Interview

'De gangbare definitie van liefde op popplaten, die accepteer ik niet'

Smoorverliefd raakte hij en boem, daar kwam muzikant Joshua Tillman (Father John Misty) zichzelf eens even flink tegen: jaloers, bezitterig en idolaat. Het meisje werd zijn echtgenote, de zelfanalyse werd het alom bejubelde album I Love You, Honeybear.

Joshua Tillman, backstage, vlak voor zijn laatste toegift in concertzaal Gorilla in Manchester.Beeld Daniel Cohen

Het optreden van Father John Misty in de uitverkochte concertzaal Gorilla in Manchester is een halfuurtje onderweg als Joshua Tillman (33), de bebaarde Amerikaan achter de artiestennaam, besluit een overenthousiaste fan op de voorste rij van repliek te dienen. 'Er staat hier vooraan iemand voortdurend om een liedje uit 2005 te roepen. Ik voel me vereerd dat u bekend bent met mijn werk uit die periode en waardeer het dat u zo publiekelijk en volhardend blijk geeft van die kennis, maar helaas: ik ga het niet spelen.'

Klare taal. Wie Tillmans oeuvre zo goed kent, zou toch moeten weten dat hij in 2012 een nieuwe artiestennaam koos mede omdat hij afstand wilde nemen van de acht soloplaten die hij daarvoor als J. Tillman had uitgebracht: weg met het 'singer-songwritergeneuzel', hij wilde het 'verwoesten'. Als Father John Misty zou hij welluidende, rijk georkestreerde folkpop maken, met bravoure gepresenteerd.

De eerste tien seconden van zijn optreden in Manchester zijn voldoende om vast te stellen dat hij die ambitie heeft verwezenlijkt: het lange lijf van de knappe man met de volle baard kronkelt, hij heft zijn microfoonstandaard boven zijn hoofd en stort zich zelfverzekerd zingend en met gespreide armen in I Love You, Honeybear, het theatrale liefdeslied voor zijn vrouw, tevens de titel van zijn meesterlijke, onder jubelrecensies bedolven tweede album als Father John Misty, een conceptplaat over de liefde.

Vijf sterren

'Met I Love You, Honeybear, zijn tweede album onder de naam Father John Misty, overtreft Josh Tillman zichzelf én alles wat hij met Fleet Foxes deed.' Lees de volledige recensie, goed voor vijf sterren.

Beeld -

Emma

Zíjn liefde. Ze heet Emma en inmiddels ook Tillman. 'Everything is doomed/ And nothing will be spared/ But I love you, honeybear!'

Josh Tillman maakt eindelijk de muziek die past bij zijn verschijning. Het is onmogelijk hem over het hoofd te zien, zo bleek die middag al toen hij de Gorilla-bar binnenliep: boomlang, golvend haar, goeie kop, lange jas, opvallende zonnebril met daarachter zelfverzekerde, staalblauwe ogen. De baard onderstreept het folkkarakter van zijn muziek.

Hij zou een goede, charismatische predikant zijn geweest, het beroep dat hij voor ogen had tijdens zijn jeugd in een streng evangelisch gezin, even buiten Washington D.C.

Toen hij besloot een album te maken over zijn liefde voor Emma, besloot hij ook dat hij dat moest doen 'without bullshitting'. Waar de 'bullshit' op het gemiddelde liefdesalbum uit bestaat?

'Sentimentaliteit', zegt hij. 'Zoete bagger. Clichés. Zelfmedelijden. Zelfingenomenheid. En een merkwaardig soort verkapte vrouwenhaat, zo van: wat doen ze ons toch aan?'

I Love You, Honeybear, door Tillman gezongen met een timbre dat aan zijn labelgenoot John Grant doet denken, is inderdaad 'anders', om het maar diplomatiek uit te drukken. Er staan een paar gevoelige liefdesliedjes op, gericht aan Emma, maar het album is toch vooral een even hilarische als genadeloze zelfanalyse.

'Echte liefde haalt niet alleen het beste in mij naar boven, maar ook het slechtste', zegt Tillman. 'Als ik verliefd ben, kom ik mezelf op allerlei vervelende manieren tegen.'

Een bloemlezing van zijn onhebbelijkheden: 'Angst, jaloezie, bekrompenheid, cynisme, bezitterigheid, neiging om de slachtofferrol te kiezen, neiging om een vrouw op buitengewoon sneue wijze te verafgoden, paranoia, hardnekkige neiging tot ontrouw en een zelfingenomenheid waaraan ik me te pletter erger.'

Het komt allemaal aan bod, waardoor het album een panoramische blik biedt op Tillmans worsteling met intimiteit: vaak hilarisch, soms ontroerend en niet zelden goed voor plaatsvervangende schaamte.

De beste liefdesplaten volgens Father John Misty

Dory Previn: Dory Previn (1974)
'I lie in bed beside him/ And I ask him 'Will you go?'/ He says 'I swear I'll never leave you'/ And I say 'I know'.'
'Eigenlijk wil ik Dory Previns hele oeuvre noemen, maar ik noem dit album omdat het lied Atlantis erop staat, waarin ze beschrijft hoe ze naast haar man in bed ligt en zich realiseert dat ze hem volledig, maar dan ook volledig kent. Het is liefde, maar de tekst boezemt ook verpletterende angst in: is dit het dan? Ik denk dat dat de reden is dat Dory Previn nooit is doorgebroken: haar liefdesliedjes zijn te echt. Ze komen te dichtbij.'

Nick Cave: The boatman's call (1997)
'And I believe in love/ And I know that you do, too/ And I believe in some kind of path/ That we can walk down, me and you.'
'Ik ben fan van Neil Young en Leonard Cohen, maar wat ze over de liefde te melden hebben, laat me koud: Cohen is me te verheven, Young gewoon te saai. Nick Cave schrijft wél prachtig over de liefde. Op The Boatman's Call verkent hij er alle facetten van, vanachter de piano, nu eens grimmig, dan ineens weer heel zoet, zoals in Into My Arms. Geen clichézin te vinden.'

Björk: Vespertine (2001)
'You're trying too hard, ah!/ It's not meant to be a strife/ It's not meant to be a struggle uphill.'
'De nieuwe plaat van Björk (Vulnicura, red.) gaat over het einde van haar relatie. Die moet ik nog beluisteren. Vespertine ging over het begin ervan, over de hobbelige aanloop, de seks en de offers die je moet brengen. Björk kan als een kerel over de liefde schrijven: intimiderend, bezitterig, agressief.'

Joshua TillmanBeeld Daniel Cohen

Hij bracht Emma in verlegenheid door in de lieve titelsong ook de verstilde compositie van 'mascara, blood, ash and cum' te schetsen die na een vrijpartij op het matras achterbleef.

In het ene lied zingt hij de liefste zin van het album ('I can hardly believe I found you and I'm terrified by that'), om in het volgende over Emma op te scheppen alsof ze een gebruiksvoorwerp is ('gets down more often than a blow-up doll') en te beschrijven hoe in de kroeg tot zijn eigen angst en verbijstering zijn neiging tot overspel oplaait.

Hij portretteert in The Ideal Husband de klootzak die hij was vóór hij Emma ontmoette ('Didn't call when grandma died'), en geeft in The Night Josh Tillman Came to Our Appartment zijn ex een buitengewoon gemene trap na door op onderkoelde toon te beginnen aan een opsomming van alle dingen die hij vreselijk aan haar vond: 'Of the few main things I hate about her, one's her petty, vogue ideas.'

Genant

'De haat, de frustratie en de angst die een integraal onderdeel van de liefde vormen, daar hoor je romantische songschrijvers nooit over', zegt hij. 'Niemand zingt: dit is moeilijk en vaak niet eens leuk, maar ik stort me tóch in deze liefde, omdat ik denk dat het de moeite waard zal zijn.'

En Emma? Die gilde van het lachen toen ze het lied over die ex hoorde, ze vertrok van gêne bij sommige passages, huilde van ontroering toen Tillman het liefdevolle When You're Smiling and Astride Me voor haar zong, maar vond in het algemeen dat hij moest doorpakken en álles op het album moest zetten, hoe persoonlijk en genant ook.

Dankzij Emma verscheen ook het schitterende Bored in the USA op de plaat; Tillman wilde het lied weglaten omdat het volkomen losstaat van het liefdesthema van het album. Hoe ironisch: juist Bored in the USA werd de dragende single, die Tillman live mocht komen spelen in de show van David Letterman. Hij schitterde, maakte er een hele vertoning van, compleet met de 'lachtape' die je ook in de studioversie hoort. Plotseling kenden miljoenen mensen Father John Misty, die oprecht verbaasd is dat de muziekpers zo lyrisch is over zijn 'egocentrische, vileine liefdesgedachten'.

Fleet Foxes
'Geen vraag over Fleet Foxes?' Josh Tillman is even verbaasd als verheugd over het feit dat de Nederlandse interviewer de succesvolle band, waarin Tillman tussen 2008 en 2012 drummer was, onbesproken laat. Veel valt er ook niet over te melden, zegt hij: 'Hun debuutalbum was al af toen ze mij inhuurden. Ik heb de songs ingestudeerd en ben met ze op tournee gegaan. De totstandkoming van het tweede album, Helplessness Blues, maakte ik wel mee, maar aan het creatieve proces droeg ik niets bij. Ik was een huurling.'

Borderline sarcasme

'De gangbare definitie van liefde op popplaten... ik accepteer 'm gewoon niet', zegt hij. 'Ik ervaar liefde als een sprong in het diepe, een officieel besluit om je egocentrisme en narcisme aan de kant te schuiven, zodat de ander kan zien wie je werkelijk bent. Dat is intimiteit en er is niets zalig aan. Het is een radicale daad.'

Het culmineerde allemaal in Holy Shit, een lied dat net als Bored in the USA een buitenbeentje op het album lijkt, maar het niet is. Je moet alleen even weten waarover het gaat. De warrige tekstflarden over actualiteit en politiek zijn een impressie van de paniekerige gedachtestroom die Tillman in de greep kreeg op de dag voor hij Emma zou trouwen. Hij had gedachten over ongeveer álles, behalve over liefde en huwelijk.

Het hoort niet tot Emma's favorieten.

'Ik voel verwantschap met komieken', zegt Tillman. 'Zij zeggen dingen die anderen niet durven zeggen. Mensen lachen erom, terwijl het soms niet eens grappig was bedoeld. Dat herken ik wel. Sommige liedjes zijn in kale, uitgeklede vorm echt te pijnlijk en genant voor me. Daarom heb ik mezelf toestemming gegeven om ze te verpakken in grootse muziek, die getuigt van een soort 'borderline sarcasme', en om er een emmer ironie overheen te storten. Zo bescherm ik mezelf.'

Hij moet gaan. De technici in de zaal wachten. Soundcheck. Daarna yoga en even skypen met Emma, want nee: ze is er niet bij deze keer. Hoe gaat het eigenlijk met de liefde? 'Men zegt dat liefde een mens geluk en rust hoort te bieden. Welnu, ik boek enige progressie en nader nu bíjna dat stadium. Het gaat de goede kant op.'

En dat allemaal omdat hij, zoals hij in het fragiele slotlied van het album zingt, een keer naar de winkel reed, een meisje zag staan en tegen haar zei: 'Seen you around. What's your name?'

Father John Misty: I Love You, Honeybear. Bella Union/PIAS.
Live: zaterdag op Lowlands, om 19u in India.

Joshua TillmanBeeld Daniel Cohen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden