De 'Fukushima 50' zijn de helden

AMSTERDAM - Elke catastrofe heeft zijn helden. In Fukushima zijn het de technici die gevaarlijke doses radioactieve straling trotseren om Japan te behoeden voor een kernramp. Ze riskeren hun leven om hun landgenoten meer onheil te besparen.

Een Japanse man kijkt naar de berichtgeving over de ramp. Beeld ap

De Fukushima 50, zoals ze bewonderend op internet heten, pogen met de moed der wanhoop een meltdown en de verspreiding van grote hoeveelheden radioactiviteit in de atmosfeer te voorkomen. Hoge stralingsniveaus en ontploffingen maken hun inspanningen tot een hachelijke onderneming.

50 bleven achter
Van de 800 werknemers bij Fukushima Daiichi zijn er vanwege de hoge straling 750 geëvacueerd; 50 technici bleven achter, onder meer om de beschadigde splijtstofstaven met zeewater te koelen. Ook zij moesten woensdag enige tijd vertrekken vanwege een plots oplopend stralingsniveau. Gisteravond waren er volgens het persbureau Reuters 180 werknemers op het complex. Vermoedelijk worden zij groepsgewijs aan het werk gezet en afgelost. 'Zij zijn echte helden. Als zij de reactorvaten weten te vullen met zeewater, zal de zaak afkoelen en zijn we gered', zei kernfysicus Kirby Kemper van de Florida State University.

De 'helden van Fukushima', van top tot teen gehuld in witte beschermende kleding, doen hun werk in het donker, slechts bijgelicht door zaklampen. Ze moeten oppassen voor ontsnappend waterstof en explosies. Lucht krijgen ze uit de zuurstoftanks op hun rug. Maar volledige bescherming is niet gegarandeerd. Sinds de aardbeving zijn vijf werknemers omgekomen en 22 gewond. Waardoor de verwondingen zijn veroorzaakt, is onbekend.

Het Japanse ministerie van Volksgezondheid verhoogde gisteren de wettelijke stralingsnorm voor werknemers in de nucleaire sector van 100 millisievert (mSv) tot 250 millisievert per jaar. Zo mogen ze langer in het stralingsgebied blijven. Verdere verruiming van de norm is volgens experts onmogelijk zonder risico's. In Nederland is de norm voor burgers 1 mSv per jaar.

Verschijnselen van stralingsziekten

Volgens atoomagentschap IAEA zijn stralingspieken van 400 mSv per uur op het complex waargenomen. Deze dosis kan al na enkele uren leiden tot verschijnselen van stralingsziekte. Aan welke doses de Fukushima 50 zijn blootgesteld, is onbekend. De eigenaar van de centrale, Tokyo Electric Power Company (Tepco), zwijgt.

Contact met werknemers in de centrale is voor journalisten onmogelijk, maar een Japanse functionaris zei tegen het Amerikaanse tv-station CBS dat een van de technici op het complex hem had gezegd niet bang te zijn om te sterven. 'Dat hoort bij de baan', zou hij hebben gezegd.

Werknemers van kerncentrales zeggen vaak dat ze, net als brandweerlieden, een sterk ontwikkeld verantwoordelijkheidsgevoel hebben. De stille afspraak is dat je bij een ongeluk je naasten waarschuwt en zelf op je werk blijft, zei een ex-werknemer tegen The New York Times. 'Je bent natuurlijk bezorgd over de gezondheid van je gezin, maar je bent verplicht op de centrale te blijven. Er is een gevoel van loyaliteit en kameraadschap als je met elkaar bent opgeleid, als je jaren ploegendiensten met elkaar hebt gedraaid.'

Geen plek voor heldendom
Een nucleaire reactor is geen plek voor heldendom, zegt Jan van Cappelle, hoofd van de kerncentrale in het Zeeuwse Borssele. 'Mensen worden weggehaald bij een bepaalde stralingslimiet. Of ze willen of niet. We willen geen helden. Het heeft geen zin. Iedereen is zich daarvan bewust.' Volgens Van Cappelle is er een ruime pool van collega's die kunnen invallen als aflossing in een centrale nodig is.

Zijn werknemers verplicht om in gevaarlijke situaties te werken of doen ze dat vrijwillig?

Van Cappelle: 'Dat is niet aan de orde. Het is onderdeel van het werk en het wordt geregeld geoefend, net als bij de brandweer. Bij een bepaalde functie hoort een bepaalde inzetbaarheid. Dat weten de mensen. Daarop wordt gelet bij de selectie en dat speelt een belangrijke rol in de opleiding.'

Plichtsbetrachting was er ook in Tsjernobyl, waar zich in 1986 de ernstigste kernramp tot nu toe voordeed. Een van de mannen die destijds op de brandende reactor werden afgestuurd, de nu 64-jarige Andrij Tsjoedinov, vertelde tegen het persbureau Reuters dat niemand van zijn collega's weigerde. 'Het was een kwestie van plicht. We wisten dat het gevaarlijk was, maar we dachten er niet aan om niet te gaan.'

Slechte bescherming
Tsjoedinov herinnert zich hoe slecht hij was beschermd. 'We droegen normale kleding en een zuurstofmasker. Toen we de reactor binnengingen, kregen we jodium.' Nu lijdt Tsjoedinov aan een bloedziekte, die hij toeschrijft aan radioactieve straling.

Het officiële dodental van de ramp in Tsjernobyl is 31, maar een veelvoud van dat aantal stierf later aan kanker en andere kwalen.

Tsjoedinov: 'Ik heb veel vrienden verloren. Veel, veel vrienden. Ik weet niet hoe ik het heb overleefd.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden