekomst. Dada is dood. Dada is gek. Leve Dada. Dada is geen literaire school, brult Tristan Tzara.'

In Braak 3 (1950) schreef Lucebert onder de titel 'De Nederlandse literatuur is dood, Lang leve de Nederlandse literacteur': 'Men verwijt ons dat wij niets nieuws brengen, maar van welke zijde komt dat verwijt, van die der nieuwlichters soms? Edoch, inderdaad mijne heren, u hebt gelijk, wij vernieuwen de geesten van DADA en surrealisme, zoals jullie je dode oorlogen helpen herhalen. Boum boem bumm kadavers kadavers.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.