De gedaanteverwisseling

In november 1912 begon Franz Kafka aan het verhaal dat wel het beroemdste verhaal uit de wereldliteratuur is genoemd: Die Verwandlung - De gedaanteverwisseling....

Zijn Nederlandse uitgever Querido heeft het toch aangedurfd om het enge beest op het omslag van een nieuwe vertaling te zetten. Een zwarte kever is het geworden, met een 'pantserachtige harde rug' en met 'vele, vergeleken met zijn verdere omvang jammerlijk dunne pootjes'. Doe het niet, had Kafka gesmeekt, niet incalculerend dat 86 jaar later zijn beest alsnog in Ne der land op zijn boek zou prijken. Toch is de keus voor dit omslag zo vreemd nog niet want in een dagboekaantekening, oktober 1913, zegt hij: 'Ik denk voortdurend aan de zwarte kever.' Gregor Samsa, handelsreiziger, ontwaakt niet uit, maar in een boze droom. Zijn moeder, vader en zuster zien hoe de zoon des huizes in een dier, een tor, een kever, een insect, ongedierte is veranderd. Samsa denkt en ervaart de wereld om zich heen als een mens, maar langzaam maar zeker slipt het wezen van het dier naar binnen. De gedaanteverwisseling zuigt de lezer een fantasie in, een uitzinnige fantasie die in snel tempo nuchtere werkelijkheid wordt. De volstrekte geloofwaardigheid van het onmogelijke, dat is het geheim van Kafka's schrijverschap. Wat aan het begin een bizar gedachtespinsel van een overspannen schrijver lijkt, is aan het slot de essentiële vertelling van een eenzame zoon over zijn familie, over de angst voor de buitenwereld, over de terreur van een vader. 'Mijn vader en ik, wij haten elkaar onverschrokken', schrijft hij aan zijn geliefde Felice Bauer. Die vader aan wie Franz zijn eerste boek wilde geven en die zei: 'Leg het maar op m'n nachtkastje.'

Gregor Samsa, Franz Kafka, autobiografie? Je zou het kun nen denken wanneer Kafka vlak na verschijnen opmerkt: 'Wat zegt u wel van die vreselijke dingen die zich in ons huis afspelen?' En nee, te gemakkelijk die vlucht in de autobiografie: 'Het is geen cryptogram. Samsa betekent niet Kafka, het is geen bekentenis... De droom onthult de werkelijkheid, waarbij de verbeelding achterblijft. Dat is het verschrikkelijke van het leven - het schokkende van de kunst.' Was getekend Kafka. Altijd te lezen en te herlezen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden