De fysieke vorming van de mens

Bij het Japanse volk neemt de sport als lichaamsoefening en als passief vermaak een belangrijke plaats in. Sinds Tokio 1964, Sapporo '72 en Nagano '98 kent de hele wereld de taferelen van stadions vol vlaggetjes zwaaiende fans die eerbiedig buigen voor de prestaties van hun held....

JOHN VOLKERS

ALS JE met de kogeltrein Shin Kan Sen door het volgebouwde Japan suist, wordt het oog voortdurend getrokken door hoge stalen stellages, met groene netten omspannen, waar golfers - zonder grote portemonnee - vier of vijf etages hoog hun swing staan te oefenen.

Als je op de hoogste verdieping van wolkenkrabbers in Tokio of Osaka naar beneden tuurt, valt het oog op de vele sportvelden, zwembaden, hallen en baseballcomplexen die in het urbanisatieproces zijn geweven. Als je de kiosk binnenstapt, liggen zeven sportkranten klaar, en als je de televisie aanzet en kiest voor één van de negen Japanse zenders, spatten de wedstrijdbeelden van het scherm.

In Japan is er geen ontkomen aan: sport speelt een belangrijke rol in de samenleving. Op school wordt de liefde voor sport erin gepompt. Arjan van Blokland, attaché van de Nederlandse ambassade in Tokio en fanatiek sportvolger: 'De fysieke vorming van de mens telt hier serieus. Je moet op school een sport als vak kiezen. Het sportsysteem is vergelijkbaar met dat van de Verenigde Staten. Het is verbonden aan de high schools en universiteiten. De sportkringen van de universiteiten, zoals de Kendo-tak van de Keio, zijn later zeer invloedrijke old-boys-organisaties geworden.'

De high schools kennen gereputeerde competities. Het nationaal kampioenschap honkbal van die scholen wordt twee weken lang life door de televisie uitgezonden. De grote talenten worden meteen door de professionele organisaties van de grootste sport in Japan onder contract genomen.

Sportverenigingen - naar Nederlands model - bestaan nauwelijks in Japan. Na de school is de fabriek of het bedrijf de volgende paraplu waaronder de organisatie van de sport schuilt. Bedrijfsfitness is gebruikelijk.

Als een werknemer erg goed is in een specifieke tak van zijn bedrijfsclub - of daarvoor wordt aangetrokken -, dan krijgt hij privileges. De Nederlandse volleybalinternational Görtzen speelt bij Panasonic in Osaka temidden van semiprofs die de ochtenden en de zomerstop slijten op kantoor, maar een baan en pensioen voor het leven hebben. De onvoorwaardelijke trouw aan de baas en de club staat voorop. In de J-League geparachuteerde voetballers uit Europa en Zuid-Amerika begrijpen niets van de loyaliteit van de collegaspelers uit Japan, die de lokale transfermarkt naar de knoppen hebben geholpen.

Voetbal en volleybal, heilig sinds het olympisch goud van 1964, zijn twee sporten die getracht hebben de populariteit van het honkbal te bedreigen. De poging van het volleybal met zijn kortlopende competities, is gestrand in de starre bedrijfscultuur die rond deze sport hangt. Voetbal lijkt op koers te liggen, met zijn miljarden aan merchandising en zijn J-League met grote internationele namen.

Van Blokland: 'De toeschouwersaantallen zijn drastisch gezakt, van een top van 19.000 gemiddeld naar dik 11.000 dit jaar. In Yokohama zijn Marinos en Flügels dit jaar een fusie aangegaan. Het WK van 2002, met zijn gedeelde organisaties van Japan en Korea, zal best zijn stimulerende werk doen, maar de sport heeft nog wel tien jaar nodig om echt van de grond te komen.

'Het grote probleem is het gebrek aan kader en aan opleiding. Er wonen hier 125 miljoen mensen, maar weinigen hebben verstand van voetbal. Een heel verschil met honkbal dat van voor de Tweede Wereldoorlog stamt en na de import een geheel eigen cultuur heeft gekregen. De profclubs zijn van grote ondernemers en hebben eigen kanalen en eigen bladen.'

Voetbal is voor de jongeren; het veel grotere honkbal is van de wat ouderen. Van Blokland: 'Voetbal heeft zich bewust op een andere doelgroep gericht. Sporters zijn hier gemiddeld tieneridolen.'

Het hart van de Japanse sport bestaat nog altijd uit de traditionele vechtsporten. Die hebben in de modernisering en verwesterlijking van de samenleving veel terrein moeten prijsgeven. Judo, karate, kendo en sumo zijn ingebakken in de Japanse samenleving, 'maar jongeren willen breken met tradities en zetten zich daar tegen af. Ze worden mondiger, gaan reizen en worden beïnvloed door wat ze in Europa en de Verenigde Staten zien', aldus Van Blokland.

Van de vechtsporten kan sumo met zijn zes uitverkochte toernooien per jaar mee in de slag om de gunst van de TV-kijker. De andere verdedigingskunsten zijn vooral bedoeld als ethisch en opvoedkundig voor de jongeren. Van Blokland: 'Judo verliest al jaren terrein. Alleen het schoolvak judo is nog erg populair, ook onder de meisjes.'

In de professionele, publieksgerichte sporten is een apart vak voor de goksporten. Van Blokland: 'Voor drie takken van sport is op het verbod op gokken een uitzondering gemaakt, draf- en rensport, het keirin-baanwielrennen en het motorbootracen, in een groot bad. De Japanner is erg goklustig, er gaat 100 miljard gulden per jaar in om. En in Het knikkerspel pachinko nog eens 200 miljard.'

Alle sporten spelen zich af in accommodaties waaraan geen land in de wereld - zelfs de Verenigde Staten niet- kan tippen. De bouwwoede dateert van 1964, van de olympische zomerspelen van Tokio. Van Blokland: 'Het land had na de oorlog in puin gelegen. De Japanners wilden de wereld laten zien wat ze konden, hard werken. Dat heeft eeen enorme impuls aan de infrastructuur gegeven. De HSL hier, de Shin Kan Sen, dateert van dat jaar.'

Uit de Shin Kan Sen blijven de honderden verlichte golfkooien de grote aandachttrekkers. Van Blokland: 'Golf is populair maar verrekt duur. Spelen op een echte baan is alleen weggelegd voor de gefortuneerden. Een golfvakantie op Hawaii is goedkoper dan een weekendverblijf in een Japans golfresort.'

John Volkers

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden