DE GEEST IS UIT HET HUIS

Op 1 december 2004 overleed prins Bernhard, de laatste bewoner van Paleis Soestdijk. 'Vooral 's avonds, in het donker, is het een triest gezicht....

De postduiven van de prins - duivenmelker sinds 1939 - zijn er nog, maar lang zal dat niet meer duren. Op 1 juli moeten de hokken aan de Amsterdamsestraatweg tegenover paleis Soestdijk leeg zijn - net als het paleis zelf. 'De duiven gaan weg', zegt Martin van den Bor, Koninklijk Duivenverzorger sinds 1990.

Bij wijnhandel Joh. Mets (hofleverancier) aan de Van Weedestraat in Soestdijk is de verkoop van de Rioja-wijn Marqués de C & Aacute;ceres ingezakt. 'Het hobbelt nog wat na', zegt eigenaar Joost Mets, 'maar het zijn toch vooral weer de vaste liefhebbers die 'm kopen.' Toen na het overlijden van de prins de mare de ronde deed dat Bernhard zich het eenvoudige slobberwijntje (9,75 de fles) goed liet smaken, stroomden bij Mets de bestellingen uit het hele land binnen. 'Het was wijn waar je 93 van werd.'

Op 1 december 2004 overleed prins Bernhard, de laatste bewoner van paleis Soestdijk. Voor het plaatsje tussen Soest en Baarn kwam daarmee een einde aan een periode van koninklijke inwoning die, met een onderbreking gedurende de Tweede Wereldoorlog, ruim 62 jaar omspande - prinses Juliana en prins Bernhard betrokken de voormalige zomerresidentie van Juliana's grootmoeder Emma in 1937.

In een van de witte huizen tegenover het paleis woont René Griffioen (48) met zijn vrouw Marleen. Griffioen was de laatste vijf jaar kok in de prinselijke huishouding. 'Het pandje aan de overkant', noemt hij het paleis. 'Het is leeg, zo zonder bewoner', zegt Griffioen. Vooral 's avonds, als de ramen van het hoofdgebouw en de zijvleugels donker blijven, is het maar een triest gezicht, vindt hij. 'De geest is uit het huis.' Marleen Griffioen: 'De vlag die niet meer wappert, dat blijft vreemd. En je mist de reuring die bij zo'n paleis hoort.'

Griffioen was als kok van de Koninklijke Marine gedetacheerd op Soestdijk. Hij begint op 4 april met zijn nieuwe baan in de marinierskazerne van Doorn. Veel personeelsleden van Soestdijk, bij Bernhards overlijden 62 in getal, hebben inmiddels elders werk gevonden. Sommige in de verzorging, andere in hotels, weer andere in een van de rijke huizen rond Soestdijk. 'Het is geen slechte aanbeveling, als je in het paleis hebt gewerkt', zegt Griffioen.

Een nieuwe baan wil niet zeggen dat daarmee de periode op het paleis ook definitief is afgesloten. Sommige personeelsleden werkten meer dan veertig jaar in dienst van de koninklijke familie. 'Dan is het moeilijk om ergens anders te wennen.' René Griffioen zelf, hoewel een relatief verse kracht, had het er zwaar mee, de eerste weken na het overlijden van de prins. Werken op het paleis was een intensieve bezigheid - en een zeer afwisselende. Koken voor grote en kleine gezelschappen, soms op reis met de prins naar diens jacht in de Middellandse Zee. En je zag nog eens iemand.

Hij wist vijf jaar geleden natuurlijk dat hij ging werken voor twee hoogbejaarde mensen, maar niettemin kwam het einde onverwacht snel. Ook in het paleis was menigeen ervan overtuigd dat de prins het, ondanks zijn krakkemikkige gezondheid, nog jaren zou volhouden. En sommige personeelsleden hoopten dat in hun bestaan heel misschien alles bij het oude zou blijven, als Willem-Alexander en Máxima zouden besluiten hun huis in de Wassenaarse duinen te verruilen voor Soestdijk. René Griffioen geloofde daar trouwens geen moment in. 'Het onderhoud van zo'n groot paleis is niet meer op te brengen.' De staf op paleis Soestdijk telde alleen al tien tuinmannen, van wie er nu nog drie lopende onderhoudswerkzaamheden verrichten, tot duidelijk wordt hoe de toekomst van gebouw, dienstwoningen en park eruit zal zien. Dat is voor iedereen in Soestdijk en wijde omgeving trouwens de grote vraag: wat er met het paleis zal gaan gebeuren.

Bij het ministerie van VROM, waaronder de Rijksgebouwendienst valt, zet Fred van der Veen, voormalig voorzitter van de VROM-Raad, momenteel de mogelijkheden op een rijtje. Hij wenst bij die werkzaamheden niet te worden gestoord. Voorlopig zijn alle opties nog open. Het paleis zou staatseigendom kunnen blijven, en bijvoorbeeld dienst kunnen gaan doen als museum. VVD-Kamerlid Jan Rijpstra opperde in december al er een Nationaal Historisch Museum van te maken. Anderen waren wel geporteerd van de idee van Soestdijk de Nederlandse variant van de Londense Portrait Gallery te maken.

Officieel is de belangstelling van de M.C. Escher Foundation, die de nalatenschap beheert van de graficus-kunstenaar Maurits Escher. 'Wij zouden graag een van de vleugels van het paleis willen gebruiken voor een permanente, liefst multimediale tentoonstelling', zegt stichtingsvoorzitter Willem F. Veldhuysen. Zijn foundation liet overigens al in 1990, toen zowel Juliana als Bernhard nog pico bello in orde was, weten paleis Soestdijk - dat formeel op Baarns grondgebied ligt - te beschouwen als een droomlocatie. Veldhuysen: 'Escher werkte dertig jaar lang in Baarn. Het zou voor ons een terugkeer naar onze roots betekenen.'

Als het aan de Soestse onroerend- goed-magnaat Jan Smeeing ligt, wordt paleis Soestdijk verkocht, en wel aan hem en zijn drie vrienden Mart van Asch, Jan Grift en Gerrit van Buuren - eveneens jongens uit het vastgoed. De financiering is al geregeld, volgens Smeeing legt ING graag de benodigde miljoenen - afhankelijk van de bestemming russen de twintig en veertig miljoen euro voor paleis, bijgebouwen en Emmapark - graag op tafel. En Smeeing en zijn vrienden hebben ideeën in overvloed voor de exploitatie.

'Wij hebben een hele lijst met plannen, helemaal uitgewerkt, allemaal met tekeningen', zegt Jan Smeeing. Er heeft zich volgens de ondernemer al een 'researchcentrum uit de gezondheidszorg' gemeld, dat graag zijn intrek in paleis Soestdijk zou nemen. Voorts zou hij een deel ervan graag omtoveren tot een luxe vijf-sterrenhotel, 'of iets van een kuuroord'. Dit alles natuurlijk met inachtneming van de monumentenstatus van het paleis. Misschien is daarin trouwens ook nog ruimte voor een opnamestudio. En het Emmapark achter het paleis zou heel goed kunnen transformeren in een golfbaan.

In elk geval moet de uitstraling van paleis Soestdijk blijven zoals ie is, vindt Jan Smeeing. Niemand hoeft bang te zijn dat hij en zijn companen het gebouw vanwege het geldelijk gewin naar god zullen helpen. Natuurlijk niet. Ze zullen er echt geen peperdure appartementen inrammen.

'Laat er maar weer een prinsje in gaan zitten', zegt Joost Mets, de wijnhandelaar. 'Ik vind het niks, zo. Ik ben van jongs af aan gewend dat we wekelijks naar het paleis gingen, om wijn en andere zaken af te leveren. Dat mis ik. Het is doods, vooral wanneer je er 's avonds langs rijdt.' Maar ja, welk prinsje? Er is al geopperd dat prinses Amalia ooit haar intrek op Soestdijk zou kunnen nemen, maar Amalia is één jaar, dus dat duurt nog even.

'Van mij mag het een Van der Valk-hotel worden', zegt Soestdijker Eduard van der Velden (74), die op zijn fiets bijna dagelijks de ontwikkelingen rond het paleis in ogenschouw komt nemen. 'De toekan op het dak van Soestdijk, waarom niet?'

Van der Velden is overigens zeer benieuwd naar wat er zal gebeuren met de geweldige hoeveelheden rose champagne in de kelders van het paleis. Rose champagne? 'Ja, wist je dat niet? Dat is hier algemeen bekend. Die kelders liggen vol rose champagne. Daar houden ze erg van, in de koninklijke familie, van rose champagne.'

René Griffioen, zeer goed op de hoogte van de inhoud van de kelders, moet lachen als hij het champagnegerucht hoort. Hij gaat er niet op in, ex-personeelsleden van het paleis worden geacht een hoge mate van discretie in acht te nemen. Wat hij wel kwijt wil, is dat de prins er echt niet over piekerde om de een of andere Spaanse rioja van 9,75 euro te consumeren. 'Welnee. Die zogenaamde Bernhard-wijn was voor de gasten. De prins had voor zichzelf wel betere wijn in de kelder liggen. Een tien jaar oude Latour, daar hield hij van.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden