Analyse

De geest is uit de fles in Hongarije

De Hongaarse premier is oppermachtig in het parlement, maar niet langer op straat. Voor de vierde keer in een maand betoogden jongeren.

Betogers in Boedapest dragen portretten van Poetin (links) en Orbán mee in hun protest tegen corruptie. Beeld AP

Het begint een gewoonte te worden. Voor de vierde keer in minder dan een maand zijn in Boedapest tegenstanders van premier Viktor Orbán massaal de straat opgegaan. Zoals bij de vorige demonstraties was 'de dag van publieke verontwaardiging' georganiseerd door partijloze activisten, vooral jongeren.

De protestreeks begon vorige maand na de aangekondigde invoering van een internetbelasting. Orbán werd er toen door tienduizenden betogers van beschuldigd de vrije meningsuiting te beknotten. In een zeldzaam geval van zelfkritiek trok de conservatieve premier toen zijn voorstel in, maar de geest was uit de fles.

Corruptie

Deze keer werd vooral de corruptie op de korrel genomen. De tienduizend Hongaren die zich maandag voor het parlementsgebouw verdrongen, eisten het ontslag van het hoofd van de belastingdienst, Ildikó Vida. Die staat sinds enkele weken op de zwarte lijst van de Amerikanen. Samen met vijf andere van corruptie beschuldigde hoge ambtenaren mag ze de Verenigde Staten niet meer in.

Maar zoals tijdens de protesten tegen de omstreden internetbelasting zit de onvrede veel dieper. Veel jonge Hongaren zijn niet te spreken over de manier waarop 'Viktator' Orbán hun land regeert. Met zijn conservatieve partij Fidesz beschikt de premier over een tweederde meerderheid in het parlement en daarvan maakt hij dankbaar gebruik om zijn machtspositie te verstevigen. Onafhankelijke organisaties die daar kritische vragen over durven stellen, krijgen de politie over de vloer.

Dat Orbán het niet zo nauw neemt met de democratische spelregels is ook tot het buitenland doorgedrongen. De Amerikaanse chargé d'affaires in Boedapest, André Goodfield, noemde vorige maand de toenemende corruptie een teken van een verzwakkende democratie. 'Als de toestand verder uit de hand loopt', waarschuwde hij, 'dan zullen we niet langer kunnen samenwerken'.

Anti-westerse toer

De wrevel van de Verenigde Staten wordt vergroot door het geflirt van Orbán met Rusland. Hoewel Hongarije lid is van zowel de NAVO als de Europese Unie, voelt het niets voor sancties tegen Moskou. Vorige week nog zette het door Orbán gedomineerde parlement het licht op groen voor de aanleg van de South Stream, de gasleiding die via de Zwarte Zee Russisch gas moet aanvoeren. Hongarije riskeert daarmee een aanvaring met de Europese Unie, die vanwege de crisis in Oekraïne het project heeft geblokkeerd.

Het is de vraag of Orbán zich veel van de kritiek zal aantrekken. Sinds hij in 2010 met zijn partij de parlementsverkiezingen won, is de 51-jarige regeringsleider hoe langer hoe meer op de anti-westerse toer gegaan. In juli verklaarde hij tijdens een toespraak voor de Hongaarse minderheid in Roemenië het democratische model verouderd. Hij stelde een 'illiberal' staat in het vooruitzicht, naar het voorbeeld van landen als Singapore, China of Rusland. Eerder al had de premier zich gekeerd tegen wat hij de kolonisatie van Hongarije door buitenlandse bedrijven noemde.

Demonstranten op het Lajos Kossuth-plein, voor het Hongaarse parlementsgebouw, afgelopen maandag. Beeld EPA

Buitenlandse winkelketens

Orbán hoeft zich van de kritiek natuurlijk ook niet veel aan te trekken. Ondanks zijn anti-westerse uitlatingen gaat het behoorlijk goed met de Hongaarse economie. Ook electoraal gesproken mag de autoritaire premier niet klagen. Het afgelopen jaar won hij drie verkiezingen op rij, met als uitschieter de parlementsverkiezingen van april. De linkse oppositie kwam er nauwelijks aan te pas. Bij de Europese en lokale verkiezingen werd ze zelfs voorbijgegaan door het extreem-rechtse Jobbik.

Die toestand heeft ervoor gezorgd dat Orbán, ondanks de protesten, niet van koers hoeft te veranderen. En dat is hij ook niet van plan. Sinds vorige week houdt hij zijn pijlen gericht op de buitenlandse winkelketens. Als de Hongaarse premier zijn zin krijgt zullen ze op zondag de deuren moeten sluiten en een bijkomende belasting betalen. Ook zullen ze uit de stadscentra verbannen worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden