ANALYSE

De 'geest van Charlie' lijkt de afgelopen dagen verdwenen uit de Franse politiek

'Frankrijk is in oorlog. Er is een daad van agressie gepleegd tegen het land, zijn waarden, zijn jeugd', zei François Hollande. Hij sprak maandag het Congres toe, de beide kamers van het Franse parlement. De hele politieke klasse van Frankrijk, 577 afgevaardigden in de Assemblée Nationale en 348 senatoren, was naar het kasteel van Versailles geroepen om de oorlogstoespraak van president Hollande te beluisteren.

Hollande in Versailles. Beeld reuters
Hollande in Versailles.Beeld reuters

Dat gebeurde slechts een keer eerder. In 2009 riep president Sarkozy het Congres bijeen voor een toespraak over zijn aanpak van de financiële crisis. De crisis van 2015 is veel ernstiger. Bij een terreurgolf in Parijs vielen vrijdagavond 129 doden. En iedereen verwacht dat er nieuwe aanslagen zullen volgen.

'Maar Frankrijk heeft geduchtere tegenstanders gekend dan Islamitische Staat', zei Hollande, zoals nazi-Duitsland. Maar de gedachten gaan dezer dagen toch vooral terug naar de Algerijnse onafhankelijkheidsstrijd die Frankrijk op de rand van een burgeroorlog bracht. In 1961 vielen 28 doden bij een aanslag op de trein van Straatsburg naar Parijs, gepleegd door de Organisation de l'Armée Sécrète (OAS), een ondergrondse van Franse militairen die de onafwendbare onafhankelijkheid van Algerije niet konden verkroppen. Daarnaast deed de OAS drie pogingen om president De Gaulle te vermoorden.

De Salle de Congrès in het kasteel van Versailles is een geschikt decor voor zo'n plechtige bijeenkomst. Een zaal uit 1875, uitbundig gedecoreerd met marmeren zuilen en goudkleurige versieringen. Boven het spreekgestoelte hangt een schilderij waarop Lodewijk XVI, gekleed in roze pak met kniebroek, in 1789 de Staten-Generaal opent, een vergeefse poging om de Revolutie te voorkomen.

Hollande in aanloop naar zijn toespraak in Versailles maandag. Beeld afp
Hollande in aanloop naar zijn toespraak in Versailles maandag.Beeld afp

Waar is de 'geest van Charlie'?

In 2015 lijkt Frankrijk evenmin verenigd. De 'geest van Charlie' leek de afgelopen dagen helemaal verdwenen. Na de aanslag van 7 januari schaarde het hele land zich achter president Hollande. Zelfs Marine Le Pen vond het even onfatsoenlijk om hem voor de voeten te lopen.

Nu is de sfeer veel sterker gepolitiseerd. Aanvankelijk zou alleen Hollande het Congres toespreken. De Republikeinen van Sarkozy eisten echter dat een debat zou volgen, zodat zij ook de kans zouden kregen om hun visie op de tragische gebeurtenissen te geven. In de media hekelden rechtse politici alvast het beleid van de socialistische regering, met schitterende Franse woorden als laxisme (laksheid) en angélisme (een engelachtige opstelling ten opzichte van het kwaad).

Toch kreeg Hollande gisteren een staande ovatie in het Congres, ook van rechtse politici die anders geen gelegenheid onbenut laten om hem met de grond gelijk te maken. De sessie werd op indrukwekkende wijze besloten met de Marseillaise, gezongen door het voltallige Congres.

In de wandelgangen stonden de parlementariërs klaar voor de pers, tussen de standbeelden van Joseph Bonaparte en andere hoogwaardigheidsbekleders uit de Napoleontische tijd. Oud-premier Jean-Pierre Raffarin toonde zich voorzichtig positief. 'Het lijkt erop dat Hollande nu een heldere prioriteit aanbrengt in Syrië: eerst IS aanpakken, daarna Assad. Maar dit is allemaal discours. Uiteindelijk gaat het om de daden'. Hollande had ook een paar voorstellen van rechts overgenomen, zoals het schrappen van de Franse nationaliteit voor mensen met twee paspoorten die wegens terrorisme zijn veroordeeld. Zelfs Marine Le Pen gaf een tamelijk milde verklaring uit.

De relatieve vrede zal niet lang duren. De strijd tegen het terrorisme is een politiek onderwerp bij uitstek, dat een enorme verdeeldheid oproept. Vlak na sluiting van het Congres was de republikeinse hardliner Laurent Waucquiez op de radio. Hij pleitte nog eens voor een Guantanamo à la Française, het opsluiten van minstens vierduizend mensen die geregistreerd staan als geradicaliseerd, zonder dat bewezen kan worden dat ze iets kwaads in de zin hebben. Wauquiez: 'Het is de enige mogelijkheid. We moeten ze aanpakken voordat ze een kalasjnikov ter hand nemen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden